KPSS Matematik Ders Notları: Birinci Dereceden Denklemler, Eşitsizlik, Mutlak Değer, Oran-Orantı

KPSS Matematik birinci dereceden denklemler, eşitsizlikler, mutlak değer ve oran-orantı konu anlatımı ve ders notu: denklem çözme, denklem sistemleri, aralık soruları, mutlak değerli denklemler ve orantılı paylaştırma çözümlü örneklerle.

KPSS Matematik

Birinci Dereceden Denklemler, Eşitsizlik, Mutlak Değer, Oran-Orantı
  1. 01Birinci Dereceden Bir Bilinmeyenli Denklemler
  2. 02İki Bilinmeyenli Denklem Sistemleri
  3. 03Eşitsizlikler ve Aralıklar
  4. 04Mutlak Değer
  5. 05Oran ve Orantı

KONUYU VİDEODAN DİNLE

Anlatım: Yargı Plus · 37 – ORAN – ORANTI – 1 – İLYAS GÜNEŞ l KPSS – MEB AGS (34:35)

SINAVDA NE ÇIKAR?
Denklem çözme ve denklem sistemlerigenellikle 1 soru
Eşitsizlik ve aralıkgenellikle 0–1 soru
Mutlak değergenellikle 0–1 soru
Oran-orantıgenellikle 1 soru
Dağılım son yılların sınavlarına göre yaklaşıktır; her yıl değişebilir. Denklem kurma becerisi problem sorularının da temelidir.

01Birinci Dereceden Bir Bilinmeyenli Denklemler

a ve b gerçek sayı, a ≠ 0 olmak üzere ax + b = 0 biçimindeki eşitliklere birinci dereceden bir bilinmeyenli denklem denir. Denklemi sağlayan değerlerin kümesine çözüm kümesi denir. Eşitliğin iki tarafına aynı sayı eklenebilir, iki taraf sıfırdan farklı aynı sayıyla çarpılabilir ya da bölünebilir.

ax = b denkleminde durumÇözüm kümesiÖrnek
a ≠ 0Tek çözüm: x = b/a3x = 12 → {4}
a = 0 ve b = 0Sonsuz çözüm (R)0 · x = 0
a = 0 ve b ≠ 0Çözüm yok (∅)0 · x = 5

Kesirli denklemlerde yol

Paydaların EKOK’unu bul
↓
Her terimi EKOK ile çarp, paydalardan kurtul
↓
Parantezleri aç; işaretlere dikkat et
↓
Bilinmeyenleri bir tarafa, sayıları öbür tarafa topla
↓
Bulduğun değeri denklemde yerine koyarak kontrol et
ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

(x + 1)/3 − (x − 2)/4 = 2 denklemini sağlayan x değeri kaçtır?

A) 10    B) 12    C) 14    D) 16    E) 18

Paydaların EKOK’u 12; her terimi 12 ile çarp: 4(x + 1) − 3(x − 2) = 24.

Parantezleri aç: 4x + 4 − 3x + 6 = 24. Eksi işareti ikinci parantezin her terimine dağıtılır.

x + 10 = 24 → x = 14. Kontrol: 15/3 − 12/4 = 5 − 3 = 2.

Sonuç: x = 14. Doğru cevap C.

!DİKKAT
  • Çıkarma işaretinden sonra gelen kesirde payın tamamı parantez içindedir: −(x − 2)/4 açılınca −x + 2 olur.
  • “Çözüm kümesi gerçek sayılar” ifadesi katsayının ve sabit terimin 0 olduğunu söyler.
  • Paydada bilinmeyen varsa paydayı 0 yapan değer çözüm olamaz.
Reklam

02İki Bilinmeyenli Denklem Sistemleri

İki bilinmeyen için iki ayrı denklem gerekir. KPSS’de iki yöntem yeterlidir:

Yok etme
  • bir bilinmeyenin katsayıları zıt yapılır
  • denklemler taraf tarafa toplanır
  • 2x + y = 11 ve x − y = 1 → 3x = 12, x = 4, y = 3
Yerine koyma
  • bir denklemden bir bilinmeyen çekilir
  • diğer denklemde yerine yazılır
  • y = 2x ve x + y = 18 → 3x = 18, x = 6, y = 12

Bazı sorularda x ve y’yi tek tek bulmak gerekmez. Örneğin x + y = 10 ve x − y = 4 verilip x² − y² soruluyorsa (x + y)(x − y) = 40 doğrudan yazılır.

ax + by = c ve dx + ey = f sistemindeÇözüm
a/d ≠ b/eTek çözüm
a/d = b/e ≠ c/fÇözüm yok (doğrular paralel)
a/d = b/e = c/fSonsuz çözüm (doğrular çakışık)

03Eşitsizlikler ve Aralıklar

<, >, ≤, ≥ sembolleriyle kurulan ifadelere eşitsizlik denir. Çözüm genellikle bir aralıktır: [a, b] uçları dahil, (a, b) uçları hariç demektir.

