KPSS Türkçe Ders Notları: Cümlede Anlam

KPSS Türkçe Cümlede Anlam konu anlatımı ve ders notu: neden-sonuç, amaç-sonuç, koşul ve karşılaştırma ilişkileri, öznel ve nesnel yargı, örtülü anlam, anlatım türlerine göre cümleler ve sık sorulan kavramlar; çözümlü örnekler ve 6 soruluk konu testiyle.

KONUYU VİDEODAN DİNLE

Anlatım: Retro Yayıncılık · 57) Cümlede Anlam – 1 | Anlamlarına Göre Cümleler | Aker KARTAL – 2027 (22:17)

SINAVDA NE ÇIKAR?
Anlam ilişkileri (neden, amaç, koşul)0–1 soru
Öznel-nesnel, örtülü anlamgenellikle 1 soru
Anlatım türleri, kavramlar1–2 soru
Cümle yorumlama, tamamlama1–2 soru
Dağılım son yılların sınavlarına göre yaklaşıktır; her yıl değişebilir. Bu konudaki beceriler paragraf sorularının da temelidir.

01Cümlede Anlam İlişkileri

Bir cümlede iki yargı arasında kurulan bağ, cümlenin anlam ilişkisini oluşturur. Sınavda en çok neden-sonuç ile amaç-sonuç karıştırılır.

İlişkiİpucuÖzgün örnek
Neden-sonuç-dığı için, -den, çünkü, -dığından, bu yüzdenYollar buzlandığı için seferler iptal edildi.
Amaç-sonuç-mek için, -mek üzere, diye, amacıylaSınava hazırlanmak için kütüphaneye gitti.
Koşul-sonuç-se/-sa, -dıkça, şartıyla, takdirdeDüzenli tekrar yaparsan konuları unutmazsın.
Karşılaştırma-den daha, kadar, en, göreBu yılki kitap fuarı, öncekinden daha kalabalıktı.
Benzetmegibi, sanki, kadar, -ceGöl, ayna gibi pırıl pırıldı.
Neden-sonuç
  • eylem gerçekleşmiş bir olaya bağlı
  • “Neden?” sorusuna cevap
  • Yağmur yağdığı için maç ertelendi.
Amaç-sonuç
  • eylem ulaşılmak istenen bir hedefe bağlı
  • “Ne amaçla?” sorusuna cevap
  • Maçı izlemek için erken çıktık.
!DİKKAT
  • Pratik test: “için”den önce -mek/-mak varsa genellikle amaç, -dığı/-diği varsa neden vardır.
  • “diye” bağlacı da amaç bildirebilir: Uyanmasın diye sessizce çıktı.
  • Koşul cümlesinde temel yargının gerçekleşmesi bir şarta bağlıdır; şart gerçekleşmemiş olabilir.
ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde amaç-sonuç ilişkisi vardır?
A) Hava çok soğuk olduğu için okullar tatil edildi.
B) Gece boyunca yağan kardan yollar kapandı.
C) Sesini duyurabilmek için mikrofona yaklaştı.
D) Erken yola çıkarsak trafiğe yakalanmayız.
E) Bu yıl, geçen yıla göre daha çok kitap okudum.

A ve B’de gerçekleşmiş olaylar sonucu doğurmuştur: neden-sonuç.

D koşul-sonuç, E karşılaştırma cümlesidir.

C’de mikrofona yaklaşmanın hedefi sesini duyurabilmektir; “-mek için” yapısı amacı gösterir.

Cevap: C

Reklam

02Öznel ve Nesnel Yargı

Nesnel yargı
  • kanıtlanabilir, ölçülebilir
  • kişiden kişiye değişmez
  • sayı, tarih, olgu bildirir
  • “Roman üç bölümden oluşuyor.”
Öznel yargı
  • kişisel görüş, beğeni, duygu
  • kanıtlanamaz, tartışılabilir
  • güzel, etkileyici, sıkıcı gibi değerlendirmeler
  • “Romanın en sürükleyici bölümü sonuncusu.”

Bir yargının nesnel olup olmadığını anlamak için şu soruyu sor: “Bunu herkes aynı biçimde doğrulayabilir mi?” Doğrulanabiliyorsa nesneldir. Bir bilginin yanlış olması onu öznel yapmaz; yanlış ama kanıtlanabilir bir bilgi de nesnel bir yargıdır.

