KPSS Matematik Ders Notları: Kümeler, Fonksiyonlar, İşlem ve Modüler Aritmetik

KPSS Matematik kümeler, fonksiyonlar, işlem ve modüler aritmetik konu anlatımı ve ders notu: alt küme sayısı, Venn şeması problemleri, bileşke ve ters fonksiyon, tanımlı işlemler, birim-ters eleman ve gün-saat hesabı çözümlü örneklerle.

KONUYU VİDEODAN DİNLE

Anlatım: Retro Yayıncılık · 46) İşlem – Modüler Aritmetik | Matematik | İlker KARABULUT – 2026 (37:30)

SINAVDA NE ÇIKAR?
Kümeler ve Venn şeması problemlerigenellikle 1 soru
Fonksiyonlargenellikle 0–1 soru
İşlemgenellikle 0–1 soru
Modüler aritmetikgenellikle 0–1 soru
Dağılım son yılların sınavlarına göre yaklaşıktır; her yıl değişebilir.

01Kümelerde Temel Kavramlar

Küme, iyi tanımlanmış nesneler topluluğudur; “güzel şehirler” küme belirtmez, “Türkiye’nin 81 ili” belirtir. Kümeler liste yöntemiyle {1, 2, 3}, ortak özellik yöntemiyle {x | x < 4, x ∈ N⁺} ya da Venn şemasıyla gösterilir. A kümesinin eleman sayısı s(A) ile yazılır.

KavramAçıklama / formül (s(A) = n)
Boş küme∅ veya { }; {∅} ise bir elemanlı kümedir, boş değildir.
Alt küme (B ⊂ A)B’nin her elemanı A’da varsa. Boş küme her kümenin alt kümesidir.
Alt küme sayısı2ⁿ
Öz alt küme sayısı2ⁿ − 1 (kümenin kendisi hariç)
r elemanlı alt küme sayısıC(n, r)
Belirli k eleman mutlaka bulunan alt küme2ⁿ⁻ᵏ
Eşit kümeElemanları aynı olan kümeler; sıra ve tekrar önemsizdir.

Örnek: A = {a, b, c, d} için alt küme sayısı 2⁴ = 16, öz alt küme sayısı 15’tir; “a” elemanını içeren alt küme sayısı 2³ = 8’dir.

Reklam

02Küme İşlemleri ve Venn Problemleri

yalnız AA ∩ Byalnız BABE
Venn şemasında bölgeleri içten dışa doldurmak en güvenli yoldur: önce kesişim, sonra “yalnız” bölgeler, en son dışarısı.
İşlemAnlamı
A ∪ B (birleşim)A’da veya B’de olanlar
A ∩ B (kesişim)Hem A’da hem B’de olanlar
A \ B (fark)A’da olup B’de olmayanlar (yalnız A)
A′ (tümleyen)Evrensel kümede olup A’da olmayanlar
s(A ∪ B)s(A) + s(B) − s(A ∩ B)
Üç kümes(A ∪ B ∪ C) = s(A) + s(B) + s(C) − s(A∩B) − s(A∩C) − s(B∩C) + s(A∩B∩C)
De Morgan(A ∪ B)′ = A′ ∩ B′; (A ∩ B)′ = A′ ∪ B′
Kartezyen çarpıms(A × B) = s(A) · s(B)
ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

40 kişilik bir sınıfta 25 kişi İngilizce, 18 kişi Almanca bilmektedir. Bu iki dilden hiçbirini bilmeyen 7 kişi olduğuna göre bu dillerden yalnızca birini bilen kaç kişi vardır?

A) 18    B) 20    C) 21    D) 23    E) 25

En az bir dil bilen: 40 − 7 = 33 kişi.

İkisini de bilen: 25 + 18 − 33 = 10 kişi.

Yalnız İngilizce 25 − 10 = 15, yalnız Almanca 18 − 10 = 8; toplam 23.

Sonuç: Yalnızca bir dil bilen 23 kişidir. Doğru cevap D.

!DİKKAT
  • “İngilizce bilenler” ile “yalnız İngilizce bilenler” farklı bölgelerdir; kesişim dahil mi, dikkatle oku.
  • “En az birini bilen” birleşim, “hiçbirini bilmeyen” tümleyendir.
  • s(A \ B) = s(A) − s(A ∩ B).

03Fonksiyonlar

A kümesinin her elemanını B kümesinin yalnız bir elemanıyla eşleyen kurala A’dan B’ye fonksiyon denir ve f: A → B ile gösterilir. A tanım kümesi, B değer kümesidir; eşlenen elemanların kümesi f(A) ise görüntü kümesidir.

