Ehliyet İlk Yardım Ders Notları: Yanık, Donma ve Sıcak Çarpmasında İlk Yardım

Ehliyet sınavı İlk Yardım dersi Yanık, Donma ve Sıcak Çarpması konu anlatımı: yanık dereceleri ve yüzey alanı, ısı, kimyasal ve elektrik yanıklarında ilk yardım, yanığa sürülmemesi gerekenler, donma, hipotermi, sıcak çarpması ve güneş çarpması. Çözümlü örnekler ve konu testiyle e-sınava hazırlanın.

SINAVDA NE ÇIKAR?
Yanık dereceleri (özellikle 1. ve 2. derece)sık sorulur
Yanığı suyla soğutmasık sorulur
Yanığa sürülmemesi gerekenlersık sorulur
Kimyasal ve elektrik yanığızaman zaman
Donmada ovmama, yavaş ısıtmazaman zaman
Sıcak çarpması belirtilerizaman zaman
E-sınavda İlk Yardım dersinden toplam 12 soru gelir; konu dağılımı her sınavda değişir.

01Yanık Dereceleri ve Ciddiyet

Yanık; ısı, kimyasal madde, elektrik, radyasyon ya da aşırı soğuk nedeniyle deri ve deri altı dokuların zarar görmesidir. Oluş şekline göre ısı (termal), kimyasal ve elektrik yanıkları olarak ayrılır. En sık görüleni ısı yanığıdır (kaynar su, alev, sıcak yüzey).

DereceEtkilenen dokuGörünüm
1. dereceDerinin yalnızca üst tabakasıKızarıklık ve ağrı; su kabarcığı yok. Güneş yanığı tipik örnektir, genellikle bir hafta içinde iyileşir
2. dereceDerinin üst ve alt tabakasıİçi su dolu kabarcıklar (bül) oluşur, çok ağrılıdır
3. dereceDerinin tüm tabakaları; kas, sinir ve damarlarKuru, sert, beyaz ya da kahverengi; sinirler zarar gördüğü için ağrı yoktur
4. dereceKas ve kemik dokusuSert, kömürleşmiş görünüm

Yanığın ciddiyetini belirleyenler

DerinlikYaygınlık (yüzey alanı)BölgeYaşSolunum yolu hasarıÖnceki hastalıklarEnfeksiyon riski

Yüzey alanı sağlık ekiplerince genellikle “dokuzlar kuralı” ile tahmin edilir. Yetişkinde baş-boyun yaklaşık %9, her kol %9, gövdenin önü %18, arkası %18, her bacak %18, genital bölge %1 kabul edilir. Küçük ve dağınık yanıklarda yaralının kendi avuç içi (parmaklarla birlikte) yaklaşık %1 sayılır. Çocuklarda baş daha büyük olduğu için oranlar farklıdır.

Yüz, boyun, eller, ayaklar, eklemler ve genital bölge yanıkları küçük olsa bile ciddidir. Kapalı ortamda yangına maruz kalanlarda yüzde is, burun kıllarında yanma, ses kısıklığı ve öksürük solunum yolu yanığını düşündürür; 112 hemen aranır.

Reklam

02Isı (Termal) Yanıklarında İlk Yardım

Güvenliği sağla, yanmayı durdur
↓
Yaşam bulgularını ve solunum yolunu değerlendir
↓
Yanığı en az 20 dakika soğuk (buzlu olmayan) suyla soğut
↓
Takıları çıkar, yapışmamış giysileri kes
↓
Temiz, kuru malzemeyle ört; 112’yi ara
Isı yanığında ilk yardım sırası
  • Üzerinde alev olan kişi koşturulmaz; koşmak alevi büyütür. Üzeri battaniye gibi bir örtüyle kapatılır ya da yerde yuvarlanması sağlanır.
  • Yanık bölge en az 20 dakika akan soğuk su altında tutulur. Yanık geniş ise kişi üşüyüp ısı kaybedeceği için bölgeler soğuk suyla ıslatılmış temiz bezlerle örtülerek 15–30 dakika soğutulur; vücudun geri kalanı örtülür.
  • Ödem gelişeceği için yüzük, saat, bilezik erken çıkarılır.
  • Yanığa yapışmamış giysiler kesilerek çıkarılır; yapışmış giysi koparılmaz, çevresinden kesilir.
  • Soğutmadan sonra yanık, streç film gibi temiz ve kuru, tüy bırakmayan bir malzemeyle gevşekçe örtülür.
  • Yanmış kol ve bacaklar ödemi azaltmak için kalp seviyesinden yukarıda tutulur.
ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

Radyatör kapağını sıcakken açan sürücünün elinde kızarıklık ve içi su dolu kabarcıklar oluşmuştur. Bu yanığın derecesi ve ilk yapılacak uygulama hangisidir?