!DİKKAT
  • “En”, “çok”, “güzel”, “başarılı”, “gereksiz” gibi değerlendirme bildiren sözcükler cümleyi çoğunlukla öznel yapar.
  • “Şair, bu kitabında doğayı işlemiştir.” nesneldir; şiirler okunarak doğrulanabilir. “Şair, doğayı en iyi anlatan sanatçıdır.” özneldir.
  • Bir kişinin görüşünü aktaran cümle (“Eleştirmen, romanı başarılı bulduğunu söyledi.”) aktarım olarak nesneldir; söyleyip söylemediği doğrulanabilir.
ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde nesnel bir yargı vardır?
A) Romanın ilk bölümü okuru hemen yakalıyor.
B) Yazarın betimlemeleri fazla uzun ve yorucu.
C) Bu öykü, yazarın en olgun eseridir.
D) Kitabın kapağı içeriği kadar güzel değil.
E) Şairin son kitabı kırk iki şiirden oluşuyor.

A, B, C ve D’de “yakalıyor, yorucu, en olgun, güzel değil” gibi kişisel değerlendirmeler var.

E’deki şiir sayısı kitaba bakılarak herkes tarafından doğrulanabilir.

Cevap: E

03Örtülü Anlam, Kesinlik ve Olasılık

Örtülü anlam (ön kabul)

Cümlede açıkça söylenmeyen ama cümleden kesinlikle çıkarılan anlamdır. Çoğunlukla de/da, bile, yine, artık, hâlâ, yalnızca, tekrar gibi sözcükler örtülü anlam oluşturur.

CümleÖrtülü anlam
Bu kez de toplantıya geç kaldın.Daha önce de geç kalmıştın.
Kardeşim bile bu soruyu çözdü.Soru, kardeşime göre zor görülüyordu.
Artık sabahları yürüyüş yapıyor.Eskiden yapmıyordu.
Hâlâ aynı evde oturuyorlar.Uzun zamandır o evdeler.

Kesinlik, olasılık, varsayım

  • Kesinlik: yargı kesin olarak bildirilir: Sergi pazartesi günü kapanacak.
  • Olasılık (tahmin): yargı ihtimale dayanır; “-ebilir, belki, galiba, sanırım, herhâlde” ipucudur: Akşama doğru yağmur başlayabilir.
  • Varsayım: gerçekleşmemiş bir durum gerçekmiş gibi kabul edilerek düşünce yürütülür; “diyelim ki, farz edelim, tut ki” ipucudur: Diyelim ki sınav ertelendi, o zaman ne yapacaksın?
!DİKKAT
  • Örtülü anlam “olabilir” düzeyinde değil, kesinlikle çıkarılan anlamdır. Şıklarda yorum fazlası varsa ele.
  • Olasılık ile varsayımı karıştırma: olasılıkta gelecekte olabilecek bir şey tahmin edilir; varsayımda bir durum kabul edilip sonucu düşünülür.

04Anlatım Türlerine Göre Cümleler

TürÖzgün örnek
TanımDeneme, yazarın bir konudaki kişisel düşüncelerini kesin yargılara bağlamadan anlattığı yazı türüdür.
ÖneriOkuduğun kitaplardan kısa notlar alırsan konuları daha kolay hatırlarsın.
EleştiriFilm görsel açıdan güçlü olsa da senaryodaki boşluklar izleyiciyi yoruyor.
Yakınma (şikâyet)Bu kalabalıkta kendi düşüncelerimi duyacak bir an bile bulamıyorum.
PişmanlıkKeşke o yaz dil kursuna gitseydim.
UyarıFırını açarken dikkatli ol, buhar elini yakabilir.
AbartmaBu çantayla dünyayı yanında taşıyorsun.
Ön yargıBu yazarın kitapları sıkıcıdır, son kitabını okumama gerek yok.
SitemBir telefon açıp hâlimi sormayı bile çok gördün.
Alay (ironi)Saat on ikide kalktın, bu kadar erkenden nereye?
Doğrudan anlatım
  • söz, söyleyenin ağzından değiştirilmeden aktarılır
  • tırnak işareti kullanılır
  • Öğretmen “Yarın sınav var.” dedi.
Dolaylı anlatım
  • söz, aktaranın cümlesine dönüştürülür
  • tırnak kullanılmaz
  • Öğretmen yarın sınav olduğunu söyledi.
Reklam

05Cümlede Sık Sorulan Kavramlar

KPSS’de “Aşağıdakilerin hangisinde … ile ilgili bir yargı vardır?” biçimindeki sorular çok yaygındır. Kavramların ne anlattığını iyi bilmek gerekir.

