KPSS Matematik Ders Notları: Sayı, Kesir, Yaş ve İşçi-Havuz Problemleri
KPSS Matematik sayı, kesir, yaş ve işçi-havuz problemleri konu anlatımı ve ders notu: sözel ifadeyi denkleme çevirme, kesir ve yaş problemlerinde tablo yöntemi, birlikte çalışma ve musluk soruları çözümlü örneklerle.
KPSS Matematik
KONUYU VİDEODAN DİNLE
Anlatım: Yargı Plus · 48 – İŞÇİ – HAVUZ PROBLEMLERİ – İLYAS GÜNEŞ l KPSS – MEB AGS (40:11)
| Sayı ve kesir problemleri | genellikle 2–3 soru |
| Yaş problemleri | genellikle 0–1 soru |
| İşçi ve havuz problemleri | genellikle 0–1 soru |
01Problemi Denkleme Çevirme
Problem sorularının çoğu, metni doğru denkleme çevirebilmekle çözülür. Önce neyin bilinmediğine karar ver, onu x ile göster; mümkünse kesirden kaçınmak için bilinmeyeni paydaların katı olacak biçimde seç (örneğin 6x).
| Sözel ifade | Matematiksel karşılığı |
|---|---|
| Bir sayının 3 katının 5 eksiği | 3x − 5 |
| Bir sayının 5 eksiğinin 3 katı | 3(x − 5) |
| Bir sayının yarısının 4 fazlası | x/2 + 4 |
| Bir sayının 4 fazlasının yarısı | (x + 4)/2 |
| Bir sayının 2/5’i | 2x/5 |
| a, b’den 7 fazladır | a = b + 7 |
| a’nın b’ye oranı 3/4’tür | a/b = 3/4 → a = 3k, b = 4k |
- “Yarısının 4 fazlası” ile “4 fazlasının yarısı” farklıdır; işlem sırası cümlenin sonundan başa doğru okunur.
- Soru çoğu zaman bulduğun x’i değil, x’le ilgili başka bir değeri ister; son adımı atlama.
- Seçenekleri denemek, denklemi kurmakta zorlanılan sorularda hızlı bir kontrol yoludur.
02Sayı Problemleri
Sayı problemlerinde ardışık sayılar, bir sayının katları ve dağıtım-paylaştırma durumları sık görülür. Dağıtım sorularında “artıyor” ve “eksik kalıyor” ifadeleri dağıtılan toplamı iki farklı biçimde yazmayı sağlar.
- Bir miktar ceviz çocuklara 5’er dağıtılınca 4 ceviz artıyor, 6’şar dağıtılınca 3 ceviz eksik kalıyor. Çocuk sayısı c ise 5c + 4 = 6c − 3 → c = 7; ceviz sayısı 5 · 7 + 4 = 39.
- Toplamları ve farkları bilinen iki sayı: büyük = (toplam + fark) ÷ 2, küçük = (toplam − fark) ÷ 2.
Hangi sayının 3 katının 8 eksiği, aynı sayının yarısının 12 fazlasına eşittir?
A) 8 B) 10 C) 12 D) 14 E) 16
Sayı x olsun: 3x − 8 = x/2 + 12.
Her tarafı 2 ile çarp: 6x − 16 = x + 24.
5x = 40 → x = 8. Kontrol: 3 · 8 − 8 = 16 ve 8/2 + 12 = 16.
Sonuç: Aranan sayı 8’dir. Doğru cevap A.
03Kesir Problemleri
Kesir problemlerinde en önemli ayrım, kesrin bütünün mü yoksa kalanın mı kesri olduğudur. Bütünü paydaların EKOK’unun katı olarak seçmek (örneğin 12x) işlemleri kolaylaştırır.
- “Parasının 1/3’ünü, sonra yine parasının 1/4’ünü harcadı”
- harcanan: x/3 + x/4 = 7x/12
- kalan: 5x/12
- “Parasının 1/3’ünü, kalanın 1/4’ünü harcadı”
- ilk harcama x/3, kalan 2x/3
- ikinci harcama x/6; kalan x/2
Depo ve kap sorularında “2/5’i dolu bir depoya 30 litre eklenince yarısı doluyor” gibi ifadelerde eklenen miktar, iki kesrin farkına eşittir: x/2 − 2x/5 = x/10 = 30 → x = 300 litre.
