11. Sınıf Coğrafya 1. Dönem 1. Yazılı Ders Notları

11. Sınıf Coğrafya 1. dönem 1. yazılıya hazırlık notları: konu özetleri, çözümlü örnekler, iki yazılı provası ve puanlamalı cevap anahtarı. Kapsam, MEB’in 2026-2027 konu soru dağılım tablolarına göre hazırlanmıştır.

YAZILIDA NE ÇIKAR?
Mekânsal sorunlar1–2 soru
Web tabanlı CBS1 soru
Su kaynaklarının sınıflandırılması1–2 soru
Türkiye’deki su kaynaklarının etkileri1–2 soru
Yerleşmelerin organizasyonu0–1 soru
Sayılar MEB konu soru dağılım tablosundaki senaryolardan alındı. Okulunun seçtiği senaryoyu öğretmenine sor.

01Mekânsal Sorunlar ve Coğrafya

Mekânsal sorun, belirli bir yerde ortaya çıkan ve doğal ya da beşerî ortamı olumsuz etkileyen durumdur.

Çevre kirliliğiPlansız kentleşmeArazinin yanlış kullanımıSu kıtlığıTrafik yoğunluğu

Coğrafyanın yaklaşımı

SoruCoğrafyanın yaptığı iş
Nerede görülüyor?sorunun dağılışını harita ile ortaya koyar
Neden burada?doğal ve beşerî nedenleri bulur
Neyle bağlantılı?mekânlar arası bağlantıları inceler
Sonuçları ne?çevreye, ekonomiye ve topluma etkisini ölçer
Nasıl çözülür?yer seçimi, planlama, risk haritası önerir

Coğrafya tek başına çalışmaz. Şehir plancısı, jeolog, mühendis ve ekonomistle iş birliği yapar; ama bakışının farkı mekânı bütüncül ele almasıdır.

ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

Konya Ovası’nda obrukların artması bir mekânsal sorundur. Coğrafya bu soruna nasıl katkı sağlar?

Dağılış: obrukların yerleri haritaya işlenir.

Neden: karstik yapı ve aşırı yeraltı suyu çekimi birlikte incelenir.

Çözüm: az su isteyen ürün ve damla sulama önerilir.

Sonuç: Coğrafya sorunu neden-sonuç zinciriyle çözümleyip mekâna uygun çözüm üretir.

!DİKKAT
  • Cevapta neden → sonuç → çözüm sırası kur; yalnızca sorunu tanımlamak puan kaybettirir.
  • “Tarım arazisine konut yapılması” arazinin yanlış kullanımıdır.
Reklam

02Web Tabanlı CBS Uygulamaları

Web CBS, haritaların tarayıcı ya da mobil uygulama üzerinden, internet ve bulut bilişim ile kullanılmasıdır.

KavramAnlamı
Katmanaynı konudaki veriler (yol, akarsu, nüfus)
Öz nitelik tablosuharita nesnesinin bilgi tablosu
Sembolnesneyi gösteren işaret
Sorgulamakoşula göre veri seçme: “nüfusu 1 milyondan fazla iller”
Veri girişiharitaya yeni bilgi ekleme
Genellemeküçük ölçekte ayrıntıyı azaltma
Detayyakınlaştıkça artan ayrıntı
Yaşayan atlasgüncellenebilen dijital atlas
Harita oku
↓
Katmanları karşılaştır
↓
Sorgu yap, çıkarım yaz
↓
Veri ekleyip yeni harita oluştur
Web CBS’de çalışma sırası
ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

Deprem katmanı ile okul katmanı üst üste açılıyor. Bu işlem ne sağlar?

İki katman aynı haritada ilişkilendirilir.

Fay hattına yakın okullar sorgulanabilir.

Sonuç: Riskli alandaki okullar belirlenip önlem planlanır.

03Su Kaynakları

Yeryüzündeki tüm sulartuzlu su ≈ %97tatlı su ≈ %3Tatlı suyun dağılımıbuzullar ≈ %69yeraltı ≈ %30
Değerler yaklaşık olup kaynağa göre küçük farklar gösterebilir.

Kullanılabilir tatlı su çok sınırlıdır. Nüfus ve tüketim arttıkça tasarruf zorunlu hâle gelir.