KavramNe anlatır?
Üslup (biçem)Yazarın dili kullanma biçimi, sözcük seçimi, cümle yapısı; “nasıl anlattığı”
İçerik (öz)Eserde ne anlatıldığı, işlenen konu ve düşünceler
ÖzgünlükBaşkalarına benzememek, yeni bir şey ortaya koymak
EvrensellikHer toplumu ve her dönemi ilgilendiren insani konuları işlemek
YerellikBelli bir bölgeye ait yaşam, gelenek ve dil özelliklerini yansıtmak
YalınlıkSüsten, gösterişten uzak, sade anlatım
DurulukGereksiz sözcük ve tekrar bulunmaması
AçıklıkAnlatılmak istenenin herkesçe kolayca anlaşılması
AkıcılıkMetnin takılmadan, rahatça okunması
NesnellikKişisel duygu ve yorum katmadan, olduğu gibi anlatmak
!DİKKAT
  • “Kısa cümleler, yerinde sözcükler, sade dil” ifadeleri üsluba; “aşk, yalnızlık, göç konuları” ifadeleri içeriğe işaret eder.
  • Duruluk ile yalınlık farklıdır: duruluk gereksiz sözün yokluğu, yalınlık süsün yokluğudur.
  • Bir eserin çok okunması evrensel olduğunu göstermez; evrensellik, işlenen konunun bütün insanlığı ilgilendirmesidir.

06Cümle Yorumlama ve Tamamlama

Bu soru tipinde verilen cümleden çıkarılabilecek ya da cümleyle aynı anlamı taşıyan yargı istenir. Cümleyi önce kendi sözlerinle özetle, sonra şıklara geç.

Cümledeki ana yargıyı bul
↓
Anahtar sözcüklerin altını çiz (yalnızca, bile, her zaman)
↓
Şıklarda yorum fazlası ya da eksiği ara
↓
Cümleyle tam örtüşen şıkkı seç
  • Cümle tamamlama: Boşluktan önceki ve sonraki sözcüklerin anlamsal yönüne bak. “ama, oysa, rağmen” karşıtlık; “çünkü” neden; “bu yüzden” sonuç bildirir.
  • Aynı anlam: Şıkta yer alan yargının kapsamı cümleyle aynı olmalıdır. “Bazı” ile “bütün”, “genellikle” ile “her zaman” aynı anlamı vermez.
  • Anlamca en yakın: Eş anlamlı yapıları tanı; “gözden kaçmak” ile “fark edilmemek” gibi.
ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

“İyi bir okur, kitabın son sayfasını çevirdiğinde okumayı bitirmiş sayılmaz; asıl okuma, kitabı kapattıktan sonra zihninde süren sorgulamayla başlar.” cümlesinden aşağıdakilerin hangisi çıkarılabilir?
A) Kitapları hızlı okuyanlar iyi okur değildir.
B) Okuma, metnin üzerinde düşünmeyi de kapsayan bir süreçtir.
C) Kalın kitaplar okuru daha çok düşündürür.
D) Okurlar kitapları birden fazla kez okumalıdır.
E) Kitapların son bölümleri en önemli bölümleridir.

Cümlenin özü: Okuma, kitabın bitmesiyle sona ermez; düşünme ve sorgulamayla sürer.

A’da hız, C’de kitap kalınlığı, D’de tekrar okuma, E’de son bölümün önemi cümlede yok.

Cevap: B

SON TEKRAR
  • “-mek için” amaç, “-dığı için” neden bildirir.
  • Koşul cümlesinde yargı bir şarta bağlıdır: -se/-sa, -dıkça.
  • Nesnel yargı herkesçe doğrulanabilir; öznel yargı kişisel değerlendirmedir.
  • Yanlış ama kanıtlanabilir bilgi de nesneldir.
  • Örtülü anlamı de/da, bile, artık, hâlâ, yine sözcükleri kurar.
  • Olasılıkta tahmin, varsayımda “diyelim ki” kabulü vardır.
  • Pişmanlık “keşke, -seydim”; öneri “-meli, -sa iyi olur” ile kurulur.
  • Üslup “nasıl”, içerik “ne” anlatıldığıdır.
  • Duruluk gereksiz söz yokluğu, yalınlık süs yokluğudur.
  • Yorum sorularında kapsamı genişleten şıkları (her zaman, bütün) ele.
Reklam
Konu TestiKPSS Türkçe · 6 soru
1.

