11. Sınıf Coğrafya 1. Dönem 1. Yazılı Ders Notları
11. Sınıf Coğrafya 1. dönem 1. yazılıya hazırlık notları: konu özetleri, çözümlü örnekler, iki yazılı provası ve puanlamalı cevap anahtarı. Kapsam, MEB’in 2026-2027 konu soru dağılım tablolarına göre hazırlanmıştır.
11. Sınıf Coğrafya
| Mekânsal sorunlar | 1–2 soru |
| Web tabanlı CBS | 1 soru |
| Su kaynaklarının sınıflandırılması | 1–2 soru |
| Türkiye’deki su kaynaklarının etkileri | 1–2 soru |
| Yerleşmelerin organizasyonu | 0–1 soru |
01Mekânsal Sorunlar ve Coğrafya
Mekânsal sorun, belirli bir yerde ortaya çıkan ve doğal ya da beşerî ortamı olumsuz etkileyen durumdur.
Coğrafyanın yaklaşımı
| Soru | Coğrafyanın yaptığı iş |
|---|---|
| Nerede görülüyor? | sorunun dağılışını harita ile ortaya koyar |
| Neden burada? | doğal ve beşerî nedenleri bulur |
| Neyle bağlantılı? | mekânlar arası bağlantıları inceler |
| Sonuçları ne? | çevreye, ekonomiye ve topluma etkisini ölçer |
| Nasıl çözülür? | yer seçimi, planlama, risk haritası önerir |
Coğrafya tek başına çalışmaz. Şehir plancısı, jeolog, mühendis ve ekonomistle iş birliği yapar; ama bakışının farkı mekânı bütüncül ele almasıdır.
Konya Ovası’nda obrukların artması bir mekânsal sorundur. Coğrafya bu soruna nasıl katkı sağlar?
Dağılış: obrukların yerleri haritaya işlenir.
Neden: karstik yapı ve aşırı yeraltı suyu çekimi birlikte incelenir.
Çözüm: az su isteyen ürün ve damla sulama önerilir.
Sonuç: Coğrafya sorunu neden-sonuç zinciriyle çözümleyip mekâna uygun çözüm üretir.
- Cevapta neden → sonuç → çözüm sırası kur; yalnızca sorunu tanımlamak puan kaybettirir.
- “Tarım arazisine konut yapılması” arazinin yanlış kullanımıdır.
02Web Tabanlı CBS Uygulamaları
Web CBS, haritaların tarayıcı ya da mobil uygulama üzerinden, internet ve bulut bilişim ile kullanılmasıdır.
| Kavram | Anlamı |
|---|---|
| Katman | aynı konudaki veriler (yol, akarsu, nüfus) |
| Öz nitelik tablosu | harita nesnesinin bilgi tablosu |
| Sembol | nesneyi gösteren işaret |
| Sorgulama | koşula göre veri seçme: “nüfusu 1 milyondan fazla iller” |
| Veri girişi | haritaya yeni bilgi ekleme |
| Genelleme | küçük ölçekte ayrıntıyı azaltma |
| Detay | yakınlaştıkça artan ayrıntı |
| Yaşayan atlas | güncellenebilen dijital atlas |
Deprem katmanı ile okul katmanı üst üste açılıyor. Bu işlem ne sağlar?
İki katman aynı haritada ilişkilendirilir.
Fay hattına yakın okullar sorgulanabilir.
Sonuç: Riskli alandaki okullar belirlenip önlem planlanır.
03Su Kaynakları
Kullanılabilir tatlı su çok sınırlıdır. Nüfus ve tüketim arttıkça tasarruf zorunlu hâle gelir.
Sınıflandırma ölçütleri
- tuzlu – tatlı – acı su
- sıcak – soğuk (kaplıca)
- mineralli su
- yüzey: okyanus, deniz, göl, akarsu
- yeraltı: kaynak, artezyen
- buzullar ve atmosfer
| Kaynak | Özellik | Türkiye örneği |
|---|---|---|
| Deniz | tuzlu; iç, kenar ve kapalı deniz | Marmara: iç deniz |
| Göl | çukurda birikmiş su | Van, Tuz, Beyşehir |
| Akarsu | yatak boyunca akan su | Kızılırmak, Fırat |
| Yeraltı suyu | geçirimsiz tabaka üstünde birikir | Konya Ovası kuyuları |
| Buzul | kalıcı kar ve buz | Cilo Dağları |
Göl oluşumu
- Tektonik: Tuz Gölü, Burdur Gölü.