İşlemYön
İki tarafa aynı sayı eklemek/çıkarmakDeğişmez
Pozitif sayıyla çarpmak/bölmekDeğişmez
Negatif sayıyla çarpmak/bölmekTers döner: −2x < 6 → x > −3
Aynı yönlü eşitsizlikleri toplamakToplanabilir
Eşitsizlikleri taraf tarafa çıkarmakYapılmaz; önce −1 ile çarpıp toplanır

Aralıkta en büyük ve en küçük değer

  • x + y ve x − y için: y’nin aralığı gerekirse −1 ile çarpılıp ters çevrilir, sonra aralıklar toplanır.
  • x · y için: uç değerlerin dört çarpımı hesaplanır; en küçüğü alt sınır, en büyüğü üst sınırdır. −2 < x < 3 ve −1 < y < 4 ise çarpımlar 2, −8, −3, 12’dir; −8 < x · y < 12.
  • x² için: aralık 0’ı içeriyorsa en küçük değer 0’dır. −3 < x < 2 ise 0 ≤ x² < 9.
ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

−3 < x ≤ 2 ve 1 ≤ y < 4 olduğuna göre 2x − y ifadesinin alabileceği en büyük tam sayı değeri kaçtır?

A) 3    B) 4    C) 5    D) 6    E) 7

2 ile çarp: −6 < 2x ≤ 4.

−1 ile çarp, yön değişir: −4 < −y ≤ −1.

Topla: −10 < 2x − y ≤ 3. Üst uç dahildir; x = 2, y = 1 için 2x − y = 3 olur.

Sonuç: En büyük tam sayı değeri 3’tür. Doğru cevap A.

Reklam

04Mutlak Değer

Bir sayının sayı doğrusunda 0’a olan uzaklığına mutlak değer denir. Uzaklık negatif olamayacağı için |a| ≥ 0’dır. |x − a| ifadesi, x’in a’ya olan uzaklığıdır.

−303|−3| = 3|3| = 3
−3 ve 3 sayılarının 0’a uzaklığı aynıdır.
KuralAçıklama
|a| = a (a ≥ 0), |a| = −a (a < 0)İçi negatifse işaret değiştirilerek dışarı çıkar.
|a| = |−a|, |a − b| = |b − a|Uzaklık yönden bağımsızdır.
|a · b| = |a| · |b|Çarpma ve bölmede dağılır.
|a + b| ≤ |a| + |b|Toplamada genel olarak eşitlik yoktur.
|x| = a (a > 0)x = a veya x = −a; a < 0 ise çözüm yok.
|x − a| < b (b > 0)a − b < x < a + b
|x − a| > b (b > 0)x < a − b veya x > a + b

İşaret bilgisiyle sadeleştirme

x < 0 < y gibi bilgiler verildiğinde her mutlak değerin içinin işareti belirlenir. Örneğin x < 0 ise |x| = −x; y − x > 0 ise |y − x| = y − x yazılır. Aynı mantıkla 3 < x < 8 için |x − 3| + |x − 8| = (x − 3) + (8 − x) = 5 olur.

ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

|2x − 3| ≤ 5 eşitsizliğini sağlayan x tam sayılarının toplamı kaçtır?

A) 6    B) 7    C) 8    D) 9    E) 10

Tanımı kullan: −5 ≤ 2x − 3 ≤ 5.

3 ekle: −2 ≤ 2x ≤ 8. 2’ye böl: −1 ≤ x ≤ 4.

Tam sayılar −1, 0, 1, 2, 3, 4; toplamları 9.

Sonuç: Toplam 9’dur. Doğru cevap D.

!DİKKAT
  • |x| = −4 gibi negatif sonuçlu denklemin çözümü yoktur.
  • |−x| ifadesi her zaman −x’e eşit değildir; x negatifse |−x| = −x, pozitifse |−x| = x.
  • Eşitsizlikte uç değerlerin dahil olup olmadığını (≤ ya da <) mutlaka kontrol et.

05Oran ve Orantı

Aynı birimden iki çokluğun bölümüne oran, iki oranın eşitliğine orantı denir. a/b = c/d ise içler dışlar çarpımı eşittir: a · d = b · c.

Doğru orantı
  • biri artınca diğeri aynı oranda artar
  • a/b = k (sabit)
  • örnek: alınan ürün miktarı ve ödenen tutar
Ters orantı
  • biri artınca diğeri aynı oranda azalır
  • a · b = k (sabit)
  • örnek: hız ve aynı yolun süresi; işçi sayısı ve iş süresi

Orantı sabiti ve paylaştırma

  • a/x = b/y = c/z = k ise a = kx, b = ky, c = kz ve (a + b + c)/(x + y + z) = k.
  • Doğru orantılı paylaştırma: 2, 3, 5 ile orantılı paylarda paylar 2k, 3k, 5k’dir.
  • Ters orantılı paylaştırma: 2, 3, 6 ile ters orantılı paylar 1/2, 1/3, 1/6 oranındadır; 6 ile genişletilince 3k, 2k, k olur. 1200 TL bu biçimde paylaştırılırsa 6k = 1200, k = 200 ve paylar 600, 400, 200 TL’dir.
ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

a/3 = b/4 = c/5 ve a + b + c = 48 olduğuna göre 2a − b + c kaçtır?