Fonksiyondur
  • A’da açıkta eleman kalmaz
  • her elemandan tek ok çıkar
  • B’de açıkta eleman kalabilir
  • B’deki bir elemana birden çok ok gelebilir
Fonksiyon değildir
  • A’da eşlenmeyen eleman varsa
  • A’daki bir eleman iki farklı elemanla eşlenirse
  • tanım kümesinde paydayı 0 yapan değer varsa
Fonksiyon türüÖzellik
BirebirFarklı elemanların görüntüleri farklıdır.
ÖrtenGörüntü kümesi değer kümesine eşittir; B’de açıkta eleman kalmaz.
Birimf(x) = x
Sabitf(x) = c; her elemanın görüntüsü aynıdır.
Doğrusalf(x) = ax + b

s(A) = m ve s(B) = n ise A’dan B’ye tanımlanabilecek fonksiyon sayısı nᵐ’dir. Değer bulma sorularında parantezin içi istenen değere eşitlenir: f(2x − 1) verilip f(3) soruluyorsa 2x − 1 = 3 yazılır.

ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

f(2x − 1) = 6x + 5 olduğuna göre f(3) kaçtır?

A) 11    B) 14    C) 17    D) 19    E) 23

Parantezin içini 3’e eşitle: 2x − 1 = 3 → x = 2.

x = 2’yi sağ tarafta yerine yaz: 6 · 2 + 5 = 17.

Sonuç: f(3) = 17. Doğru cevap C.

04Bileşke ve Ters Fonksiyon

Bileşke: (f ∘ g)(x) = f(g(x)). İşlem sağdan sola yapılır: önce g, sonra f uygulanır. Bileşke işleminin değişme özelliği genellikle yoktur; f ∘ g ile g ∘ f farklı olabilir.

Ters fonksiyon: Birebir ve örten bir f fonksiyonu için f(a) = b ise f⁻¹(b) = a’dır. Tersini bulmak için y = f(x) yazılır, x yalnız bırakılır, sonra x ile y’nin yeri değiştirilir.

f(x)f⁻¹(x)
ax + b(x − b) / a
(ax + b) / (cx + d)(−dx + b) / (cx − a)
x³∛x
  • (f ∘ f⁻¹)(x) = (f⁻¹ ∘ f)(x) = x.
  • f⁻¹(k) sorulduğunda tersi bulmak şart değildir; f(x) = k denklemi çözülür.
  • (f ∘ g)⁻¹ = g⁻¹ ∘ f⁻¹ (sıra ters döner).
ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

f(x) = 3x − 2 ve g(x) = x + 4 olduğuna göre (g ∘ f)(2) + f⁻¹(7) toplamı kaçtır?

A) 11    B) 12    C) 13    D) 14    E) 15

Önce içteki fonksiyon: f(2) = 3 · 2 − 2 = 4. Sonra g(4) = 4 + 4 = 8.

f⁻¹(7) için f(x) = 7 çöz: 3x − 2 = 7 → x = 3.

Toplam: 8 + 3 = 11.

Sonuç: İstenen toplam 11’dir. Doğru cevap A.

Reklam

05İşlem

Soruda yeni bir sembolle (∗, ∆, ∘, ⊕) tanımlanan kurala işlem denir. Örneğin a ∗ b = a + b − 2 tanımında 5 ∗ 3 = 5 + 3 − 2 = 6’dır. Sorular genellikle değer hesaplama ya da işlemin özellikleri üzerinedir.

ÖzellikKoşul
KapalılıkKümenin iki elemanının işlem sonucu yine kümededir.
Değişmea ∗ b = b ∗ a. Tablo verilmişse köşegene göre simetri aranır.
Birleşme(a ∗ b) ∗ c = a ∗ (b ∗ c)
Birim eleman (e)a ∗ e = e ∗ a = a
Ters eleman (a⁻¹)a ∗ a⁻¹ = a⁻¹ ∗ a = e
Birim elemanı bul: a ∗ e = a denklemini çöz
↓
Bulduğun e’yi ters eleman denkleminde kullan
↓
a ∗ x = e denklemini çöz: x = a⁻¹
ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

Gerçek sayılar kümesinde a ∗ b = a + b − 2 işlemi tanımlanıyor. Bu işleme göre 5’in tersi kaçtır?

A) −3    B) −1    C) 0    D) 1    E) 3

Birim eleman: a + e − 2 = a → e = 2.

5’in tersi x olsun: 5 ∗ x = 2 → 5 + x − 2 = 2 → x = −1.

Kontrol: 5 ∗ (−1) = 5 − 1 − 2 = 2 = e.

Sonuç: 5’in tersi −1’dir. Doğru cevap B.

06Modüler Aritmetik

a ve b’nin m’ye bölümünden kalanlar eşitse a ile b, m modülüne göre denktir: a ≡ b (mod m). Örneğin 23 ≡ 2 (mod 7), çünkü 23 = 7 · 3 + 2. Modüler aritmetik; gün, saat, ay ve tekrar eden örüntü sorularının temelidir.

