Ehliyet Trafik ve Çevre Ders Notları: Trafikle İlgili Temel Kavramlar ve Sürücü Belgeleri

Ehliyet sınavı Trafik ve Çevre dersi Trafikle İlgili Temel Kavramlar ve Sürücü Belgeleri konu anlatımı: karayolu, taşıt yolu, şerit, banket, kavşak ve geçit tanımları, araç türleri, sürücü belgesi sınıfları, yaş şartları ve aday sürücülük. Tanımlar 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ve Karayolları Trafik Yönetmeliği esas alınarak hazırlanmıştır.

SINAVDA NE ÇIKAR?
Karayolu, taşıt yolu, şerit, banket, yaya yolu tanımlarısık sorulur
Kavşak, geçit, ada, ayırıcı, bölünmüş yolsık sorulur
Araç–taşıt ayrımı, otomobil, kamyonet, römorkzaman zaman
Durma, duraklama, park; geçiş hakkı–geçiş üstünlüğüsık sorulur
Sürücü belgesi sınıfları ve yaşlarzaman zaman
Aday sürücülükzaman zaman
E-sınavda Trafik ve Çevre dersinden toplam 23 soru gelir; konu dağılımı her sınavda değişir.

01Karayolu ve Bölümleri

Trafik, yayaların, hayvanların ve araçların karayolları üzerindeki hâl ve hareketleridir. Yani trafik yalnızca araçlardan oluşmaz; yaya ve hayvan da trafiğin parçasıdır.

Karayolu, trafik için kamunun yararlanmasına açık olan arazi şeridi, köprüler ve alanlardır. Karayolu tek parça değildir; farklı kullanıcılar için ayrılmış bölümleri vardır.

KavramTanımı (özetle)
Taşıt yolu (kaplama)Karayolunun genel olarak taşıt trafiğince kullanılan kısmı
ŞeritTaşıtların bir dizi hâlinde güvenle gidebilmesi için taşıt yolunun ayrılmış bölümü
Yaya yolu (kaldırım)Taşıt yolu kenarı ile mülkler arasında kalan, yalnız yayalara ayrılmış kısım
BanketYaya yolu ayrılmamış yollarda taşıt yolu kenarı ile şev başı veya hendek arasında kalan kısım; olağan olarak yaya ve hayvanlar kullanır, zorunlu hâllerde araçlar da yararlanabilir
Bisiklet yoluBisiklet ve elektrikli skuter sürüşüne ayrılan, diğer araç ve yaya trafiğine kapalı yol
AdaYayaların geçip durmasına, trafik akımını düzenlemeye yarayan, araçların bulunamayacağı belirlenmiş alan
AyırıcıTaşıt yollarını birbirinden ayıran, bir taraftaki taşıtın diğer tarafa geçmesini engelleyen veya zorlaştıran yapı ya da gereç
Geçiş yoluAraçların bir mülke girip çıkması için yapılan yolun karayolu üzerindeki kısmı
Karayolu yapısıKarayolunun kendisi ile ada, ayırıcı, otokorkuluk, köprü, tünel, menfez gibi yapılar
!DİKKAT
  • Banket ile yaya yolunu karıştırma: Banket, yaya yolu olmayan yollarda bulunur ve zorunlu hâlde araç kullanabilir. Yaya yolu yalnız yayalarındır.
  • Taşıt yolu karayolunun tamamı değildir; yalnızca taşıtların kullandığı kısmıdır.
  • Şerit, taşıt yolunun bir bölümüdür; şerit sayısı taşıt yolunun genişliğine göre değişir.
Reklam

02Kavşak, Geçitler ve Yol Türleri

Kavşak, iki veya daha fazla karayolunun kesişmesi ya da birleşmesiyle oluşan ortak alandır. Geçitler ise karayolunun özel olarak işaretlenmiş veya yapılmış geçiş noktalarıdır.

