KPSS Türkçe Ders Notları: Paragraf

KPSS Türkçe Paragraf konu anlatımı ve ders notu: paragrafın yapısı, ana düşünce ve yardımcı düşünce, paragraf oluşturma soruları, anlatım biçimleri, düşünceyi geliştirme yolları ve paragraf soru tiplerine göre çözüm taktikleri; özgün paragraflarla çözümlü örnekler ve 6 soruluk konu testi.

KONUYU VİDEODAN DİNLE

Anlatım: Retro Yayıncılık · 2. Bölüm Paragraf Taktikleri Genel Tekrar Tek Video / Aker KARTAL (54:54)

SINAVDA NE ÇIKAR?
Paragraf soruları (toplam)Türkçenin en büyük payı
Ana düşünce, konu, başlıkgenellikle 3–5 soru
Yardımcı düşünce, çıkarım (“ulaşılamaz”)genellikle 4–6 soru
Paragraf yapısı (akışı bozan, sıralama, boşluk, ikiye bölme)genellikle 2–4 soru
Anlatım biçimi, düşünceyi geliştirme yolugenellikle 1–2 soru
Dağılım son yılların sınavlarına göre yaklaşıktır; her yıl değişebilir. Çoğu yıl Genel Yetenek Türkçe sorularının yarısından fazlası paragraf ve paragrafa dayalı sorulardır; bu yüzden en çok zaman ayrılması gereken konu budur.

01Paragrafın Yapısı

Paragraf, tek bir düşünceyi işleyen ve anlamca birbirine bağlı cümlelerden oluşan yazı birimidir. Klasik bir paragrafta üç bölüm bulunur:

Giriş: konu ya da ana fikir ortaya konur
↓
Gelişme: düşünce açıklanır, örneklenir, desteklenir
↓
Sonuç: düşünce toparlanır, yargıya bağlanır
Giriş cümlesi olamaz
  • “Bu, o, bunlar, böyle” ile başlayan
  • “ama, çünkü, ayrıca, bu nedenle, de” gibi bağlayıcılarla başlayan
  • önceki bir cümleye gönderme yapan
  • “Örneğin” ile başlayan
Sonuç cümlesinin ipuçları
  • “kısacası, sonuç olarak, bu yüzden, demek ki, öyleyse”
  • paragrafın özetini ya da yargısını verir
  • genellikle yeni bir bilgi eklemez
  • çoğu zaman ana düşünceyi taşır

Paragrafta iki temel ilke aranır: anlam bütünlüğü (bütün cümleler aynı düşünceye hizmet eder) ve tutarlılık (cümleler mantıklı bir sırayla birbirine bağlanır). Akışı bozan cümle, sıralama ve ikiye bölme soruları bu iki ilkeyi ölçer.

!DİKKAT
  • Giriş cümlesi kendi başına anlaşılır olmalıdır; okura “Ne bu?” dedirtmemelidir.
  • “Her insanın…” gibi genel bir yargıyla başlayan cümle iyi bir giriş adayıdır.
  • Ana düşünce her zaman sonda değildir; girişte de, ortada da olabilir. Konumu değil anlamı esas al.
Reklam

02Ana Düşünce, Yardımcı Düşünce, Konu

KavramTanımBulma sorusu
KonuParagrafın üzerinde durduğu genel mesele“Ne hakkında?”
Ana düşünceYazarın okura iletmek istediği asıl mesaj, temel yargı“Yazar ne demek istiyor?”
Yardımcı düşünceAna düşünceyi destekleyen, açıklayan ayrıntılar“Hangi bilgiler veriliyor?”
BaşlıkKonuyu ya da ana düşünceyi kısaca yansıtan söz öbeği“Bu metne ne ad verilir?”

Konu bir söz öbeğidir (şehir kimliği), ana düşünce ise bir yargıdır (Şehrin kimliği gündelik yaşamın ayrıntılarında saklıdır.). Ana düşünce soruları “asıl anlatılmak istenen”, “vurgulanmak istenen”, “temel düşünce” gibi köklerle gelir.

ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

Bir şehrin kimliği yalnızca büyük meydanlarında ve anıtlarında saklı değildir. Sabah fırından yükselen kokuda, akşamüstü balkonlarda süren sohbetlerde, mahalle bakkalının veresiye defterinde de o şehrin ruhu yaşar. Turistik rehberlerin göstermediği bu küçük ayrıntılar kaybolduğunda şehir yerinde dursa da kimliğinden bir parça eksilir. Bu yüzden kenti korumak, yalnızca binaları değil gündelik yaşamın dokusunu da korumayı gerektirir.

