Ehliyet Trafik ve Çevre Ders Notları: Kavşaklar, Dönüşler ve Geçiş Üstünlüğü
Ehliyet sınavı Trafik ve Çevre dersi Kavşaklar, Dönüşler ve Geçiş Üstünlüğü konu anlatımı: kavşağa yaklaşma, ışıksız ve görevlisiz kavşakta geçiş hakkı sırası, dönel kavşak, sağa ve sola dönüş, geri dönüş, ambulans ve itfaiye gibi geçiş üstünlüğü olan araçlar ile demiryolu geçitleri. Kurallar 2918 sayılı Kanun’un 53, 57 ve 71. maddeleri ile Karayolları Trafik Yönetmeliği’ne göre hazırlanmıştır.
Ehliyet Trafik ve Çevre
| Işıksız kavşakta ilk geçiş hakkı kimde? | sık sorulur |
| Dönel kavşağa giriş ve çıkış | sık sorulur |
| Sola dönüşte geçiş hakkı | sık sorulur |
| Geçiş üstünlüğü sırası ve sürücünün davranışı | sık sorulur |
| Kontrollü ve kontrolsüz demiryolu geçidi | zaman zaman |
| Geri dönüş ve geri gitme | zaman zaman |
01Kavşağa Yaklaşma
Kavşaklar, farklı yönlerden gelen araç ve yayaların aynı alanı paylaştığı, kazaların sık yaşandığı yerlerdir. Kavşağa yaklaşan sürücü kavşaktaki şartlara uyacak şekilde yavaşlamak, dikkatli olmak ve geçiş hakkı olan araçların önce geçmesine imkân vermek zorundadır (Kanun md. 57).
- Kavşakta ve kavşağa yaklaşırken öndeki aracı geçmek yasaktır.
- Kavşağa yaklaşırken yerleşim yeri içinde son 30 m, dışında son 150 m içinde ve kavşakta şerit değiştirilmez; dönüş şeridine önceden girilir.
- Işık yeşil olsa bile, trafik sizi kavşak içinde durmaya zorlayacaksa veya diğer yöndeki trafiği engelleyecekseniz kavşağa girilmez.
- Görevli veya ışıkla yönetilen kavşaklarda kavşak en kısa sürede geçilir; gereksiz yavaşlamak, durmak, araçtan inmek, yolcu indirip bindirmek yasaktır.
02Kontrolsüz Kavşakta Geçiş Hakkı
Trafik görevlisi, ışıklı işaret veya levha bulunmayan kavşaklarda kimin önce geçeceği Kanun ve Yönetmelik ile sıralanmıştır. Aşağıdaki durumlarda sol sütundaki sürücü, sağ sütundakine geçiş hakkı verir:
| Geçiş hakkı veren | Geçiş hakkı alan |
|---|---|
| Bütün sürücüler | Geçiş üstünlüğü olan araçlar |
| Bütün sürücüler | Doğru geçmekte olan tramvaylar (ray üzerindeki taşıtlar) |
| Bölünmüş yola çıkan sürücü | Bölünmüş yoldan geçen araçlar |
| Tali yoldan anayola çıkan sürücü | Anayoldan gelen araçlar |
| Dönel kavşağa gelen sürücü | Dönel kavşak içindeki araçlar |
| Bir izden veya mülkten çıkan sürücü | Karayolundan gelen araçlar |
| Dönüş yapan sürücü | Doğru geçmekte olan araçlar |
Kavşak kollarının önemi işaretlerle farklı gösterilmemişse (yollar eşitse):
- Motorsuz araç sürücüsü, motorlu araca
- Traktör ve iş makinesi sürücüsü, diğer motorlu araçlara
- Motorlu araçlardan soldaki, sağdan gelene
- Dönüş yapan, kurallara uygun geçen yayalara ve bisiklet yolundaki bisikletlilere
- “Sağdaki önce geçer.” Sağından araç gelen sürücü bekler.
