Ehliyet İlk Yardım Ders Notları: Yaralanmalarda İlk Yardım
Ehliyet sınavı İlk Yardım dersi Yaralanmalar konu anlatımı: yara türleri, yara bakımı ve enfeksiyon riski, saplanmış cisim, delici göğüs ve karın yaralanmaları, kafa ve omurga yaralanmalarında baş-boyun-gövde ekseni, uzuv kopmasında ilk yardım. Notun sonunda 6 soruluk konu testi var.
Ehliyet İlk Yardım
| Yara türleri, ciddi yaranın özellikleri | zaman zaman |
| Saplanmış cisim | sık sorulur |
| Delici göğüs yarası ve pozisyon | sık sorulur |
| Organ dışarıda karın yarası | sık sorulur |
| Kafa-omurga yaralanması, baş-boyun-gövde ekseni | sık sorulur |
| Kopan uzvun korunması | zaman zaman |
01Yara Türleri ve Yara Bakımı
Yara, deri veya mukozanın bütünlüğünün bozulmasıdır. Ortak belirtileri ağrı, kanama ve yara kenarlarının ayrılmasıdır.
| Yara türü | Nasıl oluşur? | Özelliği |
|---|---|---|
| Kesik | bıçak, cam gibi keskin cisimler | kenarları düzgün, kanama fazla olabilir |
| Ezikli | künt darbe (çarpma, sıkışma) | kenarlar ezik, morluk ve doku hasarı fazla |
| Delici | çivi, şiş, bıçak ucu, kurşun | dışarıdan küçük görünür ama derindeki organları etkileyebilir |
| Parçalı | çekme, yırtılma (makineye kapılma) | doku kopar, kenarlar düzensiz |
| Kirli (enfekte) | ısırık, sokma, toprakla kirlenme, geciken bakım | enfeksiyon riski yüksek |
Ciddi yara sayılanlar
- Kanaması durmayan yaralar; kas veya kemiğin göründüğü yaralar
- Kenarları birleşmeyen, derin ya da 2–3 cm’den uzun yaralar
- Delici aletle oluşan ve içinde yabancı cisim bulunan yaralar
- İnsan veya hayvan ısırıkları; yüzde iz bırakabilecek yaralar
- Üzerinden 6 saatten fazla geçmiş ya da çok kirli yaralar
Yaralarda ilk yardım
- Önce yaşam bulguları (ABC) değerlendirilir; ağır kanama varsa durdurulur.
- İlk yardımcı eldiven giyer veya elini korur.
- Basit, yüzeysel yaralar temiz akan suyla yıkanır; üzeri temiz bir bezle kapatılıp bandajlanır.
- Yaraya pamuk, merhem, toz, kahve, diş macunu gibi maddeler konmaz.
- Kişi tetanos aşısı konusunda uyarılır; ciddi yaralarda sağlık kuruluşuna yönlendirilir.
- Delici yaranın küçük görünmesi aldatıcıdır; iç kanama ve organ hasarı olabilir.
- Yaralıya yarasını göstermemek, endişesini artırmamak için önemlidir.
02Saplanmış Cisim
Yaraya bıçak, demir, cam parçası gibi bir cisim saplanmışsa kesinlikle çıkarılmaz. Cisim, damarı tıkayarak kanamayı sınırlıyor olabilir; çekilirse ağır kanama ve ek doku hasarı olur.
Göze saplanan cisimlerde de aynı kural geçerlidir; cisim çıkarılmaz, göz ovuşturulmaz. Göz yaralanmalarındaki ayrıntılar ilgili notta anlatılmıştır.
03Delici Göğüs Yaralanması
Bıçaklanma, kurşunlanma ya da kazada göğse giren bir cisim akciğer zarını delerse, nefes alırken yaradan göğüs boşluğuna hava girer ve akciğer söner. Kişi nefes almakta zorlanır.
Belirtiler
İlk yardım
- Bilinç ve yaşam bulguları değerlendirilir, 112 aranır.
- Yara, temiz bir bezle; üzerine poşet/naylon gibi hava geçirmeyen malzeme konarak kapatılır. Malzemenin bir kenarı açık bırakılır: nefes alırken yaraya hava girmez, nefes verirken içerideki hava çıkabilir.
- Saplanmış cisim varsa çıkarılmaz, sabitlenir.
- Bilinci açıksa kişi yarı oturur pozisyona alınır; bu pozisyon solunumu kolaylaştırır.
- Ağızdan hiçbir şey verilmez; şok önlemleri alınır, yaşam bulguları sık kontrol edilir.
