11. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı Cevapları Sayfa 125
11. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı ders kitabı (MEB Yayınları) sayfa 125 Sıra Sizde (Dîvânu Lugâti’t-Türk) etkinliğinin cevapları aşağıdadır. Önce kendiniz çözmeye çalışıp sonra kontrol etmenizi öneririz.
Sayfanın başındaki Ders Dışı Etkinlik (3-5. adımlar ve değerlendirme), etkinliğin başladığı Sayfa 124‘te cevaplanmıştır. Dîvânu Lugâti’t-Türk metniyle ilgili sorular 127. sayfadadır; cevaplar aşağıdadır.
1. Soru – Sözlük örneklerindeki ortak kültürel değerler
- Zamanın geçiciliği ve ölümün kaçınılmazlığı bilinci
- Öğüt dinleme, terbiye (eğitim) ve bilgiye değer verme
- Borçlu olmamanın önemi, kanaatkârlık
- Yakınlara iyilik etme, misafir ağırlama ve hediyeleşme
- Tedbirli olma, at kültürü ve hayvanların bakımı (andız otuyla atın tedavisi)
- Doğa ve bahar sevgisi, cennet (uçmak) inancı
2. Soru – Dil bilimi açısından önemi
Dîvânu Lugâti’t-Türk, XI. yüzyıl Türkçesinin kelimelerini anlamlarıyla birlikte veren ilk büyük Türkçe sözlüktür. Farklı Türk boylarının (Oğuz, Çigil, Yağma, Kırgız vb.) lehçelerini karşılaştırır; kelimelerin söylenişini işaretlerle gösterir; dil bilgisi kurallarına dair açıklamalar yapar. Ayrıca atasözleri, şiirler ve örnek cümlelerle kelimelerin kullanımını gösterir. Bu yönleriyle Türkçenin tarihî gelişimini, ses ve anlam değişimlerini incelemek için temel bir kaynaktır.
3. Soru – Hediyeleşme ve yakınları ağırlama
Örnek cevap: Beyitte yakınlara iyilik edilmesi, onların ağırlanması ve gelen hediyeye güzel bir karşılık verilmesi öğütlenir. Bu, Türk kültüründe misafirperverliğin, komşuluk ve akrabalık bağlarının ne kadar köklü olduğunu gösterir. Bugün de bayram ziyaretlerinde, düğünlerde, yeni eve taşınanlara hediye götürmek ve misafiri en iyi şekilde ağırlamak bu geleneğin devamıdır. Hediyeleşme sevgi ve saygıyı pekiştirir, insanlar arasındaki bağları güçlendirir.
4. Soru – “Erik” kelimesindeki anlam olayı
Dîvânu Lugâti’t-Türk’te “erük” şeftali, kayısı ve siyah erik gibi meyvelerin genel adıdır. Günümüzde ise “erik” yalnızca tek bir meyve türünü karşılar. Kelimenin karşıladığı kavram alanı daraldığı için burada anlam daralması olmuştur.
5. Soru – “Uçmak” kelimesinin geçtiği şiirin türü
Şiirde baharın gelişi, açan çiçekler ve doğanın güzelliği anlatıldığı için bu şiir İslamiyet öncesi Türk şiirinin koşuk türüne örnektir (doğa ve yaşam sevgisini işleyen, sığır törenlerinde söylenen şiir).
6. Soru – Kül Tigin Âbidesi ile Dîvânu Lugâti’t-Türk’ün karşılaştırılması
| Ölçüt | Kül Tigin Âbidesi | Dîvânu Lugâti’t-Türk |
|---|---|---|
| Dil ve anlatım | Göktürk harfleriyle yazılmış, sade ve yabancı kelimesiz Türkçe; hitabet üslubu, seslenme ve soru cümleleri; birinci kişi ağzından anlatım | Arapça yazılmış, Türkçe kelimelerin Arapça açıklandığı bir sözlük; öğretici, açıklayıcı ve bilimsel anlatım; atasözü ve şiirlerle örneklendirme |
| Yazılış amacı | Milleti uyarmak, öğüt vermek, tarihî olayları ve Kül Tigin’in hatırasını kalıcı kılmak | Araplara Türkçeyi öğretmek, Türkçenin Arapça kadar zengin bir dil olduğunu göstermek, Türk boylarının dil ve kültürünü kayda geçirmek |
7. Soru – Bir Türk dilleri sözlüğü hazırlamak için yapılacaklar
- Türk lehçelerinin konuşulduğu bölgeleri belirleyip mevcut sözlük ve kaynakları taramak
- Her lehçeden temel kelimeleri seçip ortak bir harf sistemiyle (ör. ortak Türk alfabesi) yazmak
- Kelimelerin anlamlarını, söylenişlerini ve örnek kullanımlarını (atasözü, deyim, cümle) eklemek
- Lehçeleri bilen uzmanlarla ve o bölgelerde yaşayan kişilerle çalışmak, saha araştırması yapmak
- Sözlüğü karşılaştırmalı (madde başı Türkiye Türkçesi, karşısında diğer lehçeler) ve dijital olarak da kullanılabilir biçimde düzenlemek
← Sayfa 124 Cevapları | Tüm Sayfalar | Sayfa 126 Cevapları →
Hata mı buldunuz? Bu sayfadaki bir cevapta hata fark ettiyseniz bize bildirin, hemen düzeltelim.
Bu sayfadaki çözümler Yazılı Deposu tarafından öğrencilere yardımcı olmak amacıyla bağımsız olarak hazırlanmıştır. Ders kitaplarının metin, soru ve görselleri sitemizde yayımlanmaz; tüm hakları sahiplerine aittir. Sitemiz Millî Eğitim Bakanlığı veya herhangi bir yayınevi ile bağlantılı değildir. Bir içerikle ilgili talebiniz için İletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.