- Anayol, bölünmüş yol ve dönel kavşak içi her zaman öncelikli.
- Yaya geçidinden geçen yayaya her zaman yol verilir.
Işık, levha ve görevli bulunmayan, eşit önemdeki iki yolun kesiştiği bir kavşağa iki otomobil aynı anda geliyor. A otomobili B’nin sağından gelmektedir. Hangisi önce geçer?
A) B otomobili, çünkü soldan gelmektedir.
B) Hızı yüksek olan otomobil
C) A otomobili, çünkü sağdan gelmektedir.
D) Kavşağa ilk giren otomobil
Yollar eşit ve kontrolsüz; bu durumda motorlu araçlardan soldaki, sağdan gelene geçiş hakkı verir.
A otomobili B’ye göre sağdadır; B beklemelidir.
Sonuç: Doğru cevap C.
03Sağa, Sola ve Geri Dönüş
| Sağa dönüşte | Sola dönüşte |
|---|---|
| Sağa dönüş işareti verilir | Sola dönüş işareti verilir |
| Sağ şeride veya sağa dönüş şeridine girilir | Yolun gidiş kısmının soluna yaklaşılır (çok şeritli yolda en sol şerit) |
| Hız azaltılır | Hız azaltılır |
| Dar kavisle dönülür | Dönüşe başlamadan sağdan gelenlere ilk geçiş hakkı verilir; karşıdan gelen ve emniyetle duramayacak kadar yaklaşmış araçlar beklenir |
| Karşıya geçen yayalara ve bisiklet yolundaki bisikletlilere yol verilir | Arkadan gelip sola dönecekleri engellememek için geniş kavisle dönülür |
| Dönülen yolun en sağ şeridine girilir | Gireceği yol çok şeritliyse en sağ şerit dışında uygun bir şeride girilir, sonra en kısa sürede sağa yaklaşılır |
- Sağa dönüş dar, sola dönüş geniş kavisle yapılır.
- Sola dönen sürücü sağdan ve karşıdan gelen trafiğe ilk geçiş hakkını verir.
- Dönüşte yeşil ışık yanıyor olsa bile, yayalar için de yeşil yanıyorsa ve geçitte yaya varsa önce yaya geçer.
Geri dönüş ve geri gitme
Geri dönüşler diğer araçların gelişini engellemeden, en az manevra ile yapılır. Yönetmelik’in 137. maddesine göre:
- Trafiği yoğun olan yollarda geriye dönmek yasaktır.
- Bağlantı yollarında geri gitmek yasaktır.
- Park veya duraklama manevrası dışında geri gitmek yasaktır; dar iki yönlü yolda karşılaşmada geçiş kolaylığı sağlamak bunun istisnasıdır.
- Kamyon, otobüs, çekici veya römorklu aracın geri manevrası sürücünün görüşü dışında kalıyorsa bir gözcü bulundurulur.
Geri dönüşün yasak olduğu yerler ayrıca “geri dönülmez” levhasıyla (kırmızı çerçeveli daire) gösterilir.
04Dönel Kavşaklar
Dönel kavşak, ortasında bir ada bulunan ve araçların adanın çevresinde döndüğü kavşaktır. Temel kural: dönel kavşağa gelen sürücü, kavşağın içindeki araçlara geçiş hakkı verir.
Dönel kavşakta geri dönen sürücü, sola dönüş kurallarına uyar ve orta ada etrafında, gireceği yola yaklaşıncaya kadar şeridini korur.