Bu parçada asıl anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?
A) Şehirlerin değeri anıtlarının sayısıyla ölçülür.
B) Mahalle kültürü büyük şehirlerde tamamen yok olmuştur.
C) Rehber kitaplar şehirleri eksik tanıtır.
D) Bir kenti korumak, gündelik yaşamın dokusunu da korumayı kapsar.
E) Eski binalar yenileriyle değiştirilmelidir.

Konu: şehrin kimliği. Son cümle “Bu yüzden” ile başlıyor ve yargıyı topluyor.

A paragrafla çelişiyor. B ve E paragrafta yok. C bir ayrıntı; asıl mesaj değil.

Cevap: D

!DİKKAT
  • Ana düşünce şıkkı paragrafın tamamını kapsamalıdır; yalnızca bir cümleyi karşılayan şık yardımcı düşüncedir.
  • Paragraftaki bir cümlenin aynısı şıkta varsa hemen işaretleme; o cümle ayrıntı da olabilir.
  • Paragrafın söylemediği ama doğru olan bir bilgi ana düşünce olamaz. Kendi bilgini değil, metni esas al.

03Paragraf Oluşturma Soruları

Soru tipiÇözüm yolu
Akışı bozan cümleParagrafın konusunu ilk iki cümleden belirle. Konudan sapan ya da konunun başka bir yönüne geçen cümleyi bul. Cümleyi çıkarınca akış düzeliyorsa doğru cevaptır.
Cümle sıralamaÖnce giriş cümlesini bul (bağlayıcısız, gönderme yapmayan). Sonra “bu, o, ayrıca” gibi gönderme ifadelerini izleyerek cümleleri zincirle.
İkiye bölmeKonunun ya da bakış açısının değiştiği cümleyi bul. İkinci paragraf o cümleyle başlar.
Boşluk doldurmaBoşluktan önceki ve sonraki cümleyi oku. Boşluk başta ise giriş, sonda ise sonuç, ortada ise iki cümle arasında köprü kuran bir cümle gelir.
Yer değiştirmeHangi iki cümlenin yer değiştirmesiyle akışın düzeleceğini bulmak için gönderme sözcüklerini (bu, böyle, o zaman) takip et.
ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

(I) Arılar, tozlaşmayı sağlayarak tarımsal üretime büyük katkı sunar. (II) Pek çok meyve ve sebze türü, verim için bu küçük canlılara ihtiyaç duyar. (III) Bal, insanlık tarihinin en eski tatlandırıcılarından biri olarak bilinir. (IV) Son yıllarda arı kolonilerindeki azalma, bu nedenle yalnızca arıcıları değil çiftçileri de kaygılandırıyor. (V) Uzmanlar, tarım ilaçlarının bilinçsiz kullanımının bu azalmada önemli bir payı olduğunu belirtiyor.

Bu parçada numaralanmış cümlelerden hangisi düşüncenin akışını bozmaktadır?
A) I   B) II   C) III   D) IV   E) V

Konu: arıların tozlaşmadaki rolü ve kolonilerin azalması.

III. cümle balın tarihine geçiyor; tozlaşma ve tarım ilişkisinden kopuyor.

III çıkarıldığında II ile IV doğrudan bağlanır: “bu nedenle” ifadesi II’deki ihtiyaca gönderme yapar.

Cevap: C

04Anlatım Biçimleri

BiçimAmaç ve özellikİpucu
AçıklamaBilgi vermek, öğretmek; okuru ikna etme çabası yoktanımlar, nesnel bilgiler, öğretici dil
TartışmaBir görüşü savunmak, karşıt görüşü çürütmek; okuru ikna etmek“bazıları … ileri sürer; oysa”, sorular, kanıtlar
ÖykülemeOlayı zaman sırası içinde anlatmakolay, kişi, yer, zaman; hareket bildiren fiiller
BetimlemeBir varlığı ya da yeri sözcüklerle resmetmekrenk, ses, koku, biçim ayrıntıları; okurun gözünde canlanma
Öyküleme
  • “Kapıyı açtı, merdivenden indi, sokağa çıktı.”
  • olaylar art arda gelir
  • zaman ilerler
Betimleme
  • “Sokak dar ve sessizdi; taşların arasında yosunlar vardı.”
  • görüntü durur
  • ayrıntılar öne çıkar
!DİKKAT
  • Bir paragrafta birden çok anlatım biçimi bulunabilir; soru ağırlıklı olanı sorar.
  • Açıklamada da tartışmada da örnek ve kanıt kullanılabilir. Fark, yazarın okuru ikna etme amacı taşıyıp taşımadığıdır.
  • Betimleme durağandır; hareket ve olay öne çıkıyorsa öyküleme vardır.
Reklam