- Volkanik: Nemrut Krater Gölü.
- Set gölü: Van Gölü (lav seti), Tortum (heyelan seti).
- Karstik: Salda Gölü.
- Buzul: Cilo Dağları’ndaki küçük göller.
- Yapay: Atatürk ve Keban baraj gölleri.
- Soruda “ölçüt” isteniyorsa önce ölçütü yaz, sonra sınıfları ver.
- Dünyadaki tatlı suyun büyük bölümü buzullardadır, kolay kullanılamaz.
04Türkiye’deki Su Kaynaklarının Etkileri
| Etki | Örnekler |
|---|---|
| Çevresel | sulak alanlar biyoçeşitliliği korur; aşırı kullanım gölleri küçültür, sürdürülebilirlik bozulur |
| Ekonomik | tarım, hidroelektrik, sanayi, ulaşım, turizm, madencilik |
| Politik | Mavi Vatan, deniz yetki alanları, sınıraşan sular, KKTC Su Temin Projesi |
| Sosyokültürel | medeniyetler su kenarında gelişti; festival, kaplıca, su sporları |
Türkiye’de kişi başına kullanılabilir su yaklaşık 1.300 m³ ile su azlığı sınırındadır; yani Türkiye su zengini bir ülke değildir.
Deniz yetki alanları ve Mavi Vatan
| Kavram | Anlamı |
|---|---|
| İç sular | esas hattın kara tarafındaki sular; devletin tam egemenliği |
| Karasuları | kıyı devletinin egemenliğindeki deniz şeridi. Türkiye: Ege’de 6, Karadeniz ve Akdeniz’de 12 mil |
| Kıta sahanlığı | deniz yatağı ve toprak altı kaynaklar üzerinde haklar |
| Münhasır ekonomik bölge | 200 mile kadar deniz kaynaklarını kullanma hakkı |
| Mavi Vatan | Türkiye’nin Karadeniz, Marmara, Ege ve Akdeniz’deki hak ve çıkarlarını anlatan kavram |
Türkiye, Ege’nin özel durumu ve karasuları sorunu nedeniyle BM Deniz Hukuku Sözleşmesi’ne taraf değildir.
Sınıraşan ve sınır oluşturan sular
- bir ülkeden diğerine akar
- Fırat, Dicle, Çoruh
- su paylaşımı konusu olur
- ülkeler arası sınırı çizer
- Meriç, Aras, Arpaçay
- ortak kullanım gerektirir
KKTC Su Temin Projesi: Anamur yakınındaki Alaköprü Barajı’ndan Akdeniz altından boruyla Kıbrıs’a su taşınır. Suyun siyasi ve insani önemini gösterir.
GAP’ın su kaynaklarıyla ilişkisini ekonomik ve politik yönden açıklayınız.
Ekonomik: Fırat-Dicle üzerindeki barajlarla sulama ve enerji üretimi.
Politik: Fırat ve Dicle sınıraşan sulardır; komşu ülkelerle su yönetimi gerektirir.
Sonuç: Su, hem kalkınma aracı hem de stratejik bir kaynaktır.
- Sınıraşan ile sınır oluşturan suyu karıştırma.
- Soru dört etkiden birini istiyorsa o başlığın örneğini ver; hepsini sayma.
05Yerleşmelerin Mekânsal Organizasyonu
Mekânsal organizasyon, yerleşme unsurlarının mekânda nasıl dizildiğini ve bağlandığını anlatır.
- evler bir arada
- su kısıtlı, ova ve plato
- İç Anadolu köyleri
- evler aralıklı
- eğim fazla, su bol
- Doğu Karadeniz köyleri
Koşullar: yer şekilleri, iklim, su, toprak, ulaşım ve ekonomik faaliyet deseni belirler.
