11. sınıf Coğrafya ders kitabı (MEB Yayınları) sayfa 169 5. Ünite Ölçme ve Değerlendirme 9–14. sorularının cevapları aşağıdadır. Önce kendiniz çözmeye çalışıp sonra kontrol etmenizi öneririz.
9–13. sorular sayfa 168’deki yeterlilik derecesi grafiklerine dayanır.
9. Soru
Yeterlilik derecesi 100’ün üzerinde olan ürünler iç ihtiyaçtan fazla üretildiği için ihraç edilebilir veya stoklanabilir:
- Tarla ürünleri: yulaf (%126,8), buğday (%118,4), arpa (%115,7), nohut (%115,3), patates (%102,0), çavdar (%101,9), kolza (%100,3). Şeker pancarı (%100,0) ancak iç talebi karşılar.
- Meyveler: fındık (%573,6), kayısı ve zerdali (%379,3), incir (%332,4), greyfurt, mandalina, elma, üzüm, portakal, limon, şeftali-nektarin, nar, Antep fıstığı ve kestane.
- Sebzeler: domates (%117,1), sakız kabağı, hıyar, havuç, biber, taze bezelye, pırasa, kuru soğan, ıspanak, patlıcan, taze bakla, karpuz, turp ve lahana.
Bunun nedeni Türkiye’nin farklı iklim tiplerine sahip olması, bu ürünlere uygun ekolojik koşullar (ör. Karadeniz’de fındık, Malatya’da kayısı, Ege’de incir ve üzüm, Akdeniz’de turunçgiller) ve uzun üretim geleneğidir. Bu ürünler hem iç tüketimi karşılar hem de ihracatla döviz kazandırır.
10. Soru
Yeterlilik derecesi düşük ürünler soya (%4,1), pirinç (%71,8), ayçiçeği (%71,9), yeşil mercimek (%77,5), kuru fasulye (%84,5), kırmızı mercimek (%91,0), mısır (%96,5), pamuk çiğidi (%97,7), ceviz (%80,3), muz (%93,8), çay (%95,8) ve bamyadır (%98,9). Bu duruma yol açan başlıca sorunlar:
- Soya, pirinç ve mısır gibi ürünlerin çok su istemesi ve sulama imkânlarının sınırlı olması
- Muz ve çay gibi ürünlerin yalnızca dar bir alanda yetişmesine izin veren iklim koşulları
- Bitkisel yağ, yem ve gıda sanayisinin artan talebinin üretimden hızlı büyümesi
- Bu ürünlerin çiftçiye diğer ürünlere göre daha az kazandırması, girdi maliyetlerinin yüksekliği ve ucuz ithalat
- Arazilerin küçük ve parçalı olması, kuraklık ve verim dalgalanmaları
11. Soru
Örnek cevap: Türkiye farklı iklim ve yer şekilleri sayesinde tahıldan meyveye, sebzeden sanayi bitkilerine kadar çok çeşitli ürün yetiştirebilen ender ülkelerdendir; bu çeşitlilik gıda güvencesi için büyük bir avantajdır. Ancak bu üstünlüğün sürmesi için su kaynaklarının dikkatli kullanılması, tarım arazilerinin korunması ve iklim değişikliğine uyum sağlanması gerekir. Aksi hâlde kuraklık ve yanlış sulama nedeniyle bugün kendine yeten ürünlerde de açık oluşabilir.
12. Soru
- Yeterliliği yüksek ürünler: İhracatla döviz geliri sağlar, dış ticaret açığını azaltır, üreticinin gelirini ve tarıma dayalı sanayiyi (fındık işleme, kuru meyve, konserve) geliştirir, kriz dönemlerinde iç piyasada fiyat istikrarına katkı verir. Aşırı üretim ise fiyat düşüşü ve depolama maliyeti yaratabilir.
- Yeterliliği düşük ürünler: Açık ithalatla kapatıldığı için döviz harcanır, ülke dış piyasa fiyatlarına ve tedarikçi ülkelere bağımlı hâle gelir. Örneğin soya ve ayçiçeği açığı yem ve yağ fiyatlarını dolayısıyla et, süt ve yemeklik yağ fiyatlarını etkiler.