A) 1. derece; ele buz konur.

B) 2. derece; el en az 20 dakika soğuk su altında tutulur.

C) 3. derece; kabarcıklar patlatılıp merhem sürülür.

D) 2. derece; ele diş macunu sürülür.

Su dolu kabarcık derinin alt tabakasının da etkilendiğini gösterir: 2. derece.

İlk yardımda soğutma yapılır; buz, merhem ve diş macunu kullanılmaz, kabarcık patlatılmaz.

Sonuç: Doğru cevap B.

03Kimyasal ve Elektrik Yanıkları

Kimyasal yanık
  • asit, baz (alkali), akü sıvısı, temizlik ürünleri
  • madde temas ettiği sürece yanık derine ilerler
  • önce kendini koru (eldiven)
  • toz kimyasal önce fırçalanır, sonra yıkanır
  • bölge bol, akan suyla yıkanır (toz kimyasalda 10–15 dakika)
  • bulaşmış giysi ve takılar çıkarılır
Elektrik yanığı
  • giriş ve çıkış noktalarında yara
  • içeride görünmeyen derin hasar
  • kalp ritim bozukluğu, kalp ve solunum durması
  • önce akım kesilir (sigorta, şalter)
  • akım kesilmeden yaralıya dokunulmaz
  • yanık 10–15 dakika suyla soğutulur

Akım kesilemiyorsa ev elektriğinde kuru tahta, plastik gibi iletken olmayan bir cisimle kaynak yaralıdan uzaklaştırılır. Yüksek gerilim hatlarında (direk, trafo) yaklaşmak ölümcül olabilir; kablo uzaklaştırılmaya çalışılmaz, 112 aranır ve güvenli mesafede beklenir. Elektrik çarpan kişi dışarıdan iyi görünse bile kalp etkilenebileceği için sağlık kuruluşuna gitmelidir.

!DİKKAT
  • Bazı kimyasallar su ile tepkimeye girer; ambalajdaki uyarılar dikkate alınır.
  • Göze kimyasal sıçradığında göz, kimyasalın sağlam göze akmayacağı şekilde bol suyla yıkanır.
  • Kimyasal ya da elektrik yanığı küçük görünse bile ciddi kabul edilir.

04Yanıkta Yapılmaması Gerekenler

Halk arasında yaygın olan pek çok uygulama yanığı derinleştirir, enfeksiyona yol açar ve sağlık ekibinin yanığı değerlendirmesini zorlaştırır.

Yanlış uygulamaNeden yanlış?
Diş macunu, yoğurt, salça, yağ, tereyağı sürmekIsıyı içeride hapseder, enfeksiyon riskini artırır
Merhem, krem, kolonya sürmekYarayı kirletir, değerlendirmeyi zorlaştırır
Buz ya da buzlu su uygulamakDokuya ek soğuk hasarı verir, ısı kaybını artırır
Su kabarcıklarını patlatmakKoruyucu tabaka kalkar, mikrop girer
Yapışmış giysiyi koparmakDeriyi de birlikte kopartır
Yanığa pamuk ya da tüylü bez koymakYaraya yapışır
Yanan kişiyi koşturmakAlev oksijenle büyür
ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

Aşağıdakilerden hangisi ısı yanığında yapılması doğru olan bir uygulamadır?

A) Yanığın üzerine yoğurt sürmek

B) Su kabarcıklarını iğneyle patlatmak

C) Yanık kolu kalp seviyesinin üzerinde tutmak

D) Yanığa yapışan giysiyi çekerek çıkarmak

A, B ve D yanlış uygulamalardır.

Yanmış kol ve bacakların yükseltilmesi ödemi azaltır.

Sonuç: Doğru cevap C.

