KPSS Matematik Ders Notları: Sayısal Mantık, Tablo ve Grafik Yorumlama

KPSS Matematik sayısal mantık, tablo ve grafik yorumlama konu anlatımı ve ders notu: sayı örüntüleri, aritmetik ve geometrik diziler, şekil örüntüleri, sıralama-yerleştirme soruları, sütun ve daire grafiği okuma çözümlü örneklerle.

KONUYU VİDEODAN DİNLE

Anlatım: Yargı Plus · 67 – SAYISAL MANTIK – İLYAS GÜNEŞ l KPSS – MEB AGS (1:03:43)

SINAVDA NE ÇIKAR?
Sayısal mantık (örüntü, sıralama, kurala dayalı akıl yürütme)genellikle 2–4 soru
Tablo ve grafik yorumlamagenellikle 2–4 soru
Dağılım son yılların sınavlarına göre yaklaşıktır; her yıl değişebilir. Bu sorular çoğu zaman ortak bir metin, tablo ya da grafiğe bağlı küme sorular olarak gelir.

01Sayısal Mantık Sorularına Yaklaşım

Sayısal mantık soruları formül ezberinden çok kuralı fark etme ve verilen koşulları düzenli işleme becerisini ölçer. Sorular genellikle uzun bir metinle başlar; önemli olan bilgileri bir tabloya ya da kısa notlara dökmektir.

Metni oku, koşulları madde madde not et
↓
Kesin bilgileri (sabit yer, sabit değer) önce yerleştir
↓
Kalan koşullarla olası durumları dene
↓
Soru “kesinlikle” mi, “olabilir” mi istiyor; kontrol et
↓
Seçenekleri tüm olası durumlarda sına
“Kesinlikle doğrudur”
  • bütün olası durumlarda doğru olmalı
  • tek bir karşı örnek seçeneği eler
“Doğru olabilir”
  • en az bir durumda doğru olması yeter
  • hiçbir durumda olmayan seçenek elenir
Reklam

02Sayı Örüntüleri ve Diziler

Bir sayı dizisinde kural aranırken önce ardışık terimlerin farkına, sonra oranına bakılır. Fark sabit değilse farkların farkı incelenir.

TürÖrnekKural
Aritmetik4, 9, 14, 19, …Fark sabit (+5)
Geometrik3, 6, 12, 24, …Oran sabit (×2)
İkinci fark sabit2, 6, 12, 20, 30, …Farklar 4, 6, 8, 10; terim n(n + 1)
Kareler / küpler1, 4, 9, 16, … / 1, 8, 27, …n², n³
Karma işlem3, 7, 15, 31, …×2 + 1
Kendinden önceki iki terim1, 1, 2, 3, 5, 8, …Her terim önceki ikisinin toplamı
İç içe iki dizi1, 10, 3, 20, 5, 30, …Tek sıradakiler +2, çift sıradakiler +10

Aritmetik dizi formülleri

aₙ = a₁ + (n − 1) · dSₙ = n · (a₁ + aₙ) ÷ 2d = (aₙ − aₖ) ÷ (n − k)

Örnek: 7. terimi 25, 12. terimi 45 olan aritmetik dizide d = (45 − 25) ÷ 5 = 4 ve a₁ = 25 − 6 · 4 = 1’dir.

ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

3, 7, 15, 31, 63, … biçiminde devam eden dizinin bir sonraki terimi kaçtır?

A) 95    B) 111    C) 125    D) 127    E) 131

Farklar: 4, 8, 16, 32; her fark bir öncekinin 2 katı.

Kural tek adımda da görülür: her terim, öncekinin 2 katının 1 fazlası (3 · 2 + 1 = 7, 7 · 2 + 1 = 15, …).

63 · 2 + 1 = 127 (fark yöntemiyle 63 + 64 = 127).

Sonuç: Sonraki terim 127’dir. Doğru cevap D.

ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

İlk terimi 5, ortak farkı 4 olan aritmetik dizinin ilk 20 teriminin toplamı kaçtır?

A) 820    B) 840    C) 860    D) 880    E) 900

20. terim: a₂₀ = 5 + 19 · 4 = 81.

Toplam: S₂₀ = 20 · (5 + 81) ÷ 2 = 10 · 86 = 860.

Sonuç: İlk 20 terimin toplamı 860’tır. Doğru cevap C.

03Şekil Örüntüleri

Şekil örüntülerinde her adımdaki eleman sayısı (kibrit çöpü, nokta, kare) bir sayı dizisine çevrilir; sonra bu dizinin kuralı bulunur.

1. adım: 4 çöp2. adım: 7 çöp3. adım: 10 çöp
Her yeni kare 3 çöp ekler: n. adımda 3n + 1 çöp vardır. 10. adımda 31 çöp kullanılır.
  • Kare biçiminde büyüyen nokta dizilerinde terim sayısı genellikle n²’dir.
  • Üçgen biçiminde dizilen noktalarda terim 1 + 2 + … + n = n(n + 1) ÷ 2’dir.
  • Şekil içinde sayı sorularında (köşelerdeki sayılar ve ortadaki sayı gibi) dört işlem kombinasyonları denenir; kural tüm şekillerde aynı olmalıdır.