Geçitler
  • Yaya geçidi: yayaların güvenli geçmesi için trafik işaretiyle belirlenmiş alan
  • Okul geçidi: okul çevresinde öğrencilerin geçmesi için ayrılmış, işaretle belirlenmiş alan
  • Demiryolu (hemzemin) geçidi: karayolu ile demiryolunun aynı seviyede kesiştiği bariyerli veya bariyersiz geçit
Alt ve üst geçit
  • Alt geçit: karayolunun başka bir karayolu veya demiryolunun altından geçmesini sağlayan yapı
  • Üst geçit: karayolunun başka bir karayolu veya demiryolunun üstünden geçmesini sağlayan yapı

Yol türleri

YolAyırt edici özelliği
İki yönlü karayoluTaşıt yolu her iki yöndeki trafik için kullanılır
Tek yönlü karayoluTaşıt yolu yalnız bir yöndeki trafik için kullanılır
Bölünmüş karayoluBir yöne ait taşıt yolu diğerinden bir ayırıcı ile ayrılmıştır
Otoyol (erişme kontrollü)Giriş-çıkış belirli yerlerle sınırlı; yaya, hayvan ve motorsuz araç giremez
AnayolBunu kesen yoldaki trafiğin ilk geçiş hakkını vermesi gerektiği işaretlerle belirlenmiş yol
Tali yolTrafik yoğunluğu bakımından bağlandığı yoldan daha az önemli yol
Bağlantı yoluKavşak yakınında taşıt yollarını birbirine bağlayan, tek yönlü trafiğe ayrılmış kısım

Yerleşim yeri (birimi), sınırının başlangıcı ve bitimi işaret levhasıyla belirlenmiş il, ilçe, köy gibi yerlerdir. Hız sınırları ve birçok kural “yerleşim yeri içi” ve “yerleşim yeri dışı” ayrımına göre değişir.

ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

Karayolu ile demiryolunun aynı seviyede kesiştiği yere ne ad verilir?

A) Üst geçit

B) Hemzemin geçit

C) Alt geçit

D) Bağlantı yolu

“Aynı seviye” ifadesi anahtardır: alt ve üst geçitte yollar farklı seviyededir.

Bağlantı yolu demiryoluyla ilgili değildir; kavşak yakınında taşıt yollarını bağlar.

Sonuç: Doğru cevap B. Demiryolu geçidine hemzemin geçit de denir.

03Araç ve Taşıt Türleri

Araç, karayolunda kullanılabilen motorlu, motorsuz ve özel amaçlı taşıtlar ile iş makineleri ve lastik tekerlekli traktörlerin genel adıdır. Taşıt ise insan, hayvan ve yük taşımaya yarayan araçtır. Makine gücüyle yürüyenlere motorlu taşıt, insan veya hayvan gücüyle yürüyenlere motorsuz taşıt denir.

Araç (en geniş kavram)
↓
Taşıt (taşıma yapan araç)
↓
Motorlu taşıt / motorsuz taşıt
Her taşıt bir araçtır; ama iş makinesi gibi her araç taşıt değildir.
AraçTanımdaki ölçüt
OtomobilSürücüsü dahil en fazla 9 oturma yeri olan, insan taşımak için yapılmış motorlu taşıt
OtobüsSürücüsü dahil 9’dan fazla oturma yeri olan yolcu taşıtı; sürücü dahil oturma yeri 17’yi aşmayanlara minibüs denir
KamyonetAzami yüklü ağırlığı 3.500 kg’ı geçmeyen yük taşıtı; sürücü bölümü gövdeyle birleşik olanlara panelvan denir
KamyonAzami yüklü ağırlığı 3.500 kg’dan fazla olan yük taşıtı
ÇekiciRömork ve yarı römork çekmek için yapılan, yük taşımayan motorlu taşıt
RömorkMotorlu araçla çekilen, insan veya yük taşıyan motorsuz taşıt; azami yüklü ağırlığı 750 kg’ı geçmeyenlere hafif römork denir
Motorlu bisiklet (moped)Azami hızı saatte 45 km’yi, içten yanmalı ise silindir hacmi 50 cm³’ü geçmeyen iki veya üç tekerlekli taşıt
Lastik tekerlekli traktörRömork çekebilen ama ticari amaçla taşımada kullanılmayan tarım aracı
İş makinesiİnşaat, tarım, sanayi işlerinde kullanılan; karayolunda insan, hayvan, yük taşıyamayan motorlu araç
TramvayTekerlekleri raylar üzerinde hareket eden, gücünü dışarıdan alan taşıt