05Düşünceyi Geliştirme Yolları

YolÖzgün örnek parça
TanımlamaDeneme, yazarın herhangi bir konudaki kişisel görüşlerini kesin hükümlere varmadan anlattığı yazıdır.
ÖrneklendirmeKüçük alışkanlıklar büyük farklar yaratır. Örneğin her gün yalnızca on sayfa okuyan biri, bir yılda pek çok kitabı bitirmiş olur.
KarşılaştırmaBasılı kitap okuru sayfada tutar; ekran ise her an başka bir bağlantıya çağırır.
Tanık göstermeBir dil bilimci, sözcüklerin de canlılar gibi doğup öldüğünü söyler.
Sayısal veriAnkete katılanların yarısından fazlası haftada en az bir kitap okuduğunu belirtti.
BenzetmeDil, sürekli akan bir ırmak gibidir; durduğu yerde bulanıklaşır.
!DİKKAT
  • Tanık göstermede bir kişinin ya da kaynağın sözü düşünceyi desteklemek için aktarılır. Yalnızca bir kişiden söz etmek tanık gösterme değildir.
  • Karşılaştırmada iki varlığın benzer ya da farklı yönleri ortaya konur; benzetmede ise bir varlık, özelliği güçlü olan başka bir varlığa benzetilir.
  • “Yüzde, oran, kat” gibi ifadeler sayısal veriyi gösterir.

06Soru Tipleri ve Çözüm Taktikleri

Paragraf sorularında hız kadar doğru okuma alışkanlığı önemlidir. Aşağıdaki sıralama, çoğu soru tipinde işe yarar:

Önce soru kökünü oku: ne isteniyor?
↓
Olumsuz kökü işaretle: “değinilmemiştir, ulaşılamaz, söylenemez”
↓
Paragrafı bir kez dikkatle oku, konuyu belirle
↓
Şıkları paragrafla tek tek karşılaştır
↓
Metinde dayanağı olan şıkkı seç
Soru köküTaktik
“… asıl anlatılmak istenen”Paragrafın tamamını kapsayan yargıyı ara; sonuç cümlesine özellikle bak.
“… değinilmemiştir / ulaşılamaz”Her şıkkın paragraftaki karşılığını bul; karşılığı olmayan ya da metinle çelişen şık cevaptır.
“… yazar neden yakınmaktadır?”Olumsuz değerlendirme yapılan cümleleri bul; yakınma çoğu zaman “ne yazık ki, oysa” gibi sözlerle gelir.
“Boş bırakılan yere …”Boşluğun öncesi ve sonrasıyla mantık bağı kur; bağlayıcı ifadeleri izle.
“… hangi soruya cevap verilemez?”Şıklardaki soruların cevabını metinde ara; cevabı bulunmayan soru doğru seçenektir.
İki paragraflı / uzun metinSoru köklerini önce oku; metni okurken ilgili bilgiyi işaretle. Aynı metne bağlı soruları birlikte çöz.
ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

Kütüphaneler artık yalnızca kitap ödünç alınan yerler değil. Birçok şehirde kütüphaneler; dil kursları, çocuk atölyeleri ve söyleşilerle birer kültür merkezine dönüşüyor. Sessizce ders çalışmak isteyenler için ayrılmış salonların yanında, birlikte proje hazırlamak isteyen gençlere ortak çalışma alanları sunuluyor. Bu değişim, kütüphanelere uğrayan kişi sayısını da artırmış görünüyor.