05Geçiş Üstünlüğü Olan Araçlar
Geçiş üstünlüğü, görevdeki belirli araçların can ve mal güvenliğini tehlikeye sokmamak şartıyla trafik kısıtlama ve yasaklarına bağlı olmamasıdır. Bu hak ancak görev hâlinde ve duyulur ve görünür işaret verilerek kullanılır; zorunluluk yokken kullanılması yasaktır. Bu araçlar birbiriyle karşılaşırsa üstünlük şu sıraya göredir (Kanun md. 71):
| Sıra | Araç |
|---|---|
| 1 | Cankurtaran (ambulans), yaralı veya acil hasta taşıyan araçlar |
| 2 | İtfaiye araçları, orman yangınlarıyla mücadele eden araçlar |
| 3 | Hükümlü veya sanığı takip eden ya da asayiş için acele olay yerine giden zabıta araçları |
| 4 | Trafik suçu işleyip kaçan aracı takip eden veya kaza yerine giden trafik görevlisi araçları |
| 5 | Afet ve acil durum hizmetlerinde görevli araçlar |
| 6 | Yasama, yürütme ve yargı organlarının üst makamlarına ait araçlar |
| 7 | Yönetmelikte görev ve güvenlik nedeniyle belirlenen diğer araçlar |
Bu araçların işaretini alan sürücü ne yapar?
- Taşıt yolu üzerinde yer açar, gerekiyorsa durur ve bu araçlar tamamen geçinceye kadar bekler.
- Kavşaktaysa derhâl kavşağı boşaltır; güvenli bir mesafe uzaklaştıktan sonra geçişi engellemeyecek şekilde durup bekler (Yönetmelik md. 142).
- Kontrolsüz kavşakta da bütün sürücüler geçiş üstünlüğü olan araçlara ilk geçiş hakkını verir.
Aynı yönde iki şeritli bir yolda sol şeritte giden sürücü, arkadan ışıklı ve sesli işaret vererek yaklaşan görevli bir itfaiye aracı görüyor. Sürücü ne yapmalıdır?
A) Hızlanıp itfaiye aracının önünde gitmelidir.
B) Bulunduğu şeritte aniden durmalıdır.
C) Güvenli biçimde sağa geçerek yer açmalı, gerekirse durmalıdır.
D) Dörtlü flaşörü yakıp aynı hızla devam etmelidir.
Geçiş üstünlüğü işaretini alan sürücü taşıt yolunda yer açmak, gerekiyorsa durmak zorundadır.
Sol şeritte aniden durmak arkadaki araçlar için tehlikelidir ve itfaiyenin yolunu kapatır; önce güvenle sağa geçilir.
Sonuç: Doğru cevap C.
- Yol yapım, bakım ve temizlik araçları ile kurtarıcı araçların üstündeki sarı renkli ışıklı uyarı işareti geçiş üstünlüğü vermez; yalnızca bu araçları belli eder ve diğer sürücüleri uyarır.
- Görevde olmayan, ışık ve siren kullanmayan ambulansın geçiş üstünlüğü yoktur.
- Ambulans ile itfaiye karşılaşırsa önce ambulans geçer.
06Demiryolu Geçitleri ve Yaya Geçitleri
Demiryolu (hemzemin) geçitleri, karayolu ile demiryolunun aynı seviyede kesiştiği yerlerdir. Tren aniden duramaz; bu nedenle geçide yaklaşırken hız azaltılır ve geçide yaklaşırken öndeki araç geçilmez.
- Işıklı veya sesli “DUR” talimatına uyulur
- Geçidin durumuna uygun hızla geçilir
- Bariyer inmişken veya inmekteyken geçide girilmez
- Geçmeden önce makul bir mesafede durulur
- Sağa ve sola bakılır, dinlenir
- Demiryolu aracının yaklaşmadığından emin olunduktan sonra geçilir
Yaya ve okul geçitleri
Görevli kişi veya ışıklı işaret bulunmayan, ancak levha veya çizgiyle belirlenmiş kavşak giriş-çıkışları ile yaya ve okul geçitlerine yaklaşan sürücü yavaşlar; buradan geçen veya geçmek üzere olan yayalara durarak ilk geçiş hakkını verir (Kanun md. 74). Okul geçidinde görevli varsa onun işaretine uyulur. Beyaz baston taşıyan, kolunda üç siyah yuvarlaklı sarı bant bulunan veya köpek yardımıyla yürüyen görme engelli yayaya karşı sürücü yavaşlar, gerekirse durur ve yardımcı olur.