Bir öğrenci parasının 1/3’ünü kitaba, kalan parasının 1/4’ünü yemeğe harcadığında geriye 180 TL kalıyor. Öğrencinin başlangıçta kaç TL’si vardı?
A) 300 B) 320 C) 360 D) 400 E) 480
Para 12x olsun. Kitaba 4x harcar, 8x kalır.
Kalanın 1/4’ü 2x yemeğe gider; geriye 8x − 2x = 6x kalır.
6x = 180 → x = 30. Başlangıçtaki para 12x = 360 TL. Kontrol: 360 → 240 → 180.
Sonuç: Başlangıçta 360 TL vardı. Doğru cevap C.
04Yaş Problemleri
Yaş problemleri birkaç değişmez kurala dayanır. Bu kurallar doğru uygulanırsa denklem çoğu zaman tek satırda kurulur.
- İki kişinin yaş farkı hiçbir zaman değişmez.
- n yıl sonra herkes n yaş büyür; k kişinin yaşları toplamı k · n artar.
- n yıl önce k kişinin yaşları toplamı k · n azalır (o tarihte hepsi doğmuş olmalıdır).
- Yaşlar oranlı veriliyorsa (örneğin 2/3) yaşlar 2k ve 3k diye yazılır.
| Kişi | Şimdi | n yıl önce | n yıl sonra |
|---|---|---|---|
| Anne | a | a − n | a + n |
| Çocuk | c | c − n | c + n |
| Fark | a − c | a − c | a − c |
| Toplam | a + c | a + c − 2n | a + c + 2n |
Bir annenin yaşı kızının yaşının 4 katıdır. 8 yıl sonra annenin yaşı kızının yaşının 2,5 katı olacaktır. Annenin şimdiki yaşı kaçtır?
A) 28 B) 32 C) 36 D) 40 E) 44
Kızın yaşı k, annenin yaşı 4k olsun.
8 yıl sonra: 4k + 8 = 2,5(k + 8) = 2,5k + 20.
1,5k = 12 → k = 8. Annenin yaşı 4 · 8 = 32. Kontrol: 8 yıl sonra 40 ve 16; 40 = 2,5 · 16.
Sonuç: Anne şimdi 32 yaşındadır. Doğru cevap B.
- “Ben senin yaşındayken” türü cümlelerde aradaki süre, yaş farkına eşittir.
- Kardeşlerden biri henüz doğmamışsa “n yıl önce toplam k · n azalır” kuralı o kişi için uygulanmaz.
- Oran sorularında bulunan k’yi değil, sorulan kişinin yaşını yazmayı unutma.
05İşçi Problemleri
Bir işi tek başına a günde bitiren kişi, bir günde işin 1/a‘sını yapar. Birlikte çalışanların bir günlük işleri toplanır.
| Durum | Formül |
|---|---|
| A işi a günde, B b günde; birlikte t günde | 1/a + 1/b = 1/t |
| İki kişinin birlikte süresi | t = a · b ÷ (a + b) |
| Birlikte t günde, A tek başına a günde; B tek başına? | 1/b = 1/t − 1/a |
| Belirli sürede yapılan iş | iş = süre × (1/a + 1/b + …) |
| İşçi sayısı, gün, günlük saat | (İşçi × Gün × Saat) ÷ İş sabittir |
Örnek: 6 işçi bir duvarı 10 günde örüyorsa aynı hızdaki 4 işçi aynı duvarı 6 · 10 ÷ 4 = 15 günde örer. İşçi sayısı ile süre ters orantılıdır.
Ali bir işi tek başına 12 günde, Can 18 günde bitirebilmektedir. İkisi birlikte 3 gün çalıştıktan sonra Ali işi bırakıyor. Can kalan işi tek başına kaç günde bitirir?