04Sıralama ve Yerleştirme

Kişilerin, nesnelerin ya da günlerin belirli koşullara göre sıralandığı sorulardır. Bir tablo ya da numaralı kutular çizip kesin bilgileri yerleştirmek çözümü hızlandırır.

İfadeAnlamı
A, B’nin hemen solundaA ve B yan yana; sıra A-B
A, B’nin solundaA daha solda; aralarında başkaları olabilir
A ile B arasında iki kişi varKonum farkı 3
A, B’nin bir üst katındaA’nın kat numarası B’ninkinden 1 fazla
ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

Ali, Banu, Cem, Deniz ve Ece soldan sağa 1’den 5’e kadar numaralanmış yan yana beş sandalyeye birer kişi olacak biçimde oturmuştur. Deniz en sağdaki sandalyede, Cem tam ortada oturmaktadır. Banu, Ece’nin hemen solundadır. Buna göre Ali kaç numaralı sandalyede oturmaktadır?

A) 1    B) 2    C) 3    D) 4    E) 5

Kesin bilgiler: Deniz 5’te, Cem 3’te. Boş sandalyeler 1, 2, 4.

Banu-Ece yan yana olmalı. Boşlardan yan yana olan tek çift 1-2’dir (4’ün yanındaki 3 ve 5 dolu). Banu 1’de, Ece 2’de.

Geriye kalan 4 numaralı sandalye Ali’nindir.

Sonuç: Ali 4 numaralı sandalyede oturur. Doğru cevap D.

!DİKKAT
  • “Hemen solunda” bitişik demektir; “solunda” ise yalnızca yönü belirtir.
  • Sol-sağ yönü soruda kimin bakış açısına göre verildiyse ona göre çiz; aksi belirtilmedikçe okuyucunun bakışı esas alınır.
  • Birden çok yerleşim mümkünse bütün durumları yaz; “kesinlikle” sorusu ancak böyle güvenle çözülür.
Reklam

05Tablo Yorumlama

Tablo sorularında satır ve sütun başlıkları ile birimler önce okunmalıdır. Sık istenen hesaplar: toplam, fark, oran, ortalama ve değişim yüzdesidir.

AyTelefon (adet)Tablet (adet)Toplam
Ocak12080200
Şubat15070220
Mart90110200
Nisan140100240
Bir mağazanın dört aylık satışları (örnek veri)
ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

Yukarıdaki tabloya göre toplam satışın en fazla olduğu ay ile tablet satışının o ayın toplam satışı içindeki payının en büyük olduğu ay, sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir?

A) Şubat – Mart    B) Nisan – Mart    C) Nisan – Ocak    D) Şubat – Nisan    E) Mart – Mart

Toplamlar: 200, 220, 200, 240. En fazla Nisan.

Tablet payları: Ocak 80/200 = 0,40; Şubat 70/220 ≈ 0,32; Mart 110/200 = 0,55; Nisan 100/240 ≈ 0,42.

En büyük pay Mart’tadır; dikkat: en çok tablet satılan ay da Mart, ama pay sorusunda oran hesaplanmalıdır.

Sonuç: Nisan – Mart. Doğru cevap B.

06Grafik Yorumlama

Sütun ve çizgi grafiği
  • değerler eksenden okunur
  • sütun: karşılaştırma
  • çizgi: zaman içindeki değişim
  • eğimin dik olduğu aralıkta değişim büyüktür
Daire grafiği
  • bütünün parçalara dağılımı
  • tüm daire 360° = %100
  • %1 = 3,6°
  • pay = açı ÷ 360 × toplam
020040060080040055050070065020212022202320242025
Bir kütüphaneden ödünç alınan kitap sayısı (örnek veri). En büyük artış 2023’ten 2024’e (+200), 2021’den 2025’e toplam artış 250 ÷ 400 = %62,5’tir.
ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

Bir ailenin aylık gelirinin harcama kalemlerine dağılımı daire grafiğinde gösterilmiştir: kira 126°, mutfak 90°, ulaşım 36°, eğitim 54°, diğer 54°. Ailenin aylık geliri 40.000 TL olduğuna göre kira harcaması ulaşım harcamasından kaç TL fazladır?

A) 6.000    B) 7.500    C) 8.000    D) 9.000    E) 10.000

Açıların toplamı 126 + 90 + 36 + 54 + 54 = 360°; grafik eksiksizdir.

Kira ile ulaşım arasındaki açı farkı: 126° − 36° = 90°, yani dairenin 1/4’ü.

40.000 ÷ 4 = 10.000 TL (kira 14.000 TL, ulaşım 4.000 TL).

Sonuç: Fark 10.000 TL’dir. Doğru cevap E.