Taşıt katarı, karayolunda bir birim olarak seyretmek üzere birbirine bağlanmış taşıtlardır (ör. çekici ve yarı römork). Özel amaçlı taşıt ise itfaiye, cankurtaran, cenaze aracı ve kurtarıcı gibi özel işlerde kullanılan araçtır.

04Kişiler ve Hareketlerle İlgili Kavramlar

KavramTanımı
SürücüKarayolunda motorlu veya motorsuz bir aracı sevk ve idare eden kişi
ŞoförTicari olarak tescil edilmiş motorlu taşıtı süren kişi
YolcuSürücü ve hizmetliler dışında araçta bulunan kişi
YayaAraçta bulunmayan, karayolunda hareketsiz veya hareket hâlinde bulunan insan
İşletenAraç sahibi; uzun süreli kiralama gibi hâllerde kiracı da işleten sayılabilir
Durma – Duraklama – Park
  • Durma: kırmızı ışık, görevlinin dur işareti gibi trafik zorunluluğu nedeniyle durmak
  • Duraklama: zorunluluk dışında yolcu indirip bindirmek, yük almak veya beklemek için kısa süre durmak
  • Park: durma ve duraklama dışında aracı bırakmak
Hak – Üstünlük
  • Geçiş hakkı: yolu kullanırken bir kişinin diğerine göre öncelik hakkı
  • Geçiş üstünlüğü: görevdeki belirli araçların can ve mal güvenliğini tehlikeye sokmamak şartıyla trafik kısıtlama ve yasaklarına bağlı olmaması

Trafik kazası, karayolunda hareket hâlinde olan bir veya birden fazla aracın karıştığı ölüm, yaralanma veya zararla sonuçlanan olaydır. Tanımdaki kilit nokta “hareket hâlindeki araç” ifadesidir.

!DİKKAT
  • Kırmızı ışıkta beklemek durmadır, duraklama değildir.
  • Geçiş üstünlüğü herkese değil, görevdeki belirli araçlara tanınır; geçiş hakkı ise bütün yol kullanıcıları arasında öncelik sırasıdır.
  • Aracın içindeki kişi yaya değildir; sürücü de yolcu sayılmaz.
Reklam

05Sürücü Belgesi Sınıfları

Sürücü belgesi, motorlu araçların sürülmesine yetki veren belgedir. Kişi, yalnızca belgesinin sınıfına göre yetkili olduğu araçları sürebilir. Sınıflar Karayolları Trafik Yönetmeliği’nin 75. maddesinde sayılmıştır.

SınıfKullandırdığı araç (özetle)
Mİki, üç ve dört tekerlekli motorlu bisiklet (moped)
A1Silindir hacmi 125 cm³’ü, gücü 11 kW’ı geçmeyen iki tekerlekli motosiklet
A2Gücü 35 kW’ı geçmeyen iki tekerlekli motosiklet
ATüm iki tekerlekli motosikletler; gücü 15 kW’ı geçen üç tekerlekli motosikletler
B1Dört tekerlekli motosiklet
BOtomobil ve kamyonet
BEB ile kullanılan araca takılan, azami yüklü ağırlığı 3.500 kg’ı geçmeyen römorklu birleşik araç
C1Azami yüklü ağırlığı 3.500 kg’ın üzerinde, 7.500 kg’ı geçmeyen kamyon ve çekici
CKamyon ve çekici
D1Minibüs
DMinibüs ve otobüs
FLastik tekerlekli traktör
Gİş makinesi
KSürücü aday belgesi: aday, eğitim ve sınavda araç kullanmak için alır

“E” harfi eklenmiş sınıflar (BE, C1E, CE, D1E, DE) römork veya yarı römorklu birleşik araçlar içindir.

