10. sınıf Tarih ders kitabı (MEB Yayınları) sayfa 37 Türk-İslam devletlerinin hâkimiyet anlayışıyla ilgili sorunun cevabı aşağıdadır. Önce kendiniz çözmeye çalışıp sonra kontrol etmenizi öneririz.
Soru: Hâkimiyet anlayışında değişen ve süren unsurlar
Süreklilik gösteren unsurlar
- Kut anlayışı: Yönetme yetkisinin Tanrı tarafından verildiği inancı devam etti; yalnızca biçim değiştirerek hükümdarın “Allah’ın yeryüzündeki gölgesi” sayılması anlayışına dönüştü.
- Töre: Devlet yönetiminde töre kuralları uygulanmaya devam etti.
- Hükümdarın sorumlulukları: Halkı doyurup giydirmek, adaletle yönetmek, huzur ve düzeni sağlamak hükümdarın temel görevi olarak görülmeye devam etti. Kutadgu Bilig’de de ordu, mal, halkın zenginliği ve adil yasaların birbirine bağlı olduğu vurgulanır.
- Cihan hâkimiyeti düşüncesi: Dünyaya düzen verme ülküsü sürdü.
- Ülkenin hanedanın ortak malı sayılması: Karahanlılarda olduğu gibi hanedan üyelerinin yönetimde söz sahibi olması eski Türk geleneğinin devamıdır.
Değişim gösteren unsurlar
- Töreyle birlikte şer’i (dinî) hukuk kuralları da uygulanmaya başlandı.
- Devlet anlamındaki “il” kavramının yerini “mülk” aldı.
- Hükümdarlar Türkçe adlarının yanında dinî isimler kullanmaya, halifelerden unvan ve onay almaya başladı; kağan yerine hakan, sultan gibi unvanlar kullanıldı.
- Cihan hâkimiyeti düşüncesi, İslam’daki ilayıkelimetullah hedefiyle birleşti; savaşlar gaza ve cihat anlayışıyla yapıldı. Türkler İslam dünyasının koruyuculuğunu ve nizam-ı âlem sorumluluğunu üstlendi.
- Gaznelilerde olduğu gibi İran ve Abbasi geleneklerinin etkisiyle daha merkeziyetçi bir yönetim ve İran asıllı sivil bürokratlar (vezir, divan görevlileri) ortaya çıktı.
Not: Karahanlı ve Gazneli devletlerinin karşılaştırma tablosu Sayfa 38‘de cevaplanmıştır.
← Sayfa 36 Cevapları | Tüm Sayfalar | Sayfa 38 Cevapları →
Hata mı buldunuz? Bu sayfadaki bir cevapta hata fark ettiyseniz bize bildirin, hemen düzeltelim.
Bu sayfadaki çözümler Yazılı Deposu tarafından öğrencilere yardımcı olmak amacıyla bağımsız olarak hazırlanmıştır. Ders kitaplarının metin, soru ve görselleri sitemizde yayımlanmaz; tüm hakları sahiplerine aittir. Sitemiz Millî Eğitim Bakanlığı veya herhangi bir yayınevi ile bağlantılı değildir. Bir içerikle ilgili talebiniz için İletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.