13. Soru
- Damla ve yağmurlama sulama gibi su tasarruflu yöntemlerin yaygınlaştırılması
- Kuraklığa dayanıklı, verimli yerli tohum çeşitlerinin geliştirilmesi
- Tarım arazilerinin amaç dışı kullanımının (yapılaşma) önlenmesi, arazi toplulaştırması
- Açık veren ürünlere (soya, ayçiçeği, mercimek) üretim desteği verilmesi ve havza bazlı ürün planlaması
- İyi tarım, akıllı tarım ve ürün nöbetleşesi gibi toprağı koruyan uygulamalar
- Gıda israfının azaltılması, depolama ve soğuk zincir altyapısının iyileştirilmesi
14. Soru
| İfade | Seçim | Gerekçe |
|---|---|---|
| Bor yalnızca Türkiye ekonomisi için önemlidir. | Katılmıyorum | Bor cam, seramik, tarım, enerji ve savunma gibi birçok sektörde dünya genelinde kullanılır; dünya rezervinin büyük kısmı Türkiye’de olduğu için küresel öneme sahiptir. |
| Yenilenebilir enerji hem ekonomi hem çevre için önemlidir. | Katılıyorum | Yerli ve tükenmez olduğu için dışa bağımlılığı azaltır; sera gazı ve kirliliği azaltarak çevreyi korur. |
| Sanayinin dağılışı liman şehirlerinden bağımsızdır. | Katılmıyorum | İstanbul, Kocaeli, İzmir, Mersin gibi liman kentleri ham madde girişi ve ihracat kolaylığı nedeniyle sanayinin en yoğun olduğu yerlerdir. |
| Kritik madenlere sahip ülkeler teknoloji üretiminde söz sahibidir. | Katılıyorum | Batarya, elektronik ve savunma ürünleri bu madenler olmadan üretilemez; sahip ülkeler tedarik ve fiyat üzerinde etkilidir. |
| Enerji koridoru olmak yalnızca coğrafi konumun sonucudur. | Katılmıyorum | Konum önemli bir başlangıçtır; ancak boru hattı yatırımları, diplomatik anlaşmalar, siyasi istikrar ve güvenlik de gerekir. |
| Krom rezervleri diplomatik güç unsuru değildir. | Katılmıyorum | Krom paslanmaz çelik ve savunma sanayisi için kritik bir madendir; Türkiye’nin üretim payı ona ticari ve diplomatik pazarlık gücü kazandırır. |
| Kuruluşta en önemli etken ham maddeye yakınlıktır. | Katılmıyorum | Ham madde bazı sanayi kollarında öne çıksa da her tesis için en önemli etken değildir; ulaşım, pazar, iş gücü, enerji ve sermaye de belirleyicidir. |
| Petrol 21. yüzyılda da en stratejik kaynak olmaya devam edecektir. | Katılıyorum (kısmen) | Ulaşım ve petrokimya hâlâ petrole bağlıdır ve dünya tüketiminde ilk sıradadır; ancak yenilenebilir enerji ve kritik madenlerin önemi giderek artmaktadır. (Gerekçesi verilirse “katılmıyorum” da kabul edilebilir bir görüştür.) |
| Sanayileşme şehirleşmeyi artırırken çevre sorunları da getirir. | Katılıyorum | Sanayi iş imkânı sunduğu için göç çeker ve şehirleri büyütür; aynı zamanda hava, su ve toprak kirliliğine neden olur. |
← Sayfa 168 Cevapları | Tüm Sayfalar | Sayfa 170 Cevapları →
Hata mı buldunuz? Bu sayfadaki bir cevapta hata fark ettiyseniz bize bildirin, hemen düzeltelim.
Bu sayfadaki çözümler Yazılı Deposu tarafından öğrencilere yardımcı olmak amacıyla bağımsız olarak hazırlanmıştır. Ders kitaplarının metin, soru ve görselleri sitemizde yayımlanmaz; tüm hakları sahiplerine aittir. Sitemiz Millî Eğitim Bakanlığı veya herhangi bir yayınevi ile bağlantılı değildir. Bir içerikle ilgili talebiniz için İletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.