Bir belgeyle başka hangi araçlar sürülebilir?

Yönetmeliğin 85. maddesine göre B sınıfı belge sahibi M, B1 ve F sınıfı araçları da sürebilir. B, C, C1, D ve D1 sınıfı belge sahipleri araçlarına azami yüklü ağırlığı 750 kg’a kadar (750 kg dahil) hafif römork takabilir. Ayrıca en az 2 yıllık B belgesi olan kişi, gerekli sağlık şartını taşıyıp sürücü kursunda ilgili direksiyon eğitimini tamamlar ve uygulama sınavını geçerse, ticari faaliyet dışında A1 sınıfı motosiklet de kullanabilir.

ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

B sınıfı sürücü belgesi olan bir kişi aşağıdaki araçlardan hangisini, ek bir belge almadan kullanabilir?

A) Otobüs

B) Lastik tekerlekli traktör

C) Kamyon

D) İş makinesi

B belgesi otomobil ve kamyoneti kullandırır; ayrıca M, B1 ve F sınıfı araçları kapsar.

F sınıfı lastik tekerlekli traktördür. Otobüs D, kamyon C, iş makinesi G sınıfı ister.

Sonuç: Doğru cevap B.

06Yaş Şartları, Geçerlilik ve Aday Sürücülük

YaşSınıflar
16M, A1, B1
18A2, B, BE, C1, C1E, F, G
20A (gücü 15 kW’ı aşan üç tekerlekli motosiklet için 21)
21C, CE, D1, D1E
24D, DE
Kaynak: Karayolları Trafik Yönetmeliği md. 76. Yaş “bitirilmiş” olmalıdır.

Yaşın yanında deneyim de aranır: C1, C, D1 ve D için en az B belgesi; BE için B, CE için C, DE için D belgesi gerekir. A sınıfı için en az iki yıllık A2 aranır (24 yaşını doldurana bu şart aranmaz). Ayrıca en az ilkokul düzeyinde eğitim, sağlık şartları ve motorlu taşıt sürücüsü sertifikası gerekir.

Geçerlilik süresi

10 yıl
  • M, A1, A2, A
  • B1, B, BE
  • F, G
5 yıl
  • C1, C1E, C, CE
  • D1, D1E, D, DE

Sürücüler araç kullanırken belgelerini yanlarında bulundurmak ve istendiğinde yetkililere göstermek zorundadır; ikamet adresi değişikliğini 30 gün içinde bildirmeleri gerekir.

Aday sürücülük

İlk defa sürücü belgesi alanlar ile belgesi iptal edilip yeniden belge almaya hak kazananlar, belgenin alındığı tarihten itibaren iki yıl süreyle aday sürücü sayılır (2918 sayılı Kanun, Ek Madde 17). Bu sürede şu durumlardan biri olursa aday sürücü belgesi iptal edilir:

  • Sürücü belgesinin geçici olarak geri alınmasını gerektiren bir ihlal yapmak,
  • 75 ceza puanını aşmak,
  • Araç cinsine bakılmaksızın 0,20 promilin üzerinde alkollü araç kullanmak,
  • Dönüşlerde yayalara geçiş hakkı vermeme, yaya ve okul geçitlerinde yayalara ilk geçiş hakkı vermeme veya koruyucu sistemleri (emniyet kemeri gibi) kullanmama kurallarından herhangi birini üç kez ihlal etmek.

Belgesi iptal edilen aday, yeniden sürücü kursuna devam edip sınavları geçmek zorundadır.