A) 24    B) 28    C) 30    D) 32    E) 36

Orantı sabiti k olsun: a = 3k, b = 4k, c = 5k.

3k + 4k + 5k = 12k = 48 → k = 4. Buradan a = 12, b = 16, c = 20.

2a − b + c = 24 − 16 + 20 = 28.

Sonuç: 2a − b + c = 28. Doğru cevap B.

!DİKKAT
  • Oranlanan çokluklar aynı birimde olmalıdır: 2 saat ile 30 dakikanın oranı 4’tür, 2/30 değildir.
  • “x ile y ters orantılı” denince x · y sabit; “x ile 1/y doğru orantılı” da aynı anlama gelir.
  • Oranı verilen iki çokluktan birine ekleme yapılırsa yeni oran k cinsinden yeniden kurulur.
SON TEKRAR
  • ax = b: a ≠ 0 tek çözüm; a = b = 0 sonsuz çözüm; a = 0, b ≠ 0 çözüm yok.
  • Kesirli denklemde önce paydaların EKOK’uyla çarp.
  • Denklem sisteminde yok etme ya da yerine koyma; bazen x ve y’yi bulmadan sonuca git.
  • Negatif sayıyla çarpınca eşitsizlik yönü değişir.
  • Eşitsizlikler taraf tarafa çıkarılmaz; −1 ile çarpılıp toplanır.
  • x · y aralığı için dört uç çarpıma bak.
  • |a| ≥ 0; |x| = a → x = ±a (a > 0).
  • |x − a| < b → a − b < x < a + b.
  • a/b = c/d → ad = bc.
  • Doğru orantı: a/b sabit; ters orantı: a · b sabit.
  • Ters orantılı paylaştırmada sayıların tersleri alınıp genişletilir.
Reklam
Konu TestiKPSS Matematik · 6 soru
1.

3(x − 2) − 2(x + 1) = 4 denklemini sağlayan x değeri kaçtır?

  1. 12
  2. 13
  3. 14
  4. 15
  5. 16
2.

x + y = 10 ve x − y = 4 olduğuna göre x · y çarpımı kaçtır?

  1. 18
  2. 21
  3. 24
  4. 25
  5. 28
3.

(m − 3)x = n + 2 denkleminin çözüm kümesi gerçek sayılar kümesi olduğuna göre m + n toplamı kaçtır?

  1. −1
  2. 0
  3. 1
  4. 3
  5. 5
4.

|x − 4| = 3 denklemini sağlayan x değerlerinin toplamı kaçtır?

  1. 3
  2. 4
  3. 6
  4. 7
  5. 8
5.

3 < x < 8 olmak üzere |x − 3| + |x − 8| ifadesinin eşiti aşağıdakilerden hangisidir?

  1. 2x − 11
  2. 11 − 2x
  3. −5
  4. 5
  5. 2x − 5
6.

Bir sınıfta kız öğrenci sayısının erkek öğrenci sayısına oranı 3/5’tir. Sınıfa 4 kız öğrenci katıldığında kız ve erkek sayıları eşit oluyor. Sınıfta başlangıçta kaç öğrenci vardır?

  1. 14
  2. 16
  3. 20
  4. 24
  5. 32
Konu testi cevap anahtarını göster

Konu Testi · Cevap Anahtarı

1.
Cevap: A 3x − 6 − 2x − 2 = 4 → x − 8 = 4 → x = 12.
2.
Cevap: B Toplayınca 2x = 14, x = 7; y = 3. x · y = 21.
3.
Cevap: C Sonsuz çözüm için m − 3 = 0 ve n + 2 = 0 olmalı: m = 3, n = −2; toplam 1.
4.
Cevap: E x − 4 = 3 → x = 7; x − 4 = −3 → x = 1. Toplam 8.
5.
Cevap: D x − 3 > 0 ve x − 8 < 0: (x − 3) + (8 − x) = 5.
6.
Cevap: B Kız 3k, erkek 5k. 3k + 4 = 5k → k = 2. Başlangıçta 6 kız, 10 erkek; toplam 16.
KONU TESTİ

Bu konuyu 15 soruluk etkileşimli testle pekiştir: şıkkını işaretle, bitince puanını ve her sorunun çözümünü gör.

Birinci Dereceden Denklemler, Eşitsizlik, Mutlak Değer, Oran-Orantı testini çöz →

Taze Mühendis
Bu konuda takıldığın bir yer mi var?Taze Mühendis adım adım anlatsın · Yapay zeka · Ücretsiz

← KPSS Matematik Ders Notları · KPSS Ders Notları

Notlar Yazılı Deposu tarafından hazırlanmıştır, resmî kaynak değildir. Bir hata gördüyseniz bize bildirin.

#Sınıf, Konu ya da Başlık Ara...