- Kavşağa yaklaşırken: yavaşla, dikkat et, geçiş hakkı olana yol ver; geçme yapma.
- Kontrolsüz kavşakta öncelik: geçiş üstünlüğü olan araç, tramvay, anayol, bölünmüş yol, dönel kavşak içi, karayolundan gelen, doğru geçen.
- Eşit yollarda: soldaki, sağdan gelene yol verir.
- Motorsuz araç motorluya, traktör ve iş makinesi diğer motorlu araçlara yol verir.
- Sağa dönüş: dar kavis; sola dönüş: geniş kavis.
- Sola dönen: sağdan ve karşıdan gelene yol verir.
- Dönel kavşak: içindeki araç önceliklidir; sola veya geri dönecek olan orta adaya yakın şeritten girer.
- Geri dönüş: yoğun trafikli yolda yasak; bağlantı yolunda geri gidilmez.
- Geçiş üstünlüğü sırası: ambulans, itfaiye, zabıta, trafik görevlisi, afet aracı.
- Siren ve ışık duyunca: yer aç, gerekirse dur; kavşaktaysan kavşağı boşalt.
- Bariyer inerken: geçide girme. Bariyersiz geçitte: dur, bak, emin ol, geç.
Dönel kavşağa gelen sürücü kime geçiş hakkı vermelidir?
- Kavşağa kendisinden sonra gelen araçlara
- Dönel kavşak içindeki araçlara
- Yalnızca ağır taşıtlara
- Hiç kimseye; önce o geçer
Tali yoldan anayola çıkan sürücü ne yapmalıdır?
- Anayoldan gelen araçlara geçiş hakkı vermelidir.
- Korna çalarak hızla anayola girmelidir.
- Anayoldaki araçların durmasını beklemeden girmelidir.
- Sağdan gelme kuralına göre önce kendisi geçmelidir.
Geçiş üstünlüğüne sahip araçlar karşılaştığında aşağıdakilerden hangisi önce geçer?
- İtfaiye aracı
- Zabıta aracı
- Cankurtaran (ambulans)
- Afet ve acil durum aracı
Bariyersiz (kontrolsüz) demiryolu geçidine gelen sürücü ne yapmalıdır?
- Hızını artırarak geçidi çabuk geçmelidir.
- Önündeki aracı geçerek geçide girmelidir.
- Yalnızca korna çalmalıdır.
- Makul bir mesafede durup tren gelmediğinden emin olduktan sonra geçmelidir.
Sola dönüş yapan sürücü dönüşe başlamadan önce kime ilk geçiş hakkını vermelidir?
- Sağdan gelen taşıtlara
- Arkasından gelen taşıtlara
- Yalnızca bisikletlilere
- Park etmiş araçlara
Yol bakım aracının üzerindeki sarı ışıklı uyarı işareti için hangisi doğrudur?
- Ambulansla aynı geçiş üstünlüğünü sağlar.
- Kırmızı ışıkta geçme hakkı verir.
- Geçiş üstünlüğü vermez, yalnızca uyarı amaçlıdır.
- Yalnızca gece geçiş üstünlüğü sağlar.
Konu testi cevap anahtarını göster
Konu Testi · Cevap Anahtarı
Bu konuyu 15 soruluk çözümlü testle pekiştir: şıkkını işaretle, bitince puanını ve her sorunun çözümünü gör.
Kavşaklar, Dönüşler ve Geçiş Üstünlüğü testini çöz →
Sınav provası için 50 soruluk ehliyet deneme sınavlarımızı da çözebilirsin.
← Ehliyet Trafik ve Çevre Ders Notları · Ehliyet Ders Notları
Notlar Yazılı Deposu tarafından hazırlanmıştır, resmî kaynak değildir. Kurallar değişebilir; güncel mevzuatı mevzuat.gov.tr’den kontrol edin. Bir hata gördüyseniz bize bildirin.