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde neden-sonuç ilişkisi vardır?

  1. Kardeşini sevindirmek için ona bir kitap aldı.
  2. Fırtına nedeniyle limandaki gemiler denize açılamadı.
  3. İyi bir dereceye girmek amacıyla her gün çalışıyor.
  4. Ödevini bitirirsen sinemaya gidebiliriz.
  5. Bu dağ, köyün arkasındaki tepeden çok daha yüksek.
2.

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde öznel bir yargı vardır?

  1. Kitabın ilk baskısı geçen yıl yapıldı.
  2. Yazar, romanında bir köy öğretmeninin hayatını anlatıyor.
  3. Eser, yazarın üçüncü romanıdır.
  4. Romanın sonu, okuru derinden sarsan bir duyguyla bitiyor.
  5. Kitapta on iki bölüm bulunuyor.
3.

“Bu kez de sözünü tutmadın.” cümlesinden aşağıdakilerin hangisi kesinlikle çıkarılır?

  1. Daha önce de sözünü tutmadığı olmuştur.
  2. Bir daha ona güvenilmeyecektir.
  3. Sözünü tutmayan kişi bundan pişmandır.
  4. Konuşan kişi çok öfkelidir.
  5. Verilen söz önemli bir konuyla ilgilidir.
4.

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde üslupla ilgili bir yargı vardır?

  1. Yazar bu kitabında göç ve yalnızlık konularını ele alıyor.
  2. Öykülerin çoğu bir kıyı kasabasında geçiyor.
  3. Kitap, okurlardan büyük ilgi gördü.
  4. Romanın kahramanı, çocukluğunu geçirdiği eve döner.
  5. Kısa, yalın cümleleri ve günlük konuşma diline yakın söyleyişiyle dikkat çekiyor.
5.

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde pişmanlık anlamı vardır?

  1. Keşke o gün arkadaşımın uyarısını dinleseydim.
  2. Yarın erkenden yola çıksak iyi olur.
  3. Bu kalabalıkta kimseyle konuşamıyorum.
  4. Diyelim ki otobüsü kaçırdın, ne yaparsın?
  5. Akşama doğru hava serinleyebilir.
6.

“Usta bir anlatıcı, okura her şeyi söylemez; bazı boşlukları okurun hayal gücüne bırakır.” cümlesiyle anlamca en yakın cümle aşağıdakilerden hangisidir?

  1. İyi anlatıcılar okurun bilgisini sınar.
  2. Okurlar, kısa metinleri uzun metinlere tercih eder.
  3. Başarılı bir anlatım, okurun da metni tamamlamasına fırsat tanır.
  4. Hayal gücü güçlü olmayan okurlar edebiyattan zevk almaz.
  5. Anlatıcı, metindeki olayları sırasıyla vermelidir.
Konu testi cevap anahtarını göster

Konu Testi · Cevap Anahtarı

1.
Cevap: B Gemilerin denize açılamamasının nedeni fırtınadır. A ve C amaç, D koşul, E karşılaştırma bildirir.
2.
Cevap: D Sonun okuru “derinden sarsması” kişiden kişiye değişen bir değerlendirmedir; diğerleri doğrulanabilir.
3.
Cevap: A “de” bağlacı, sözün daha önce de tutulmadığını kesin olarak anlatır. Diğerleri yorum fazlasıdır.
4.
Cevap: E Cümle yapısı ve söyleyiş biçimi üslupla ilgilidir. A, B ve D içerikle, C okur ilgisiyle ilgilidir.
5.
Cevap: A “Keşke … dinleseydim” yapılmayan bir şeyden duyulan üzüntüyü anlatır. B öneri, C yakınma, D varsayım, E olasılıktır.
6.
Cevap: C Asıl yargı, iyi anlatımın okura da bir pay bırakmasıdır. Diğer şıklar cümlede bulunmayan yargılar içerir.
KONU TESTİ

Bu konuyu 15 soruluk etkileşimli testle pekiştir: şıkkını işaretle, bitince puanını ve her sorunun çözümünü gör.

Cümlede Anlam testini çöz →

Taze Mühendis
Bu konuda takıldığın bir yer mi var?Taze Mühendis adım adım anlatsın · Yapay zeka · Ücretsiz

← KPSS Türkçe Ders Notları · KPSS Ders Notları

Notlar Yazılı Deposu tarafından hazırlanmıştır, resmî kaynak değildir. Bir hata gördüyseniz bize bildirin.

#Sınıf, Konu ya da Başlık Ara...