Sınıflandırma ölçütleri

Fiziksel-kimyasal özellik
  • tuzlu – tatlı – acı su
  • sıcak – soğuk (kaplıca)
  • mineralli su
Bulunduğu yer
  • yüzey: okyanus, deniz, göl, akarsu
  • yeraltı: kaynak, artezyen
  • buzullar ve atmosfer
KaynakÖzellikTürkiye örneği
Deniztuzlu; iç, kenar ve kapalı denizMarmara: iç deniz
Gölçukurda birikmiş suVan, Tuz, Beyşehir
Akarsuyatak boyunca akan suKızılırmak, Fırat
Yeraltı suyugeçirimsiz tabaka üstünde birikirKonya Ovası kuyuları
Buzulkalıcı kar ve buzCilo Dağları

Göl oluşumu

  • Tektonik: Tuz Gölü, Burdur Gölü.
  • Volkanik: Nemrut Krater Gölü.
  • Set gölü: Van Gölü (lav seti), Tortum (heyelan seti).
  • Karstik: Salda Gölü.
  • Buzul: Cilo Dağları’ndaki küçük göller.
  • Yapay: Atatürk ve Keban baraj gölleri.
!DİKKAT
  • Soruda “ölçüt” isteniyorsa önce ölçütü yaz, sonra sınıfları ver.
  • Dünyadaki tatlı suyun büyük bölümü buzullardadır, kolay kullanılamaz.
Reklam

04Türkiye’deki Su Kaynaklarının Etkileri

EtkiÖrnekler
Çevreselsulak alanlar biyoçeşitliliği korur; aşırı kullanım gölleri küçültür, sürdürülebilirlik bozulur
Ekonomiktarım, hidroelektrik, sanayi, ulaşım, turizm, madencilik
PolitikMavi Vatan, deniz yetki alanları, sınıraşan sular, KKTC Su Temin Projesi
Sosyokültürelmedeniyetler su kenarında gelişti; festival, kaplıca, su sporları

Türkiye’de kişi başına kullanılabilir su yaklaşık 1.300 m³ ile su azlığı sınırındadır; yani Türkiye su zengini bir ülke değildir.

Deniz yetki alanları ve Mavi Vatan

karaiçsularkarasularıbitişikbölgemünhasır ekonomik bölgeaçık denizesas hat12 mil24 mil200 milDeniz tabanı ve altı için ayrıca kıta sahanlığı hakları söz konusudur.
Deniz yetki alanları (şematik; ölçekli değildir)
KavramAnlamı
İç sularesas hattın kara tarafındaki sular; devletin tam egemenliği
Karasularıkıyı devletinin egemenliğindeki deniz şeridi. Türkiye: Ege’de 6, Karadeniz ve Akdeniz’de 12 mil
Kıta sahanlığıdeniz yatağı ve toprak altı kaynaklar üzerinde haklar
Münhasır ekonomik bölge200 mile kadar deniz kaynaklarını kullanma hakkı
Mavi VatanTürkiye’nin Karadeniz, Marmara, Ege ve Akdeniz’deki hak ve çıkarlarını anlatan kavram

Türkiye, Ege’nin özel durumu ve karasuları sorunu nedeniyle BM Deniz Hukuku Sözleşmesi’ne taraf değildir.

Sınıraşan ve sınır oluşturan sular

Sınıraşan sular
  • bir ülkeden diğerine akar
  • Fırat, Dicle, Çoruh
  • su paylaşımı konusu olur
Sınır oluşturan sular
  • ülkeler arası sınırı çizer
  • Meriç, Aras, Arpaçay
  • ortak kullanım gerektirir

KKTC Su Temin Projesi: Anamur yakınındaki Alaköprü Barajı’ndan Akdeniz altından boruyla Kıbrıs’a su taşınır. Suyun siyasi ve insani önemini gösterir.

ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

GAP’ın su kaynaklarıyla ilişkisini ekonomik ve politik yönden açıklayınız.

Ekonomik: Fırat-Dicle üzerindeki barajlarla sulama ve enerji üretimi.

Politik: Fırat ve Dicle sınıraşan sulardır; komşu ülkelerle su yönetimi gerektirir.

Sonuç: Su, hem kalkınma aracı hem de stratejik bir kaynaktır.

