5. Sınıf Türkçe 1. Dönem 1. Yazılı Ders Notları
5. Sınıf Türkçe 1. dönem 1. yazılıya hazırlık notları: konu özetleri, çözümlü örnekler, iki yazılı provası ve puanlamalı cevap anahtarı. Kapsam, MEB’in 2026-2027 konu soru dağılım tablolarına göre hazırlanmıştır.
5. Sınıf Türkçe
| Kelime anlamı tahmini | 0–1 soru |
| Yüzey anlamı | 1–2 soru |
| Görsel okuma | 1–2 soru |
| Anahtar kelime | 0–1 soru |
| Söz varlığı | 0–1 soru |
| Yazıda içerik ve söz varlığı | 0–2 soru |
| Yazım ve noktalama | 0–1 soru |
01Kelimenin Anlamını Tahmin Etme
Bilmediğin bir kelimeyle karşılaşınca hemen sözlüğe bakmak zorunda değilsin. Cümledeki ipuçları anlamı bulmana yardım eder.
“Çocuklar ebelik sırası gelince gözlerini kapatıp saymaya başladı.” cümlesinde “ebelik” ne anlama gelir?
İpucu: oyun, sıra, göz kapatıp sayma.
Saklambaçta sayan kişiyi anlatıyor.
Sonuç: Ebelik, oyunda arkadaşlarını arayan kişi olma görevidir.
- Tahmin ederken metnin konusunu unutma. Aynı kelime başka metinde başka anlama gelebilir.
- Cevabı kelimenin yerine koy. Cümle anlamlıysa tahminin doğrudur.
02Metnin Yüzey Anlamı
Yüzey anlamı, metinde açıkça yazılan bilgilerdir. Cevabı metinde bulabilirsin.
| Sorulan | Nasıl bulunur? |
|---|---|
| Konu | “Metin neden bahsediyor?” |
| Ana fikir | “Yazar bize ne söylemek istiyor?” |
| Yardımcı fikir | ana fikri destekleyen diğer düşünceler |
| Başlık | konuyu kısa ve ilgi çekici söyleyen söz |
| 5N1K | Ne? Nerede? Ne zaman? Nasıl? Neden? Kim? |
- bir iki kelime olabilir
- “Oyunların yararı”
- cümle hâlinde yazılır
- “Oyun, çocukların gelişimine katkı sağlar.”
“Atatürk çocukken okumayı çok severdi. Sık sık kitap ister, öğrendiklerini arkadaşlarına anlatırdı.” metninin konusu ve ana fikri nedir?
Konu: Atatürk’ün okuma sevgisi.
Yazar okumanın öğrenmeyi desteklediğini gösteriyor.
Sonuç: Ana fikir: Okuma sevgisi insanı geliştirir ve bilgilendirir.
- Ana fikri tek kelime yazma. Mutlaka tam cümle kur.
- Metinde geçmeyen bilgiyi kendinden ekleme.
03Görselle İletilen Anlam
Resim, afiş, tablo ve grafikler de bilgi verir. Görseli okumak için şu sırayı izle:
Grafiğe göre en çok ve en az sevilen oyun hangisidir? Aradaki fark kaçtır?
En uzun sütun: Saklambaç, 12 öğrenci.
En kısa sütun: Mendil kapmaca, 3 öğrenci.
Sonuç: Fark 12 − 3 = 9 öğrencidir.
- Afişte: başlık, slogan ve resim birlikte düşünülür.
- Resimde: kişiler, yer, zaman, duygu aranır.
- Grafikte: sayı değerleri karşılaştırılır.
04Anahtar Kelimeler
Anahtar kelimeler metnin konusunu en iyi anlatan, metinde tekrar eden veya önemli kelimelerdir. Onlara bakınca metnin neyle ilgili olduğunu anlarız.
- Başlığa bak.
- Tekrar eden kelimeleri işaretle.
- Çıkarınca anlamı bozulacak kelimeleri seç.
