Ehliyet Motor ve Araç Tekniği Ders Notları: Yakıt ve Ateşleme Sistemleri

Ehliyet sınavı Motor ve Araç Tekniği dersi Yakıt ve Ateşleme Sistemleri konu anlatımı: yakıt deposundan enjektöre yakıtın yolu, hava filtresi, buji ve bobin, dizelde kızdırma bujisi, egzoz dumanı renkleri ve yakıt arızalarının belirtileri.

SINAVDA NE ÇIKAR?
Yakıt sistemi parçalarısık sorulur
Hava filtresi tıkanmasızaman zaman
Buji, bobin, ateşlemesık sorulur
Kızdırma bujisizaman zaman
Egzoz dumanı renklerisık sorulur
Arıza belirtilerizaman zaman
E-sınavda Motor ve Araç Tekniği dersinden toplam 9 soru gelir; konu dağılımı her sınavda değişir.

01Yakıt Sisteminin Parçaları

Yakıt sisteminin görevi, yakıtı depodan alıp temizleyerek, motorun ihtiyacı olan miktarda ve zamanda silindirlere ulaştırmaktır. Günümüz benzinli araçlarında karbüratör yerine enjeksiyon sistemi kullanılır.

Yakıt deposu
↓
Yakıt pompası
↓
Yakıt filtresi
↓
Yakıt hattı (rampa)
↓
Enjektörler → silindir / emme kanalı
Yakıtın depodan motora yolu
ParçaGörevi
Yakıt deposuYakıtı depolar. Kapağı havalandırmalıdır; içindeki şamandıra göstergeye yakıt seviyesini bildirir.
Yakıt pompasıYakıtı depodan emip basınçla motora gönderir. Enjeksiyonlu araçlarda genellikle elektrikli olup depo içindedir.
Yakıt filtresiYakıttaki pislik ve tortuları tutar; enjektörlerin tıkanmasını önler.
EnjektörYakıtı ince zerreler hâlinde püskürtür. Ne kadar yakıt püskürteceğine motor kontrol ünitesi (beyin) karar verir.
Motor kontrol ünitesiSensörlerden gelen bilgilere göre yakıt miktarını ve ateşleme zamanını ayarlar.
!DİKKAT
  • Yakıt alırken motor durdurulur, sigara içilmez, cep telefonuyla oynanmaz; yakıt buharı kolay tutuşur.
  • Yakıt deposunu sürekli “yedekte” kullanmak, depo dibindeki tortuların pompa ve filtreye gitmesine yol açabilir.
  • Araca yanlış yakıt konduğu fark edilirse motor çalıştırılmaz; yakıt boşaltılmadan yola çıkılmaz.
Reklam

02Hava Filtresi ve Emme Sistemi

Motor yakmak için yakıtın yanında bol havaya ihtiyaç duyar. Hava filtresi, motora giren havadaki toz ve kumu tutar; tozun silindirleri ve pistonları aşındırmasını önler.

Hava filtresi temiz
  • motor yeterli hava alır
  • yanma tam olur
  • güç ve yakıt tüketimi normaldir
Hava filtresi tıkalı
  • motor az hava alır, karışım zenginleşir
  • yakıt tüketimi artar, motor gücü düşer
  • egzozdan siyah duman çıkabilir

Tozlu yollarda sık kullanılan araçlarda hava filtresi daha sık kontrol edilmeli ve gerekiyorsa değiştirilmelidir. Değişim aralığı aracın bakım kitapçığında yazar.

03Benzinli Motorda Ateşleme Sistemi

Benzinli motorda sıkıştırılan yakıt-hava karışımını tutuşturmak için kıvılcım gerekir. Akünün düşük gerilimi bu iş için yetmez; bobin gerilimi çok yükseltir, buji bu gerilimle kıvılcım çakar.

Akü (düşük gerilim)
↓
Kontak anahtarı
↓
Bobin (gerilimi yükseltir)
↓
Ateşleme kontrolü (beyin / eski araçlarda distribütör)
↓
Buji (kıvılcım)
ParçaGörevi
BobinAküden gelen düşük gerilimi bujide kıvılcım oluşturacak yüksek gerilime dönüştürür.
BujiSilindir kapağına takılıdır; tırnakları arasında kıvılcım çakarak karışımı ateşler.
DistribütörEski araçlarda yüksek gerilimi sırası gelen silindirin bujisine dağıtır. Yeni araçlarda bu iş elektronik olarak yapılır.
Buji kablolarıYüksek gerilimi bobinden bujiye taşır (bazı araçlarda bobin doğrudan bujinin üstündedir).
!DİKKAT
  • Bujilerin aşınması veya tırnak aralığının bozulması motorun teklemesine, zor çalışmasına ve yakıt tüketiminin artmasına yol açar.
  • Ateşleme sistemi çok yüksek gerilimle çalışır; motor çalışırken buji kablolarına dokunulmaz.
  • Ateşlemenin doğru zamanda olması gerekir. Erken ateşleme motorda vuruntu (metalik tıkırtı) yapar.
ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

Benzinli bir araçta aküden gelen düşük gerilimi, bujide kıvılcım oluşturacak yüksek gerilime dönüştüren parça hangisidir?