A) 9 B) 10 C) 10,5 D) 11 E) 12
Bir günde birlikte yaptıkları iş: 1/12 + 1/18 = 3/36 + 2/36 = 5/36.
3 günde: 3 · 5/36 = 15/36 = 5/12. Kalan iş: 1 − 5/12 = 7/12.
Can günde 1/18 yapar: (7/12) ÷ (1/18) = 7 · 18 ÷ 12 = 10,5.
Sonuç: Can kalan işi 10,5 günde bitirir. Doğru cevap C.
06Havuz (Musluk) Problemleri
Havuz problemleri işçi problemlerinin aynısıdır; tek fark boşaltan musluk ya da deliğin işi eksi işaretle girmesidir. Dolduran musluk +1/a, boşaltan musluk −1/b olarak yazılır.
- Havuz başlangıçta kısmen doluysa yalnızca boş kısım için hesap yapılır.
- Boşaltan musluğun hızı doldurandan büyükse havuz hiç dolmaz.
- Musluklar farklı zamanlarda açılıyorsa süreler ayrı ayrı yazılıp işler toplanır.
A musluğu boş bir havuzu 6 saatte doldurmakta, B musluğu dolu havuzu 9 saatte boşaltmaktadır. Havuz boşken iki musluk birlikte açılırsa havuz kaç saatte dolar?
A) 12 B) 15 C) 16 D) 18 E) 24
Bir saatte dolan kısım: 1/6 − 1/9.
Paydaları eşitle: 3/18 − 2/18 = 1/18.
Havuzun tamamı 18 saatte dolar.
Sonuç: Havuz 18 saatte dolar. Doğru cevap D.
- Bilinmeyeni paydaların EKOK’unun katı seç; kesirden kurtul.
- “Yarısının 4 fazlası” x/2 + 4; “4 fazlasının yarısı” (x + 4)/2.
- Dağıtım: “artıyor” +, “eksik kalıyor” −; toplam iki biçimde yazılır.
- Bütünün kesri ile kalanın kesrini ayır.
- Yaş farkı değişmez.
- n yıl sonra k kişinin yaş toplamı k · n artar.
- a günde biten işin günlüğü 1/a.
- Birlikte: 1/a + 1/b = 1/t; t = ab ÷ (a + b).
- İşçi sayısı ile süre ters orantılıdır.
- Havuzda dolduran +, boşaltan − işaretle yazılır.
Ardışık üç tek sayının toplamı 117’dir. Bu sayıların en küçüğü kaçtır?
- 35
- 37
- 39
- 41
- 43
2/5’i dolu olan bir depoya 30 litre su eklendiğinde deponun yarısı doluyor. Deponun tamamı kaç litre su alır?
- 150
- 200
- 250
- 300
- 360
40 yaşındaki bir babanın 8 ve 12 yaşlarında iki çocuğu vardır. Kaç yıl sonra babanın yaşı, çocuklarının yaşları toplamına eşit olur?
- 10
- 12
- 15
- 18
- 20
Bir usta bir işi 4 günde, çırağı aynı işi 12 günde yapabilmektedir. İkisi birlikte bu işi kaç günde yapar?
- 2
- 2,5
- 3
- 3,5
- 4
A musluğu boş bir havuzu 4 saatte, B musluğu 12 saatte doldurmaktadır. İki musluk açıldığında havuzun dibindeki C deliği de açık kaldığı için boş havuz 6 saatte doluyor. C deliği dolu havuzu tek başına kaç saatte boşaltır?
- 4
- 6
- 8
- 9
- 12
Bir sayının 2/3’ünün 3/4’ü 18 olduğuna göre bu sayının 5/6’sı kaçtır?
- 30
- 32
- 33
- 36
- 45
Konu testi cevap anahtarını göster
Konu Testi · Cevap Anahtarı
Bu konuyu 15 soruluk etkileşimli testle pekiştir: şıkkını işaretle, bitince puanını ve her sorunun çözümünü gör.
← KPSS Matematik Ders Notları · KPSS Ders Notları
Notlar Yazılı Deposu tarafından hazırlanmıştır, resmî kaynak değildir. Bir hata gördüyseniz bize bildirin.