Reklam

05Donma ve Hipotermi

Donma (bölgesel)
  • dokuların soğuktan zarar görmesi
  • en çok el-ayak parmakları, kulak, burun
  • başta iğnelenme, solukluk, beyazlaşma, uyuşma
  • ilerlemişse sertlik, su veya kan dolu kabarcıklar, siyah kabuk
Hipotermi (tüm vücut)
  • vücut sıcaklığının 35 °C’nin altına düşmesi
  • titreme, konuşma bozukluğu, uyuşukluk
  • yavaş, yüzeysel solunum
  • ilerledikçe uykuya meyil ve bilinç kaybı

Donmada ilk yardım

  • Kişi sıcak, kapalı bir ortama alınır; donmuş ayakla yürütülmez, taşınır.
  • Islak giysiler kurularıyla değiştirilir; eldiven, çizme, takılar yavaşça çıkarılır.
  • Bölge vücut ısısıyla (ellerin arasında, koltuk altında) ya da ılık suyla yavaş yavaş ısıtılır; ısıtma en az 30 dakika sürdürülür.
  • Donmuş bölge ovulmaz, karla ovulmaz; ateş, soba ya da ısıtıcıyla doğrudan ısıtılmaz.
  • Bilinci açıksa ılık-sıcak içecek verilir; alkol verilmez.
  • Çözülen el ve ayak parmakları temiz bezlerle tek tek sarılır, 112 aranır.

Hipotermide ilk yardım

  • Soğukla ve soğuk zeminle teması kesilir; baş ve boyun rüzgârdan korunur.
  • Islak giysiler yavaşça çıkarılır, kuru giysi ve battaniyeyle sarılır.
  • Isıtma yavaş yapılır: boyun, göğüs ve kasığa ılık, kuru kompres; kol ve bacaklar öncelikli ısıtılmaz.
  • Bilinci açıksa ılık, tatlı içecekler yudum yudum içirilir.
  • Bilinci kapalı, solunumu varsa derlenme pozisyonu; solunum yoksa temel yaşam desteği.
!DİKKAT
  • Karda mahsur kalan araçta motor çalıştırılıyorsa egzoz borusunun karla tıkanmadığından emin olun; karbonmonoksit zehirlenmesi olabilir.
  • Donmada “karla ovmak” eski ve zararlı bir yanlıştır.

06Sıcak Çarpması ve Güneş Çarpması

Sıcak yorgunluğuSıcak çarpması
NedeniUzun süre sıcak ve yetersiz sıvıVücudun ısı düzenlemesinin bozulması
CiltSoluk, aşırı terleme varSıcak, kırmızı, kuru; terleme yok
DiğerKas krampı, baş ağrısı, baş dönmesi, yorgunlukBaş ağrısı, çarpıntı, huzursuzluk, görme bozukluğu, nöbet, koma
CiddiyetHafif seyirliHayatı tehdit eder, acildir

Sıcak çarpmasında vücut sıcaklığı çok yükselir (MEB ilk yardım eğitim materyalinde 41,1 °C ve üzeri olarak tanımlanır). Bebekler ve yaşlılar en duyarlı gruptur. Park hâlindeki kapalı araçta çocuk, yaşlı ya da hayvan bırakmak bu yüzden çok tehlikelidir; araç içi kısa sürede aşırı ısınır.

İlk yardım

  • Kişi serin, gölge ve havadar bir yere alınır; sıkı ve kalın giysileri çıkarılır.
  • Islak bezle silinerek ya da serin duşla soğutulur; bilinci değişmişse soğutmada acele edilir.
  • Soğutma vücut sıcaklığı 38–39 °C’ye inince durdurulur.
  • Bilinci açıksa sırtüstü yatırılıp bacaklar hafifçe yükseltilir ve su içirilir; 112 aranır.
  • Bilinci kapalı, solunumu varsa derlenme pozisyonu verilir, ağızdan bir şey verilmez.

Güneş çarpması, başın ve ensenin uzun süre doğrudan güneş ışığına maruz kalmasıyla oluşur; baş ağrısı, baş dönmesi, bulantı, yüzde kızarıklık görülebilir. İlk yardım benzerdir: gölgeye alma, baş ve enseye serin kompres, bilinci açıksa sıvı verme, ciddi belirtilerde 112.

