10. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı ders kitabı (MEB Yayınları) sayfa 196 Sıra Sizde çözümleme etkinliğinin cevapları aşağıdadır. Önce kendiniz çözmeye çalışıp sonra kontrol etmenizi öneririz.
1. Soru – Kişiler tablosu
| Kişi | Fiziksel ve ruhsal özellikleri | Olaylarla ilişkisi |
|---|---|---|
| Eşek | Zayıf, yorgun, yaralı, dudağı sarkmış; hâlinden şikâyetçi, kanaatsiz, hırslı, saf. | Başkahramandır; boynuz isteyerek olayları başlatır, ekine dalıp cezalandırılır. |
| Bilge eşek | Yaşlı, tecrübeli, akıllı, sabırlı. | Eşeğin sorusunu cevaplar, öküzlerin değerini açıklar; yol gösterici kişidir. |
| Öküzler | Semiz, güçlü, boynuzlu, göğüslerini gererek yürüyen, gururlu. | Eşeğin özenmesine ve olayın başlamasına sebep olurlar. |
| Ekin sahibi | Emeğini koruyan, öfkeli, sert. | Ekinini yiyen eşeği yakalayıp cezalandırır; olayın çözümünü sağlar. |
| Eşeğin sahibi | Eşeğe ağır yük taşıtan, merhametsiz. | Eşeği yorup otlağa salarak olayların başlamasına zemin hazırlar. |
2. Soru – Eşeğin durumunu yansıtan deyim ve atasözleri
| Deyim / Atasözü | ✔ |
|---|---|
| Dimyat’a pirince giderken evdeki bulgurdan olmak | ✔ (boynuz isterken kulaklarından olması) |
| Ağacı kurt, insanı dert yer. | – |
| Akılsız başın cezasını ayaklar çeker. | ✔ (düşüncesizliğinin bedelini ödemesi) |
| Gözünü hırs bürümek | ✔ (boynuz sevdasıyla ekine dalması) |
| Eşeği düğüne çağırmışlar, “Ya su lazımdır ya odun.” demiş. | ✔ (hep yük taşımak için kullanıldığından yakınması) |
| Kanaat gibi devlet olmaz. | ✔ (eşeğin hâline razı olmamasının yanlışlığını gösterir; metnin iletisidir) |
| Aklı başına gelmek | ✔ (sonunda pişman olması) |
3. Soru – Körü körüne taklit hakkında düşünceler
Örnek cevap: Eşek kendi özelliklerini değersiz görüp öküze benzemeye çalıştığı için elindekini de kaybetmiştir. Bir toplumun veya kişinin başka bir kültürü düşünmeden taklit etmesi de benzer sonuçlar doğurur: Kendi kimliğini, dilini ve değerlerini kaybeder, taklit ettiği kültüre de tam olarak benzeyemez. Başka kültürlerden faydalı yönleri almak doğaldır; ancak bunu kendi değerlerini koruyarak yapmak gerekir. Örneğin günlük konuşmada gereksiz yabancı kelimeler kullanmak ya da yalnızca moda olduğu için başka toplumların alışkanlıklarını benimsemek bu tür bir taklittir.
4. Soru – Kişilerin temsil ettiği evrensel değerler
- Eşek: Kanaatsizlik ve hırsın karşısında kanaatin, haddini bilmenin önemini (olumsuz örnek olarak) temsil eder.
- Bilge eşek: Bilgelik, tecrübe, akıl ve doğru yol göstericiliği temsil eder.
- Öküzler: Çalışkanlık, emek ve üretkenliği temsil eder.
5. Soru – Dil ve anlatım ile yapı unsurları arasındaki ilişki
Parçaya göre edebî metin, okurun bulunduğu duruma göre yeniden anlam kazanır. Harnâme’de kişilerin hayvan olması, sade ve alaycı bir dille anlatılması metnin sembolik okunmasını sağlar: Eşek, kendi değerini bilmeyen insanı; öküzler, emeğiyle değer kazananları temsil eder. Olayın otlak ve tarla gibi gündelik bir mekânda, belirsiz bir zamanda geçmesi metni her döneme uyarlanabilir kılar. Böylece okuyucu kendi çevresindeki kişileri ve durumları eşeğin hikâyesinde bulabilir; konuşmalı anlatım ve canlı tasvirler bu yorumu kolaylaştırır.
← Sayfa 195 Cevapları | Tüm Sayfalar | Sayfa 197 Cevapları →
Hata mı buldunuz? Bu sayfadaki bir cevapta hata fark ettiyseniz bize bildirin, hemen düzeltelim.
Bu sayfadaki çözümler Yazılı Deposu tarafından öğrencilere yardımcı olmak amacıyla bağımsız olarak hazırlanmıştır. Ders kitaplarının metin, soru ve görselleri sitemizde yayımlanmaz; tüm hakları sahiplerine aittir. Sitemiz Millî Eğitim Bakanlığı veya herhangi bir yayınevi ile bağlantılı değildir. Bir içerikle ilgili talebiniz için İletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.