A) Marş motoru

B) Şarj dinamosu

C) Bobin

D) Regülatör

Marş motoru motoru ilk hareket ettirir; şarj dinamosu elektrik üretir.

Regülatör şarj gerilimini sabit tutar, yükseltmez.

Sonuç: Gerilimi yükselten parça bobindir. Cevap C.

04Dizel Motorda Yakıt Sistemi ve Kızdırma Bujisi

Dizel motorda buji yoktur. Yakıt, yüksek basınçlı pompa ve enjektörler yardımıyla sıkıştırılmış sıcak havanın içine püskürtülür ve kendiliğinden tutuşur. Günümüz dizel araçlarının çoğunda ortak hatlı (common rail) yüksek basınçlı enjeksiyon kullanılır.

  • Kızdırma bujisi: Soğuk havada silindir içi yeterince ısınmadığı için motor zor çalışır. Kızdırma bujisi yanma odasını önceden ısıtarak ilk çalıştırmayı kolaylaştırır.
  • Kontak açılınca göstergede sarı renkli, yay (spiral) şeklinde kızdırma lambası yanar. Lamba sönünce marşa basılır.
  • Kızdırma bujisi kıvılcım üretmez; yalnızca ısıtır.
Dizele özgü durumNe yapılır?
Yakıt tamamen biterseSisteme hava girer; yakıt konduktan sonra çoğu araçta sistemin havasının alınması gerekir.
Soğuk havada yakıtın koyulaşmasıDizel yakıt çok soğukta koyulaşıp filtreyi tıkayabilir; kış tipi yakıt kullanılır, araç korunaklı yerde bırakılır.
Yakıttaki suDizel yakıt filtresinde su ayırıcı bulunur; biriken su bakımda boşaltılır.
Reklam

05Egzoz Sistemi ve Duman Renkleri

Egzoz sistemi, yanmış gazları motordan uzaklaştırır, sesi azaltır ve zararlı gazları temizler.

  • Egzoz manifoldu: Silindirlerden çıkan gazları toplar.
  • Katalitik konvertör (katalizör): Karbonmonoksit gibi zararlı gazları daha az zararlı gazlara dönüştürür.
  • Dizel partikül filtresi: Dizel araçlarda egzozdaki is parçacıklarını tutar.
  • Susturucu: Egzoz sesini azaltır.
Duman rengiOlası neden
MaviMotor yağ yakıyor: segmanlar, supap keçeleri aşınmış olabilir; yağ yanma odasına geçiyor.
SiyahFazla yakıt, zengin karışım: hava filtresi tıkalı, enjektör arızası.
Beyaz (yoğun ve sürekli)Yanma odasına su / antifriz giriyor: silindir kapak contası arızası olabilir. (Soğuk havada ilk çalıştırmada kısa süre görülen ince beyaz buhar normaldir.)
!DİKKAT
  • Egzoz gazında bulunan karbonmonoksit renksiz ve kokusuzdur, zehirlidir. Kapalı garajda motor çalıştırılmaz.
  • Egzozda delik veya kaçak varsa gaz araç içine sızabilir; hemen tamir ettirilmelidir.
ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

Bir aracın egzozundan sürekli mavi duman çıkması en çok hangi arızayı gösterir?

A) Motorun yağ yakması

B) Hava filtresinin tıkanması

C) Akünün zayıflaması

D) Lastik basıncının düşük olması

Hava filtresi tıkanırsa karışım zenginleşir ve siyah duman görülür.

Akü ve lastik basıncı duman rengini etkilemez.

Sonuç: Mavi duman, yağın yanma odasında yandığını gösterir. Cevap A.