Bu parçadan aşağıdakilerin hangisine ulaşılamaz?
A) Kütüphanelerin işlevi genişlemiştir.
B) Kütüphanelerde farklı çalışma ihtiyaçları gözetilmektedir.
C) Kütüphaneler çocuklara yönelik etkinlikler de düzenlemektedir.
D) Kütüphanelerde basılı kitapların yerini dijital kaynaklar almıştır.
E) Yeni hizmetler, kütüphanelere ilgiyi artırmış olabilir.

A: “yalnızca kitap ödünç alınan yerler değil” cümlesi. B: sessiz salonlar ve ortak alanlar. C: çocuk atölyeleri.

E: son cümledeki “artırmış görünüyor” ifadesi olasılıkla örtüşür.

D: Dijital kaynaklardan hiç söz edilmiyor; ayrıca “yerini almıştır” yargısı metinde yok.

Cevap: D

!DİKKAT
  • “Ulaşılamaz” sorularında çoğu zaman yanlış şık, metindeki bir ifadenin kapsamını genişletir: “bazı” yerine “bütün”, “olabilir” yerine “kesindir”.
  • Paragrafta geçen bir sözcüğün şıkta da geçmesi, o şıkkın doğru olduğu anlamına gelmez.
  • Uzun paragraflarda süreyi yönetmek için önce kısa soruları çöz, uzun metinleri sona bırakmayı dene.
SON TEKRAR
  • Paragraf tek bir düşünceyi işler; anlam bütünlüğü ve tutarlılık aranır.
  • Giriş cümlesi bağlayıcı ve gönderme sözcüğüyle başlamaz.
  • Sonuç cümlesi “kısacası, bu yüzden, demek ki” ile gelebilir.
  • Konu söz öbeğidir; ana düşünce bir yargıdır.
  • Ana düşünce paragrafın tamamını kapsar; ayrıntı yardımcı düşüncedir.
  • Akışı bozan cümle konudan sapar; çıkarılınca akış düzelir.
  • İkiye bölmede konu ya da bakış açısının değiştiği cümle aranır.
  • Açıklama bilgi verir, tartışma ikna eder.
  • Öyküleme olay ve zaman, betimleme görüntü ve ayrıntı ister.
  • Tanık göstermede bir kişinin sözü aktarılır.
  • Olumsuz soru köklerini mutlaka işaretle.
  • Cevap metne dayanmalı; kendi bilgini katma.
Reklam
Konu TestiKPSS Türkçe · 6 soru
1.

Çocukluğumuzda bize anlatılan masallar yalnızca uykuya dalmamızı sağlamazdı. O masallarla iyiyi kötüden ayırmayı, korkuyla yüzleşmeyi, başkasının yerine kendimizi koymayı öğrenirdik. Bugün ekranlar çocukların vaktinin büyük bölümünü dolduruyor. Yine de bir yetişkinin sesinden dinlenen masalın yerini hiçbir görüntü tam olarak dolduramaz; çünkü o seste hem hikâye hem de sevgi vardır.

Bu parçada asıl vurgulanmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?

  1. Ekranlar çocukların gelişimini olumsuz etkiler.
  2. Masallar eskisi kadar ilgi görmemektedir.
  3. Yetişkin sesinden dinlenen masal, çocuğa bilginin yanında duygusal bir bağ da kazandırır.
  4. Çocuklar korkularıyla yüzleşmeyi öğrenmelidir.
  5. Masallar yalnızca uyku öncesinde anlatılmalıdır.
2.

(I) Kış aylarında kuşları beslemek, doğaya yapılabilecek küçük ama etkili bir yardımdır. (II) Soğukta enerji ihtiyacı artan kuşlar, yiyecek bulmakta zorlanır. (III) Balkona asılan basit bir yemlik, bu nedenle pek çok kuş için hayat kurtarıcı olabilir. (IV) Kuşların göç yolları, yüzyıllardır bilim insanlarının ilgisini çekmektedir. (V) Yeme tuzsuz ve işlenmemiş tohumlar koymak, kuşların sağlığı için önemlidir.

Bu parçada numaralanmış cümlelerden hangisi düşüncenin akışını bozmaktadır?

  1. I
  2. II
  3. III
  4. IV
  5. V
3.

Köyün girişindeki çeşme, kararmış taşlarıyla yüzyıllık bir bekçi gibi duruyordu. Oluğundan akan su, yosun tutmuş yalağa ince bir sesle dökülüyordu. Hemen yanındaki çınarın geniş yaprakları, öğle güneşini süzüp çeşmenin üstüne yeşil bir gölge seriyordu. Taşın üzerindeki silik yazılar, okunmayı bekleyen eski bir mektubu andırıyordu.