- Yaranın dört kenarının da hava almayacak şekilde kapatılması, göğüste havanın sıkışmasına yol açabilir; bir kenar açık kalır.
- Göğüs yaralanmasında hasta şok pozisyonuna (ayaklar yukarı, düz yatış) getirilmez.
Göğsünden bıçaklanan, bilinci açık yaralı nefes almakta zorlanmakta, yaradan hava sesi gelmektedir. İlk yardımcı yarayı kapattıktan sonra yaralıya hangi pozisyonu vermelidir?
A) Yüzüstü yatış
B) Yarı oturur pozisyon
C) Ayakları 30 cm yukarıda sırtüstü yatış
D) Başı aşağıda, ayakları yukarıda eğik yatış
Sorun solunum: göğüs kafesinin rahat hareket etmesi gerekir.
Düz yatış ve ayakları kaldırmak solunumu zorlaştırır.
Sonuç: Bilinci açık göğüs yaralısı yarı oturur pozisyonda tutulur. Cevap B.
04Karın Yaralanmaları
Karına gelen darbeler ve delici yaralar iç organlarda hasara, iç ve dış kanamaya ve şoka yol açabilir. Karnın tahta gibi sert ve çok ağrılı olması ciddi iç yaralanma işaretidir. Delici yaralarda bağırsaklar dışarı çıkabilir.
| Yapılır | Yapılmaz |
|---|---|
| 112 aranır, yaşam bulguları izlenir | Dışarı çıkan organlar içeri itilmez |
| Organlar temiz ve nemli geniş bir bezle örtülür | Organlar kuru pamuk, kâğıt havlu ile örtülmez |
| Bilinç açıksa sırtüstü yatırılır, dizler bükülür | Ağızdan yiyecek-içecek verilmez |
| Üzeri örtülerek ısı kaybı önlenir | Saplanmış cisim çıkarılmaz |
Dizlerin bükülmesi karın kaslarını gevşetir, ağrıyı azaltır ve organların daha fazla dışarı itilmesini önler.
05Kafa ve Omurga Yaralanmaları
Kafa yaralanmalarında asıl tehlike kemik kırığından çok beyin hasarıdır. Omurga yaralanmalarında ise en çok boyun ve bel bölgesi etkilenir; yanlış bir hareket omuriliğe zarar verip kalıcı felce yol açabilir.
Belirtiler
- bilinç bulanıklığı, bayılma
- hafıza kaybı, baş ağrısı, kusma
- kulak veya burundan kan ya da açık renkli sıvı
- göz ve kulak çevresinde morarma
- denge kaybı, göz bebeklerinde eşitsizlik
- boyun, sırt veya belde ağrı
- kol-bacaklarda uyuşma, karıncalanma
- his ve hareket kaybı
- omurgada şekil bozukluğu
- idrar-dışkı kaçırma
Kimde kafa-omurga yaralanması varsayılır?
Belirti olmasa bile şu durumlarda kafa ve omurga yaralanması var kabul edilir: tüm trafik kazaları, yüksekten düşmeler, yüz ve köprücük kemiği yaralanmaları ve bilinci kapalı tüm yaralılar.
İlk yardım
- Bilinç ve yaşam bulguları kontrol edilir, 112 aranır.
- Yaralı hareket ettirilmez; baş iki yandan desteklenerek sabit tutulur.
- Hareket ettirmek zorunluysa (yangın, patlama, trafik akışı) baş-boyun-gövde ekseni bozulmadan, tek parça hâlinde ve sarsmadan taşınır.
- Kulak veya burundan gelen kan/sıvı tıkanmaz.
- Yaralı yalnız bırakılmaz; bilinç değişiklikleri not edilip sağlık ekibine bildirilir.
- Kazalı araçtan yaralıyı “hemen çıkarmak” doğru değildir; tehlike yoksa sağlık ekibi beklenir.
- Kask, yalnızca solunum yolu açılamıyorsa ve eğitimli kişilerce, baş-boyun ekseni korunarak çıkarılır.
- Omurga yaralısında baş öne-arkaya veya sağa-sola çevrilmez; yastık konmaz.
06Uzuv Kopması
Parmak, el, kol veya bacağın kopmasında öncelik yaralının hayatıdır: önce kanama durdurulur, sonra kopan parça korunur. Doğru korunan parça cerrahi olarak yeniden dikilebilir.
- Kopan parça buza doğrudan değmez; donma dokuyu öldürür. MEB kaynaklarında karışım 1 ölçek su, 2 ölçek buz olarak verilir.