UygulamaModülÖrnek
Haftanın günleri7Pazartesiden 10 gün sonra: 10 ≡ 3 → perşembe
Saat (24’lük)24Saat 20.00’den 30 saat sonra: 50 ≡ 2 → 02.00
Aylar12Martın 15 ay sonrası: 15 ≡ 3 → haziran
Tekrarlayan diziDöngü uzunluğu4’lü döngüde 2026. terim: 2026 ≡ 2 → 2. terim

İşlem kuralları ve üslü ifadeler

  • Toplama, çıkarma ve çarpmada sayılar kalanlarıyla değiştirilebilir: (17 · 23) mod 5 = (2 · 3) mod 5 = 1.
  • Üslü ifadede kalanı 1 yapan kuvvet aranır: 2³ = 8 ≡ 1 (mod 7) olduğundan 2¹⁰⁰ = (2³)³³ · 2 ≡ 2 (mod 7).
  • 7⁴⁵’in 5’e bölümünden kalan: 7 ≡ 2; 2’nin kuvvetleri 2, 4, 3, 1 diye 4’lü döngü yapar; 45 = 4 · 11 + 1 → kalan 2.
ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

Bugün günlerden çarşamba olduğuna göre 250 gün sonra hangi gündür?

A) Pazartesi    B) Salı    C) Perşembe    D) Cuma    E) Cumartesi

Hafta 7 günde tekrar eder: 250 = 7 · 35 + 5, yani 250 ≡ 5 (mod 7).

Çarşambadan 5 gün ileri say: perşembe (1), cuma (2), cumartesi (3), pazar (4), pazartesi (5).

Sonuç: 250 gün sonra pazartesidir. Doğru cevap A.

!DİKKAT
  • “n gün sonra” sorusunda bugün sayılmaz; saymaya ertesi günden başlanır.
  • Kalan 0 çıkarsa döngünün son elemanı alınır (ör. 4’lü döngüde 2024. terim 4. terimdir).
  • Negatif sayının kalanı pozitif yazılır: −3 ≡ 4 (mod 7).
SON TEKRAR
  • n elemanlı kümenin 2ⁿ alt kümesi, 2ⁿ − 1 öz alt kümesi vardır.
  • {∅} boş küme değildir; ∅ her kümenin alt kümesidir.
  • s(A ∪ B) = s(A) + s(B) − s(A ∩ B).
  • Venn şemasını kesişimden başlayarak doldur.
  • Fonksiyonda tanım kümesinde açıkta eleman kalmaz, her elemandan tek ok çıkar.
  • f(x) = ax + b → f⁻¹(x) = (x − b)/a.
  • f⁻¹(k) için f(x) = k çöz.
  • (f ∘ g)(x) = f(g(x)): önce g.
  • Birim eleman a ∗ e = a; ters eleman a ∗ a⁻¹ = e.
  • Günler mod 7, saat mod 24, aylar mod 12.
  • Kalan 0 ise döngünün son elemanı alınır.
Reklam
Konu TestiKPSS Matematik · 6 soru
1.

4 elemanlı bir kümenin öz alt küme sayısı kaçtır?

  1. 8
  2. 12
  3. 15
  4. 16
  5. 31
2.

s(A) = 12, s(B) = 9 ve s(A ∪ B) = 16 olduğuna göre s(A \ B) kaçtır?

  1. 3
  2. 4
  3. 5
  4. 7
  5. 9
3.

f(x) = 2x + 3 olduğuna göre f⁻¹(11) kaçtır?

  1. 3
  2. 4
  3. 5
  4. 7
  5. 25
4.

f(x) = x² − 1 ve g(x) = 2x + 1 olduğuna göre (f ∘ g)(1) kaçtır?

  1. 3
  2. 4
  3. 5
  4. 7
  5. 8
5.

a ∘ b = 2a − b + a · b işlemine göre 3 ∘ 2 kaçtır?

  1. 10
  2. 11
  3. 12
  4. 13
  5. 14
6.

Saat şu an 09.00’dur. 100 saat sonra saat kaçı gösterir?

  1. 11.00
  2. 12.00
  3. 13.00
  4. 14.00
  5. 15.00
Konu testi cevap anahtarını göster

Konu Testi · Cevap Anahtarı

1.
Cevap: C 2⁴ − 1 = 15.
2.
Cevap: D s(A ∩ B) = 12 + 9 − 16 = 5; s(A \ B) = 12 − 5 = 7.
3.
Cevap: B 2x + 3 = 11 → x = 4.
4.
Cevap: E g(1) = 3; f(3) = 9 − 1 = 8.
5.
Cevap: A 2 · 3 − 2 + 3 · 2 = 6 − 2 + 6 = 10.
6.
Cevap: C 100 = 24 · 4 + 4; 09.00’dan 4 saat sonrası 13.00.
KONU TESTİ

Bu konuyu 15 soruluk etkileşimli testle pekiştir: şıkkını işaretle, bitince puanını ve her sorunun çözümünü gör.

Kümeler, Fonksiyonlar, İşlem ve Modüler Aritmetik testini çöz →

Taze Mühendis
Bu konuda takıldığın bir yer mi var?Taze Mühendis adım adım anlatsın · Yapay zeka · Ücretsiz

← KPSS Matematik Ders Notları · KPSS Ders Notları

Notlar Yazılı Deposu tarafından hazırlanmıştır, resmî kaynak değildir. Bir hata gördüyseniz bize bildirin.

#Sınıf, Konu ya da Başlık Ara...