Bu parçanın anlatımında aşağıdakilerden hangisi ağır basmaktadır?

  1. Tartışma
  2. Betimleme
  3. Öyküleme
  4. Açıklama
  5. Tanımlama
4.

Yürüyüş, en kolay ulaşılabilen spor olarak görülür. Özel bir alet ya da salon gerektirmez; rahat bir ayakkabı yeterlidir. Uzmanlar, düzenli tempolu yürüyüşün kalp sağlığını desteklediğini ve stresi azalttığını belirtiyor. Üstelik yürürken çevreyi gözlemlemek, zihni de dinlendirir.

Bu parçada yürüyüşle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisine değinilmemiştir?

  1. Pahalı donanım gerektirmediğine
  2. Kalp sağlığına katkısına
  3. Zihinsel rahatlama sağladığına
  4. Stresi azalttığına
  5. Kilo vermenin en etkili yolu olduğuna
5.

Bazıları, ezber yapmanın öğrenmeyi öldürdüğünü ileri sürer. Oysa her ezber anlamsız değildir. Çarpım tablosunu ya da temel kavramları akılda tutmadan karmaşık bir sorunu çözmek mümkün müdür? Sorun ezberin kendisinde değil, anlamadan yapılan ezberdedir. Anlayarak öğrenilen bilgi ezberle pekiştirildiğinde kalıcı hâle gelir.

Bu parçanın anlatımında aşağıdakilerden hangisi kullanılmıştır?

  1. Tartışma
  2. Betimleme
  3. Öyküleme
  4. Tanık gösterme
  5. Sayısal verilerden yararlanma
6.

Bir müzeyi gezmek, sadece eserlerin önünden geçmek değildir. —- Etiketleri okumak, eserin hangi dönemde ve hangi koşullarda üretildiğini düşünmek ziyareti bir öğrenme yolculuğuna dönüştürür. Bu yüzden müzeye ayıracağınız zamanı kısıtlamamak gerekir.

Bu parçada boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

  1. Müzelerin giriş ücretleri her yıl artmaktadır.
  2. Asıl kazanç, eserlerin hikâyesine kulak verildiğinde ortaya çıkar.
  3. Birçok müze pazartesi günleri kapalıdır.
  4. Müzelerde fotoğraf çekmek çoğu zaman yasaktır.
  5. Eski eserler genellikle camekânlarda saklanır.
Konu testi cevap anahtarını göster

Konu Testi · Cevap Anahtarı

1.
Cevap: C Son cümle yargıyı topluyor: yetişkinin sesinde hikâyenin yanında sevgi de vardır. A paragrafta yargı olarak yok; D bir ayrıntı.
2.
Cevap: D Paragraf kışın kuşları beslemeyi anlatıyor; IV. cümle göç yollarına geçerek konudan sapıyor.
3.
Cevap: B Çeşme, su, çınar ve yazılar renk, ses ve biçim ayrıntılarıyla resmediliyor; olay yok, görüntü var.
4.
Cevap: E Kilo vermekten hiç söz edilmiyor. A “özel alet gerektirmez”, B ve D uzman görüşü, C “zihni dinlendirir” cümlesinde var.
5.
Cevap: A Yazar karşıt görüşü (“Bazıları … ileri sürer”) aktarıp “Oysa” ile çürütüyor ve kendi görüşünü savunuyor.
6.
Cevap: B Boşluk, “sadece önünden geçmek değildir” yargısı ile etiketleri okuma önerisi arasında köprü kurmalı; B bu bağı sağlıyor.
KONU TESTİ

Bu konuyu 15 soruluk etkileşimli testle pekiştir: şıkkını işaretle, bitince puanını ve her sorunun çözümünü gör.

Paragraf testini çöz →

Taze Mühendis
Bu konuda takıldığın bir yer mi var?Taze Mühendis adım adım anlatsın · Yapay zeka · Ücretsiz

← KPSS Türkçe Ders Notları · KPSS Ders Notları

Notlar Yazılı Deposu tarafından hazırlanmıştır, resmî kaynak değildir. Bir hata gördüyseniz bize bildirin.

#Sınıf, Konu ya da Başlık Ara...