- Parça yıkanmaz, ovulmaz, alkol veya kolonyaya batırılmaz.
- Parçanın mümkün olan en kısa sürede (MEB kaynağında en geç 6 saat) sağlık kuruluşuna ulaşması gerekir.
- Kopma durumunda uygulanan turnike gevşetilmez.
Bir sanayi kazasında parmağı kopan işçiye ilk yardım yapılmaktadır. Kopan parmağın korunmasıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Parmak doğrudan buzun içine gömülür.
B) Parmak kolonyayla temizlenip pamuğa sarılır.
C) Parmak temiz poşete konur, bu poşet su-buz karışımlı ikinci bir poşete yerleştirilir.
D) Parmak olay yerinde bırakılır, yalnızca yaralı hastaneye gönderilir.
Buzla doğrudan temas donmaya, kolonya doku hasarına yol açar.
Parça yaralıyla birlikte gitmelidir.
Sonuç: Çift poşet ve su-buz karışımı doğru yöntemdir. Cevap C.
Kırık ve çıkıklarda tespit, yaralı taşıma teknikleri ve yanıklar ayrı konu notlarında anlatılmıştır.
- Yaranın ortak belirtileri: ağrı, kanama, kenarların ayrılması.
- Delici yara küçük görünse de derin organlara zarar verebilir.
- Yaraya pamuk, toz, merhem konmaz; tetanos uyarısı yapılır.
- Saplanmış cisim çıkarılmaz, çevresinden desteklenip sabitlenir.
- Delici göğüs yarası: bir kenarı açık kapama; bilinç açıksa yarı oturur.
- Karın yarası: organ içeri itilmez, nemli temiz bezle örtülür.
- Karın yaralısı: sırtüstü, dizler bükük, ağızdan bir şey verilmez.
- Trafik kazası, düşme, bilinç kapalı: kafa-omurga yaralanması varsayılır.
- Omurga yaralısı: baş-boyun-gövde ekseni korunarak, tek parça taşınır.
- Kulak-burundan gelen kan/sıvı tıkanmaz.
- Kopan uzuv: çift poşet, su-buz karışımı, buza doğrudan temas yok.
- Göğüs yarası → yarı oturur; karın yarası → dizler bükük.
- Saplanan da, dışarı çıkan organ da yerinde kalır.
Dışarıdan küçük göründüğü hâlde derindeki organlara zarar verebilen yara türü hangisidir?
- Kesik yara
- Ezikli yara
- Delici yara
- Sıyrık
Bacağına demir parçası saplanmış yaralıya yapılacak ilk yardımda hangisi yanlıştır?
- Cismi hızla çekip çıkarmak
- Cismin çevresinden bastırarak kanamayı azaltmak
- Cismi rulo sargılarla sabitlemek
- 112’yi aramak
Karın yaralanmasında bağırsakları dışarı çıkmış, bilinci açık yaralıya hangi pozisyon verilir?
- Yüzüstü yatış
- Sırtüstü yatış, dizler bükük
- Ayakta bekletme
- Başı aşağıda eğik yatış
Aşağıdakilerden hangisinde belirti olmasa bile omurga yaralanması olduğu varsayılır?
- Parmakta küçük kesik
- Burun kanaması
- Trafik kazası geçiren yaralı
- Arı sokması
Delici göğüs yarası nasıl kapatılır?
- Yara açık bırakılıp üzerine su dökülür.
- Hava geçirmeyen malzemeyle bir kenarı açık bırakılarak kapatılır.
- Yaraya pamuk doldurulur.
- Göğüs kafesi sıkıca bantla sarılır.
Kopan bir uzvun korunmasında aşağıdakilerden hangisi yapılmamalıdır?
- Parçanın temiz bir poşete konması
- Poşetin su-buz karışımına yerleştirilmesi
- Poşete yaralının adının yazılması
- Parçanın doğrudan buza gömülmesi
Konu testi cevap anahtarını göster
Konu Testi · Cevap Anahtarı
Bu konuyu 15 soruluk çözümlü testle pekiştir: şıkkını işaretle, bitince puanını ve her sorunun çözümünü gör.
Yaralanmalarda İlk Yardım testini çöz →
Sınav provası için 50 soruluk ehliyet deneme sınavlarımızı da çözebilirsin.
← Ehliyet İlk Yardım Ders Notları · Ehliyet Ders Notları
Notlar Yazılı Deposu tarafından hazırlanmıştır, resmî kaynak değildir. Kurallar değişebilir; güncel mevzuatı mevzuat.gov.tr’den kontrol edin. Bir hata gördüyseniz bize bildirin.