SON TEKRAR
  • 1. derece: kızarıklık + ağrı; 2. derece: su dolu kabarcık; 3. derece: kuru, sert, ağrısız.
  • Avuç içi (parmaklarla) ≈ vücut yüzeyinin %1‘i.
  • Isı yanığı: en az 20 dakika soğuk suyla soğutma; geniş yanıkta ıslak bezle 15–30 dakika.
  • Buz, yoğurt, diş macunu, merhem, yağ sürülmez; kabarcık patlatılmaz.
  • Yapışmış giysi koparılmaz; takılar erken çıkarılır.
  • Alev alan kişi koşturulmaz, örtüyle söndürülür ya da yuvarlanır.
  • Kimyasal: önce kendini koru; toz kimyasal fırçalanır, sonra bol suyla yıkanır.
  • Elektrik: önce akımı kes; yüksek gerilime yaklaşma.
  • Donma: ovma yok, yürütme yok, doğrudan ateş yok; yavaş ısıtma.
  • Hipotermi: vücut sıcaklığı 35 °C’nin altında; gövdeden yavaş ısıt.
  • Sıcak çarpması: kuru, sıcak, kırmızı cilt; serin ortam ve soğutma, 112.
Reklam
Konu TestiEhliyet İlk Yardım · 6 soru
1.

Ciltte yalnızca kızarıklık ve ağrının görüldüğü, su kabarcığının oluşmadığı yanık hangisidir?

  1. 1. derece yanık
  2. 2. derece yanık
  3. 3. derece yanık
  4. 4. derece yanık
2.

Isı yanığında soğutma için aşağıdakilerden hangisi en uygundur?

  1. Yanık bölgeye buz koymak
  2. Yanığı en az 20 dakika soğuk su altında tutmak
  3. Yanığa kolonya dökmek
  4. Yanığı kuru bezle ovmak
3.

Elektrik çarpmasına uğrayan kişiye ilk yardımda ilk yapılması gereken nedir?

  1. Kişiyi elle tutup kablodan çekmek
  2. Yanığa merhem sürmek
  3. Elektrik akımını kesmek
  4. Kişiye su içirmek
4.

Ayak parmakları donan bir kişiye aşağıdakilerden hangisi yapılmaz?

  1. Sıcak ve kapalı bir ortama alınması
  2. Islak çoraplarının çıkarılması
  3. Parmakların ılık suyla yavaşça ısıtılması
  4. Parmakların karla ovulması
5.

Sıcak bir yaz günü inşaatta çalışan, cildi sıcak, kırmızı ve kuru olan, terlemeyen ve bilinci bulanıklaşan kişide hangi durumdan şüphelenilir?

  1. Hipotermi
  2. Sıcak çarpması
  3. Donma
  4. Kimyasal yanık
6.

Toz hâlindeki bir kimyasal maddenin cilde bulaşmasıyla oluşan yanıkta doğru sıralama hangisidir?

  1. Önce bol suyla yıkanır, kimyasal ıslak hâlde bırakılır.
  2. Bölgeye merhem sürülür, sonra yıkanır.
  3. Bölge sıkı bandajla sarılır.
  4. Kendini koruyarak kuru kimyasal fırçalanır, sonra akan suyla yıkanır.
Konu testi cevap anahtarını göster

Konu Testi · Cevap Anahtarı

1.
Cevap: A 1. derece yanık derinin yalnızca üst tabakasını etkiler; kabarcık yoktur.
2.
Cevap: B Yanık en az 20 dakika soğuk su ile soğutulur; buz ek hasar verir.
3.
Cevap: C Akım kesilmeden dokunan ilk yardımcı da çarpılır.
4.
Cevap: D Donmuş bölge ovulmaz; ovmak dokuya zarar verir.
5.
Cevap: B Terlemenin olmaması ve sıcak, kuru, kırmızı cilt sıcak çarpmasının tipik belirtisidir.
6.
Cevap: D Toz kimyasal önce fırçalanır, ardından 10–15 dakika akan suyla yıkanır.
KONU TESTİ

Bu konuyu 15 soruluk çözümlü testle pekiştir: şıkkını işaretle, bitince puanını ve her sorunun çözümünü gör.

Yanık, Donma ve Sıcak Çarpmasında İlk Yardım testini çöz →

Sınav provası için 50 soruluk ehliyet deneme sınavlarımızı da çözebilirsin.

Taze Mühendis
Bu konuda takıldığın bir yer mi var?Taze Mühendis adım adım anlatsın · Yapay zeka · Ücretsiz

← Ehliyet İlk Yardım Ders Notları · Ehliyet Ders Notları

Notlar Yazılı Deposu tarafından hazırlanmıştır, resmî kaynak değildir. Kurallar değişebilir; güncel mevzuatı mevzuat.gov.tr’den kontrol edin. Bir hata gördüyseniz bize bildirin.

#Sınıf, Konu ya da Başlık Ara...