!DİKKAT
  • Sınıraşan ile sınır oluşturan suyu karıştırma.
  • Soru dört etkiden birini istiyorsa o başlığın örneğini ver; hepsini sayma.

05Yerleşmelerin Mekânsal Organizasyonu

Mekânsal organizasyon, yerleşme unsurlarının mekânda nasıl dizildiğini ve bağlandığını anlatır.

RassalDüzenliKümelenme
Mekânsal desen türleri
Toplu yerleşme
  • evler bir arada
  • su kısıtlı, ova ve plato
  • İç Anadolu köyleri
Dağınık yerleşme
  • evler aralıklı
  • eğim fazla, su bol
  • Doğu Karadeniz köyleri

Koşullar: yer şekilleri, iklim, su, toprak, ulaşım ve ekonomik faaliyet deseni belirler.

Bağlantılar: yerleşmeler yollar, demiryolu, enerji ve iletişim hatlarıyla bağlanır.

Metropol: üst düzey hizmet, geniş etki
↓
İl merkezi
↓
İlçe
↓
Köy
Mekânsal hiyerarşi: üst sıra daha çok hizmet sunar.
ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

Köyde oturan biri uzman doktor için il merkezine, üniversite hastanesi için metropole gidiyorsa bu durum neyi gösterir?

Hizmet çeşidi üst sıralara çıktıkça artıyor.

Alt yerleşmeler üst yerleşmelere bağlı.

Sonuç: Yerleşmeler arasında mekânsal hiyerarşi vardır.

SON TEKRAR
  • Mekânsal sorun: dağılış + neden + sonuç + çözüm.
  • Web CBS: bulut, katman, sorgu.
  • Tatlı su: yaklaşık %3, çoğu buzul.
  • Su etkileri: çevresel, ekonomik, politik, sosyokültürel.
  • Karasuları: Ege 6, diğerleri 12 mil.
  • Desen: rassal, düzenli, kümelenme.
Reklam
1. Yazılı Provası11. sınıf coğrafya · 100 puan · 40 dakika
1.
Okuma Metni

Bir kentin çevresindeki verimli tarım arazileri son yirmi yılda konut alanına dönüşmüştür. Bu süreçte tarımsal üretim azalmış, trafik artmış, yağışlı günlerde taşkınlar görülmeye başlanmıştır.

a) Metindeki mekânsal sorunu yazınız.

b) Coğrafya biliminin bu sorunun çözümüne iki katkısını açıklayınız. (20 puan)

2.

Web tabanlı bir haritada “il sınırları”, “barajlar” ve “tarım alanları” katmanları açılıyor.

Bu katmanlar kullanılarak yapılabilecek bir sorgu ve bu sorgudan elde edilebilecek bir çıkarım yazınız. (15 puan)

3.

Yeryüzündeki su kaynaklarını bulunduğu yere göre sınıflandırıp her sınıfa birer örnek veriniz. (20 puan)

4.

Türkiye’deki su kaynaklarının ekonomik ve sosyokültürel etkilerine ikişer örnek yazınız. (20 puan)

5.

Karasuları ile münhasır ekonomik bölge arasındaki farkı yazınız. Mavi Vatan kavramının neyi ifade ettiğini açıklayınız. (15 puan)

6.

Bir köyde evler bir çeşme çevresinde toplanmış, başka bir köyde yamaçlara aralıklı dağılmıştır.

Bu farkın nedenini yer şekilleri ve su kaynakları açısından açıklayınız. (10 puan)