!DİKKAT
  • Eksenin 0’dan başlayıp başlamadığına bak; kesik eksen farkları büyük gösterir.
  • “Artış miktarı” ile “artış yüzdesi” farklıdır: 400’den 500’e artış 100 adet, %25’tir.
  • Daire grafiğinde farkı bulmak için önce açıları çıkar, sonra tek bir çarpma yap.
  • Birimlere dikkat: “bin kişi”, “milyon TL” gibi notlar sonucu değiştirir.
SON TEKRAR
  • Örüntüde önce fark, sonra oran, sonra farkların farkına bak.
  • Aritmetik dizi: aₙ = a₁ + (n − 1)d; Sₙ = n(a₁ + aₙ) ÷ 2.
  • Geometrik dizi: her terim bir öncekinin r katı.
  • n(n + 1) dizisi: 2, 6, 12, 20, 30, …
  • Yan yana kareler: n. adımda 3n + 1 çöp.
  • “Kesinlikle” tüm durumlarda, “olabilir” en az bir durumda doğru.
  • Sıralamada kesin bilgileri önce yerleştir.
  • Tabloda başlık ve birimleri önce oku.
  • Pay ve oran sorularında miktarı değil, oranı karşılaştır.
  • Daire grafiği: 360° = %100; %1 = 3,6°.
  • Artış yüzdesi = artış ÷ ilk değer × 100.
Reklam
Konu TestiKPSS Matematik · 6 soru
1.

2, 6, 12, 20, 30, … biçiminde devam eden dizinin bir sonraki terimi kaçtır?

  1. 36
  2. 38
  3. 40
  4. 42
  5. 44
2.

5, 8, 14, 26, 50, … biçiminde devam eden dizinin bir sonraki terimi kaçtır?

  1. 98
  2. 100
  3. 102
  4. 104
  5. 106
3.

Bir aritmetik dizinin 7. terimi 25, 12. terimi 45’tir. Bu dizinin ilk terimi kaçtır?

  1. −1
  2. 1
  3. 3
  4. 5
  5. 7
4.

120 öğrencinin en sevdiği sporun dağılımını gösteren daire grafiğinde futbol 150°, basketbol 90°, voleybol 72°, diğer sporlar 48° ile gösterilmiştir. Futbolu seçen öğrenci sayısı, basketbolu seçenlerden kaç fazladır?

  1. 10
  2. 15
  3. 20
  4. 25
  5. 30
5.
Tablo

I. vardiya: 400 ürün, 12 hatalı · II. vardiya: 500 ürün, 20 hatalı · III. vardiya: 300 ürün, 6 hatalı

Bir fabrikanın üç vardiyasındaki üretim yukarıda verilmiştir. Vardiyaların hatalı ürün oranlarına göre büyükten küçüğe sıralanışı aşağıdakilerden hangisidir?

  1. I, II, III
  2. I, III, II
  3. II, III, I
  4. III, I, II
  5. II, I, III
6.

Dört katlı bir apartmanın her katında bir aile oturmaktadır. A ailesi B ailesinin bir üst katında oturuyor. C ailesi en üst katta oturmuyor; D ailesi de 1. katta oturmuyor. Buna göre aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?

  1. A ailesi 1. katta oturmaz.
  2. B ailesi 1. katta oturur.
  3. C ailesi 1. katta oturur.
  4. D ailesi 4. katta oturur.
  5. A ailesi 3. katta oturur.
Konu testi cevap anahtarını göster

Konu Testi · Cevap Anahtarı

1.
Cevap: D Terimler n(n + 1): 1·2, 2·3, …, 5·6; sonraki 6 · 7 = 42 (farklar 4, 6, 8, 10, 12).
2.
Cevap: A Her terim öncekinin 2 katının 2 eksiği: 50 · 2 − 2 = 98 (farklar 3, 6, 12, 24, 48).
3.
Cevap: B d = (45 − 25) ÷ 5 = 4; a₁ = 25 − 6 · 4 = 1.
4.
Cevap: C Açı farkı 150° − 90° = 60°; 60/360 · 120 = 20 (futbol 50, basketbol 30).
5.
Cevap: E Oranlar: I %3, II %4, III %2. Büyükten küçüğe II, I, III.
6.
Cevap: A Olası yerleşimler (1-2-3-4. kat): B-A-C-D, C-B-A-D, C-D-B-A. A her durumda 2., 3. ya da 4. kattadır; diğer seçeneklerin her biri en az bir durumda yanlıştır.
KONU TESTİ

Bu konuyu 15 soruluk etkileşimli testle pekiştir: şıkkını işaretle, bitince puanını ve her sorunun çözümünü gör.

Sayısal Mantık, Tablo ve Grafik Yorumlama testini çöz →

Taze Mühendis
Bu konuda takıldığın bir yer mi var?Taze Mühendis adım adım anlatsın · Yapay zeka · Ücretsiz

← KPSS Matematik Ders Notları · KPSS Ders Notları

Notlar Yazılı Deposu tarafından hazırlanmıştır, resmî kaynak değildir. Bir hata gördüyseniz bize bildirin.

#Sınıf, Konu ya da Başlık Ara...