“Mangala, taşlarla oynanan eski bir Türk zekâ oyunudur. Oyuncular taşları çukurlara dağıtır. Mangala dikkat ve zekâ geliştirir.” metninin üç anahtar kelimesini yazınız.
Konuyu bul: mangala oyunu.
Önemli kelimeler: mangala, zekâ, taş.
Sonuç:Mangala, zekâ, oyun anahtar kelimelerdir.
05Söz Varlığı
| Tür | Tanım | Örnek |
|---|---|---|
| Eş anlamlı | anlamı aynı | okul – mektep, yanıt – cevap |
| Yakın anlamlı | anlamı benzer | bakmak – seyretmek |
| Zıt anlamlı | anlamı karşıt | uzun – kısa, iyi – kötü |
| Eş sesli | yazılışı aynı, anlamı farklı | yüz (sayı) – yüz (organ) |
- Zıt anlam için olumsuzluk kullanılmaz: “gel-gelme” zıt anlamlı değildir, “gel-git” zıttır.
- Eş sesli kelimelerin anlamını cümle belirler.
“Yüzünü yıkadıktan sonra yüz sayfa kitap okudu.” cümlesinde “yüz” kelimesinin anlamlarını ayırınız.
“Yüzünü”: vücudumuzdaki organ.
“Yüz sayfa”: sayı.
Sonuç: “Yüz” kelimesi eş seslidir.
06Yazıda İçerik ve Yapı
İyi bir yazıda konu, başlık ve sıra olmalıdır.
- Başlığı yazının konusuna uygun seç.
- Eş anlamlı ve zengin kelimeler kullan; aynı kelimeyi sürekli tekrar etme.
- Tahmin için “belki, galiba, sanırım, muhtemelen” kelimeleri kullanılır.
- varlıkları karşılar
- kalem, Ayşe, sevgi
- iş, oluş bildirir
- koşmak, geldi, okuyor
07Yazım Kuralları
Hece
Her ünlü bir hece oluşturur. Hece sayısı ünlü sayısına eşittir: ki-tap-lık (3 hece).
Satıra sığmayan kelime hecesinden bölünür ve satır sonuna kısa çizgi konur.
Büyük harf
| Kural | Örnek |
|---|---|
| Cümle büyük harfle başlar. | Bugün okula gittik. |
| Kişi adı ve soyadı | Mustafa Kemal Atatürk |
| Unvan, rütbe, lakap | Doktor Ayşe Hanım, Fatih Sultan Mehmet |
| Ülke, il, ilçe, köy adları | Türkiye, Sivas, Ürgüp |
| Yer adlarında tür bildiren ad | Van Gölü, Ağrı Dağı, Karadeniz |
| Mahalle, cadde, sokak adları | Atatürk Caddesi, Çiçek Sokağı |
| Belli bir tarihte ay, gün | 29 Ekim 1923 Pazartesi |
- Tarih belirtmeyen ay ve gün küçük yazılır: “Her pazartesi kitap okurum.”
- “Bey, Hanım, Efendi” gibi saygı sözleri büyük harfle başlar: Ali Bey.
08Noktalama İşaretleri
| İşaret | Kullanım | Örnek |
|---|---|---|
| Nokta | cümle sonu | Kitabı okudum. |
| Nokta | kısaltma | Dr., Prof. |
| Nokta | sıra bildiren sayı | 5. sınıf, 1. kat |
| Nokta | tarih | 29.10.1923 |
| Nokta | saat ve dakika | 09.15 |
| Nokta | büyük sayılar | 1.250.000 |
| Nokta | genel ağ adresi, çarpma | www.meb.gov.tr, 3.5=15 |
| Virgül | eş görevli kelimeler | Elma, armut ve kiraz aldık. |
| Virgül | tekrarlanan kelimeler | Çalıştı, çalıştı, başardı. |
| Virgül | hitap | Sevgili öğrenciler, |
| Virgül | kesirli sayı | 3,5 |
| Soru işareti | soru eki ya da sözü | Geldin mi? Kim aradı? |
| Soru işareti | soru eki olmadan soru | Yarın sen de geliyorsun? |
| Kısa çizgi | satır sonu, hece | ki-tap |
- Saat yazılırken “09.15” şeklinde nokta kullanılır.