1. Yazılı Provası cevap anahtarını göster

1. Yazılı Provası · Cevap Anahtarı

1.
(20 puan) a) Plansız kentleşme ve arazinin yanlış kullanımı. b) Tarım arazilerinin dağılışını haritalar; yerleşmeye uygun alanları belirler; taşkın riski haritası hazırlar.
Puanlama: a) 6; b) her katkı 7.
2.
(15 puan) Sorgu: “Barajdan 20 km içindeki tarım alanları.” Çıkarım: Sulama imkânı olan alanlar belirlenir.
Puanlama: Sorgu 8, çıkarım 7.
3.
(20 puan) Yüzey suları: deniz, göl, akarsu. Yeraltı suları: kaynak, artezyen. Buzullar. Atmosferdeki su: su buharı.
Puanlama: Sınıf ve örnek toplam 20; üç sınıf yeterlidir.
4.
(20 puan) Ekonomik: tarımsal sulama, hidroelektrik. Sosyokültürel: kaplıca kültürü, su sporları ya da su kenarında gelişen medeniyetler.
Puanlama: Her örnek 5.
5.
(15 puan) Karasuları üzerinde devlet egemendir. Münhasır ekonomik bölgede kaynakları kullanma hakkı vardır. Mavi Vatan, Türkiye’nin denizlerdeki hak ve çıkarlarını ifade eder.
Puanlama: Fark 8, kavram 7.
6.
(10 puan) Düz alanda ve sınırlı su çevresinde evler toplanır. Eğimli ve suyu bol alanlarda evler dağılır.
Puanlama: Her durum 5.
2. Yazılı Provası11. sınıf coğrafya · 100 puan · 40 dakika
1.

Aşırı yeraltı suyu çekimi yapılan bir ovada kuyular derinleşmiş, bazı alanlarda çökme başlamıştır.

Bu sorunun nedenini, sonucunu ve bir çözüm önerisini coğrafi bakışla yazınız. (20 puan)

2.

Masaüstü haritadan farklı olarak web tabanlı CBS’nin iki üstünlüğünü yazınız. “Öz nitelik tablosu” kavramını açıklayınız. (15 puan)

3.
Veri

Yeryüzündeki suyun yaklaşık %97’si tuzlu, %3’ü tatlıdır. Tatlı suyun büyük bölümü buzullarda bulunur.

a) Bu verilerden çıkan iki sonucu yazınız.

b) Tatlı suyun az olduğu yerlerde yaşayanların karşılaşabileceği iki sorunu belirtiniz. (20 puan)

4.

Fırat Nehri ile Meriç Nehri’nin “sınıraşan su” ve “sınır oluşturan su” kavramlarıyla ilişkisini açıklayınız. Bu kavramların politik önemini yazınız. (20 puan)

5.

Türkiye’nin BM Deniz Hukuku Sözleşmesi’ne taraf olmamasının nedenini yazınız. KKTC Su Temin Projesi’nin amacını belirtiniz. (15 puan)

6.

Bir yerleşmede nüfus ve hizmet çeşitliliği arttıkça çevresindeki köyler bu merkeze bağlanmaktadır.

Bu durumu mekânsal hiyerarşi kavramıyla açıklayınız. (10 puan)

2. Yazılı Provası cevap anahtarını göster

2. Yazılı Provası · Cevap Anahtarı

1.
(20 puan) Neden: tarımda aşırı su çekimi. Sonuç: yeraltı suyu azalması, çökme ve obruk riski. Çözüm: damla sulama, az su isteyen ürünler.
Puanlama: Neden 6, sonuç 7, çözüm 7.
2.
(15 puan) Her yerden erişim, kolay güncelleme, ortak kullanım. Öz nitelik tablosu, harita nesnesine ait bilgilerin tablosudur.
Puanlama: Üstünlük 5+5, kavram 5.
3.
(20 puan) a) Tatlı su sınırlıdır; kullanılabilir tatlı su daha da azdır. b) İçme suyu kıtlığı, tarımda verim düşüşü.
Puanlama: Her madde 5.
4.
(20 puan) Fırat sınıraşan sudur; Türkiye’den Suriye’ye akar. Meriç, Türkiye-Yunanistan sınırını oluşturur. Bu nedenle su paylaşımı ve ortak yönetim gerekir.
Puanlama: Her nehir 7; önem 6.
5.
(15 puan) Ege’nin özel durumu ve karasuları genişliği sorunu nedeniyle taraf değildir. Proje, KKTC’nin içme ve sulama suyu ihtiyacını karşılar.
Puanlama: Neden 8, proje 7.
6.
(10 puan) Üst sıradaki yerleşme daha çok hizmet sunar, alttaki yerleşmeler ihtiyaç için ona gider.
Puanlama: Açıklama 10.

← 11. Sınıf Coğrafya Ders Notları · 11. Sınıf Ders Notları

Provalar örnek çalışmadır, resmî sınav sorusu değildir. Bir hata gördüyseniz bize bildirin.

#Sınıf, Konu ya da Başlık Ara...