Bağlantılar: yerleşmeler yollar, demiryolu, enerji ve iletişim hatlarıyla bağlanır.
Köyde oturan biri uzman doktor için il merkezine, üniversite hastanesi için metropole gidiyorsa bu durum neyi gösterir?
Hizmet çeşidi üst sıralara çıktıkça artıyor.
Alt yerleşmeler üst yerleşmelere bağlı.
Sonuç: Yerleşmeler arasında mekânsal hiyerarşi vardır.
- Mekânsal sorun: dağılış + neden + sonuç + çözüm.
- Web CBS: bulut, katman, sorgu.
- Tatlı su: yaklaşık %3, çoğu buzul.
- Su etkileri: çevresel, ekonomik, politik, sosyokültürel.
- Karasuları: Ege 6, diğerleri 12 mil.
- Desen: rassal, düzenli, kümelenme.
Bir kentin çevresindeki verimli tarım arazileri son yirmi yılda konut alanına dönüşmüştür. Bu süreçte tarımsal üretim azalmış, trafik artmış, yağışlı günlerde taşkınlar görülmeye başlanmıştır.
a) Metindeki mekânsal sorunu yazınız.
b) Coğrafya biliminin bu sorunun çözümüne iki katkısını açıklayınız. (20 puan)
Web tabanlı bir haritada “il sınırları”, “barajlar” ve “tarım alanları” katmanları açılıyor.
Bu katmanlar kullanılarak yapılabilecek bir sorgu ve bu sorgudan elde edilebilecek bir çıkarım yazınız. (15 puan)
Yeryüzündeki su kaynaklarını bulunduğu yere göre sınıflandırıp her sınıfa birer örnek veriniz. (20 puan)
Türkiye’deki su kaynaklarının ekonomik ve sosyokültürel etkilerine ikişer örnek yazınız. (20 puan)
Karasuları ile münhasır ekonomik bölge arasındaki farkı yazınız. Mavi Vatan kavramının neyi ifade ettiğini açıklayınız. (15 puan)
Bir köyde evler bir çeşme çevresinde toplanmış, başka bir köyde yamaçlara aralıklı dağılmıştır.
Bu farkın nedenini yer şekilleri ve su kaynakları açısından açıklayınız. (10 puan)
1. Yazılı Provası cevap anahtarını göster
1. Yazılı Provası · Cevap Anahtarı
Aşırı yeraltı suyu çekimi yapılan bir ovada kuyular derinleşmiş, bazı alanlarda çökme başlamıştır.
Bu sorunun nedenini, sonucunu ve bir çözüm önerisini coğrafi bakışla yazınız. (20 puan)
Masaüstü haritadan farklı olarak web tabanlı CBS’nin iki üstünlüğünü yazınız. “Öz nitelik tablosu” kavramını açıklayınız. (15 puan)
Yeryüzündeki suyun yaklaşık %97’si tuzlu, %3’ü tatlıdır. Tatlı suyun büyük bölümü buzullarda bulunur.
a) Bu verilerden çıkan iki sonucu yazınız.
b) Tatlı suyun az olduğu yerlerde yaşayanların karşılaşabileceği iki sorunu belirtiniz. (20 puan)
Fırat Nehri ile Meriç Nehri’nin “sınıraşan su” ve “sınır oluşturan su” kavramlarıyla ilişkisini açıklayınız. Bu kavramların politik önemini yazınız. (20 puan)
Türkiye’nin BM Deniz Hukuku Sözleşmesi’ne taraf olmamasının nedenini yazınız. KKTC Su Temin Projesi’nin amacını belirtiniz. (15 puan)
Bir yerleşmede nüfus ve hizmet çeşitliliği arttıkça çevresindeki köyler bu merkeze bağlanmaktadır.
Bu durumu mekânsal hiyerarşi kavramıyla açıklayınız. (10 puan)
2. Yazılı Provası cevap anahtarını göster
2. Yazılı Provası · Cevap Anahtarı
← 11. Sınıf Coğrafya Ders Notları · 11. Sınıf Ders Notları
Provalar örnek çalışmadır, resmî sınav sorusu değildir. Bir hata gördüyseniz bize bildirin.