- Cümle sonunda soru varsa soru işareti unutulmaz.
- Ana fikir: tam cümle.
- Konu: neden bahsediyor?
- Grafik: başlık, sayı, karşılaştırma.
- Anahtar kelime: tekrar eden ve önemli.
- Hece: ünlü sayısı kadar.
- Tarih: 29.10.1923; saat: 09.15.
Köşe kapmaca, bir bahçede en az beş kişiyle oynanır. Dört oyuncu köşelere geçer, ebe ise ortada bekler. Köşedekiler işaretle yer değiştirirken ebe boş kalan köşeyi kapmaya çalışır. Köşesiz kalan oyuncu ebe olur. Bu oyun çevikliği geliştirir ve çocukları eğlendirir.
a) Metne göre oyuna en az kaç kişi katılır?
b) Ebe hangi durumda değişir?
c) Metnin konusunu yazınız. (20 puan)
Yukarıdaki metinde geçen “çeviklik” kelimesinin anlamını metinden ipucu göstererek tahmin ediniz. (12 puan)
a) Grafiğe göre en çok sevilen oyunu yazınız.
b) Yakan top ile seksek arasındaki farkı yazınız.
c) Grafikten çıkan bir yargı yazınız. (18 puan)
Aşağıdaki kelimelerin eş veya zıt anlamlısını yazınız: a) yanıt (eş) b) okul (eş) c) güçlü (zıt) ç) geniş (zıt) (16 puan)
“Oyun oynamanın sevdiğim yönleri” konulu dört cümlelik bir paragraf yazınız. Paragrafa başlık koyunuz. (18 puan)
ayşe hanım 29 ekim 2025 çarşamba günü saat 10 30 da ankaraya gitti
Bu sözleri yazım ve noktalama kurallarına uygun olarak yeniden yazınız. (16 puan)
1. Yazılı Provası cevap anahtarını göster
1. Yazılı Provası · Cevap Anahtarı
Mustafa, öğretmeninin sorularına düşünerek cevap verir, öğrendiği yeni bilgileri defterine yazardı. Arkadaşları onu dikkatli ve kararlı bir çocuk olarak tanırdı. Zor bir problem gördüğünde vazgeçmez, çözene kadar uğraşırdı.
a) Metne göre Mustafa’nın iki kişilik özelliğini yazınız.
b) Metnin ana fikrini yazınız. (20 puan)
Bebek uyurken annesi kapıyı usulca kapattı, odadan ses çıkarmadan ayrıldı.
“Usulca” kelimesinin anlamını cümledeki ipuçlarından tahmin ediniz. (10 puan)
KİTABINLA BULUŞ! 23 Nisan’da okul kütüphanesinde okuma şenliği. Her öğrenci bir kitapla gelsin. Saat: 13.00
a) Afişin amacını yazınız.
b) Etkinlik nerede yapılacaktır? (14 puan)
Bal arıları kovanda birlikte yaşar. Arılar çiçeklerden nektar toplayıp bal yapar. Kovanda kraliçe arı yumurta bırakır, işçi arılar çalışır.
Bu metnin üç anahtar kelimesini yazınız. (12 puan)
“Yüz” kelimesini iki farklı anlamıyla birer cümlede kullanınız. (12 puan)
Aşağıdaki kelimeleri hecelerine ayırınız: a) öğretmen b) kütüphane (10 puan)
“Sayıların yazılışında nokta” ve “hitaptan sonra virgül” kurallarını örnekleyen birer cümle yazınız. Ayrıca bir tarihi rakamla gün, ay ve yıl biçiminde yazınız. (22 puan)
2. Yazılı Provası cevap anahtarını göster
2. Yazılı Provası · Cevap Anahtarı
← 5. Sınıf Türkçe Ders Notları · 5. Sınıf Ders Notları
Provalar örnek çalışmadır, resmî sınav sorusu değildir. Bir hata gördüyseniz bize bildirin.