06Yakıtla İlgili Arızalar ve Belirtileri

BelirtiOlası neden
Marş dönüyor, motor çalışmıyorYakıt bitmiş, yakıt pompası veya filtre arızası; benzinlide ateşleme arızası
Motor tekliyor, gaz verince boğuluyorKirli yakıt filtresi, tıkalı enjektör, arızalı buji
Yakıt tüketimi arttıTıkalı hava filtresi, arızalı buji, düşük lastik basıncı, kötü sürüş alışkanlığı
Araçta yakıt kokusuYakıt hattında sızıntı: yangın tehlikesi vardır, araç kullanılmadan kontrol ettirilir
Motor arıza lambası yandıMotor kontrol ünitesi bir hata algıladı; en kısa sürede servise gidilir
SON TEKRAR
  • Yakıtın yolu: depo → pompa → filtre → enjektör.
  • Enjektörün püskürteceği miktarı motor kontrol ünitesi belirler.
  • Hava filtresi tıkanırsa yakıt tüketimi artar, güç düşer, siyah duman çıkar.
  • Bobin gerilimi yükseltir, buji kıvılcım çakar.
  • Aşınmış buji: tekleme, zor çalışma, fazla yakıt tüketimi.
  • Dizelde buji yok; kızdırma bujisi soğuk çalıştırmayı kolaylaştırır.
  • Kızdırma lambası sönünce marşa basılır.
  • Mavi duman yağ, siyah duman fazla yakıt, sürekli beyaz duman su/antifriz yanmasıdır.
  • Katalitik konvertör zararlı egzoz gazlarını azaltır.
  • Karbonmonoksit renksiz, kokusuz ve zehirlidir.
  • Yakıt kokusu alınıyorsa araç kullanılmaz.
Reklam
Konu TestiEhliyet Motor ve Araç Tekniği · 6 soru
1.

Yakıt içindeki pislik ve tortuları tutarak enjektörlerin tıkanmasını önleyen parça hangisidir?

  1. Yakıt filtresi
  2. Yakıt göstergesi
  3. Susturucu
  4. Bobin
2.

Hava filtresi tıkanan bir araçta aşağıdakilerden hangisi beklenmez?

  1. Yakıt tüketiminin artması
  2. Motor gücünün düşmesi
  3. Egzozdan siyah duman çıkması
  4. Fren mesafesinin kısalması
3.

Benzinli motorlarda sıkıştırılmış yakıt-hava karışımını kıvılcımla ateşleyen parça hangisidir?

  1. Enjektör
  2. Buji
  3. Kızdırma bujisi
  4. Termostat
4.

Dizel motorlarda kızdırma bujisinin görevi nedir?

  1. Yakıtı püskürtmek
  2. Egzoz gazını temizlemek
  3. Soğuk havada motorun ilk çalışmasını kolaylaştırmak
  4. Akünün şarj olmasını sağlamak
5.

Egzozdan yoğun ve sürekli beyaz duman çıkması en çok neyi gösterir?

  1. Yanma odasına su veya antifriz girdiğini
  2. Motorun yağ yaktığını
  3. Hava filtresinin tıkandığını
  4. Yakıtın azaldığını
6.

Egzoz gazındaki zararlı gazları daha az zararlı gazlara dönüştüren parça hangisidir?

  1. Egzoz manifoldu
  2. Susturucu
  3. Yakıt pompası
  4. Katalitik konvertör
Konu testi cevap anahtarını göster

Konu Testi · Cevap Anahtarı

1.
Cevap: A Yakıt filtresi yakıttaki yabancı maddeleri tutar.
2.
Cevap: D Hava filtresi fren sistemiyle ilgili değildir; diğer üçü tıkalı filtrenin belirtisidir.
3.
Cevap: B Buji, bobinden gelen yüksek gerilimle kıvılcım çakar.
4.
Cevap: C Kızdırma bujisi yanma odasını ısıtır; kıvılcım üretmez.
5.
Cevap: A Sürekli beyaz duman genellikle silindir kapak contası arızasıyla su/antifriz yanmasıdır.
6.
Cevap: D Katalitik konvertör egzozdaki zararlı gazları dönüştürür; susturucu yalnızca sesi azaltır.
KONU TESTİ

Bu konuyu 15 soruluk çözümlü testle pekiştir: şıkkını işaretle, bitince puanını ve her sorunun çözümünü gör.

Yakıt ve Ateşleme Sistemleri testini çöz →

Sınav provası için 50 soruluk ehliyet deneme sınavlarımızı da çözebilirsin.

Taze Mühendis
Bu konuda takıldığın bir yer mi var?Taze Mühendis adım adım anlatsın · Yapay zeka · Ücretsiz

← Ehliyet Motor ve Araç Tekniği Ders Notları · Ehliyet Ders Notları

Notlar Yazılı Deposu tarafından hazırlanmıştır, resmî kaynak değildir. Kurallar değişebilir; güncel mevzuatı mevzuat.gov.tr’den kontrol edin. Bir hata gördüyseniz bize bildirin.

#Sınıf, Konu ya da Başlık Ara...