!DİKKAT
  • Aday sürücülük süresi iki yıldır; belge iptal edilip yeniden alınırsa süre yeniden başlar.
  • B belgesi için yaş 18‘dir; 17 yaşında B belgesi alınamaz.
  • Ağır vasıta (C, D) belgeleri 5 yıl, otomobil ve motosiklet belgeleri 10 yıl geçerlidir.
SON TEKRAR
  • Trafik: yaya, hayvan ve araçların karayolundaki hâl ve hareketleri.
  • Taşıt yolu: taşıtların kullandığı kısım; şerit onun bölümü.
  • Banket: yaya yolu olmayan yolda kenar kısım; zorunlu hâlde araç kullanabilir.
  • Kavşak: iki veya daha fazla yolun kesiştiği ya da birleştiği ortak alan.
  • Hemzemin geçit: karayolu ile demiryolu aynı seviyede kesişir.
  • Bölünmüş yol: yönler ayırıcı ile ayrılır.
  • Otomobil: sürücü dahil en fazla 9 oturma yeri.
  • Kamyonet / kamyon sınırı: 3.500 kg; hafif römork: 750 kg’a kadar.
  • Duraklama: kısa süreli, zorunluluk dışında; durma: trafik zorunluluğu.
  • B belgesi: otomobil ve kamyonet; ayrıca M, B1, F. Yaş 18, geçerlilik 10 yıl.
  • Aday sürücülük: 2 yıl; 75 ceza puanı aşımında belge iptal.
Reklam
Konu TestiEhliyet Trafik ve Çevre · 6 soru
1.

Yaya yolu ayrılmamış karayolunda, taşıt yolu kenarı ile hendek iç üst kenarı arasında kalan ve zorunlu hâllerde araçların da yararlanabileceği kısma ne ad verilir?

  1. Ada
  2. Banket
  3. Ayırıcı
  4. Şerit
2.

Karayolunda insan, hayvan ve yük taşımaya yarayan araçlara ne denir?

  1. İş makinesi
  2. Taşıt katarı
  3. Taşıt
  4. Römork
3.

Kırmızı ışık yandığı için aracını durduran sürücünün yaptığı işlem aşağıdakilerden hangisidir?

  1. Park etme
  2. Duraklama
  3. Bekleme
  4. Durma
4.

Azami yüklü ağırlığı 3.500 kilogramı geçmeyen ve yük taşımak için yapılmış motorlu taşıt hangisidir?

  1. Kamyonet
  2. Kamyon
  3. Çekici
  4. Minibüs
5.

Aşağıdaki sürücü belgesi sınıflarından hangisi için yaş şartı 24’tür?

  1. B
  2. C1
  3. D
  4. F
6.

İlk defa sürücü belgesi alan kişi, belgeyi aldığı tarihten itibaren ne kadar süre aday sürücü sayılır?

  1. 6 ay
  2. 1 yıl
  3. 2 yıl
  4. 3 yıl
Konu testi cevap anahtarını göster

Konu Testi · Cevap Anahtarı

1.
Cevap: B Banket yaya yolu olmayan yollarda bulunur; zorunlu hâlde araçlar da kullanabilir.
2.
Cevap: C Taşıma işlevi olan araçlara taşıt denir. İş makinesi taşıma yapmaz.
3.
Cevap: D Trafik zorunluluğu nedeniyle durmak “durma”dır.
4.
Cevap: A 3.500 kg’a kadar yük taşıtı kamyonet, üzeri kamyondur.
5.
Cevap: C D ve DE sınıfı için 24 yaş aranır. B, C1 ve F için 18’dir.
6.
Cevap: C Aday sürücülük süresi iki yıldır.
KONU TESTİ

Bu konuyu 15 soruluk çözümlü testle pekiştir: şıkkını işaretle, bitince puanını ve her sorunun çözümünü gör.

Trafikle İlgili Temel Kavramlar ve Sürücü Belgeleri testini çöz →

Sınav provası için 50 soruluk ehliyet deneme sınavlarımızı da çözebilirsin.

Taze Mühendis
Bu konuda takıldığın bir yer mi var?Taze Mühendis adım adım anlatsın · Yapay zeka · Ücretsiz

← Ehliyet Trafik ve Çevre Ders Notları · Ehliyet Ders Notları

Notlar Yazılı Deposu tarafından hazırlanmıştır, resmî kaynak değildir. Kurallar değişebilir; güncel mevzuatı mevzuat.gov.tr’den kontrol edin. Bir hata gördüyseniz bize bildirin.

#Sınıf, Konu ya da Başlık Ara...