9. sınıf Kimya ders kitabı (MEB Yayınları) sayfa 46 Etkinlik 1.7 Atomun Serüveni: Teorilerden Modellere 1. soru cevapları aşağıdadır. Önce kendiniz çözmeye çalışıp sonra kontrol etmenizi öneririz.
Kenar Notu: Feynman’ın Elektron Hakkındaki İfadesi
Örnek cevap: Feynman, elektronun doğrudan görülemediğini; onun hakkındaki bilgimizin deney ve gözlemlerle oluşturulmuş bir teoriye dayandığını vurgulamaktadır. Bu teori doğadaki olayları açıklamada o kadar başarılıdır ki elektronu gerçek bir varlık gibi kabul ederiz. Yani bilimsel teori ve modeller, gözlenemeyen yapıları anlamamızı sağlayan araçlardır.
1. Soru – Atom Teorilerinin Kronolojik Sıralanması
| Yıl | Atom teorisinin adı | Model görseli | Varsayımları |
|---|---|---|---|
| 1803 | Dalton atom teorisi | II (içi dolu küre) | Madde bölünemeyen, içi dolu küre şeklindeki atomlardan oluşur. Bir elementin bütün atomları özdeştir; farklı elementlerin atomları farklıdır. Atomlar belirli oranlarda birleşerek bileşikleri oluşturur. Kimyasal tepkimelerde atomlar yok olmaz, yoktan var olmaz; yalnızca yeniden düzenlenir. |
| 1897 | Thomson atom teorisi | IV (üzümlü kek modeli) | Atom, pozitif yüklü bir küre ve bu kürenin içine gömülmüş negatif yüklü elektronlardan oluşur. Pozitif ve negatif yük sayıları eşit olduğundan atom nötrdür. Elektronların kütlesi atomun kütlesine göre çok küçüktür. |
| 1911 | Rutherford atom teorisi | I (çekirdekli model) | Atomun pozitif yükü ve kütlesinin neredeyse tamamı, atomun merkezindeki çok küçük hacimli çekirdekte toplanmıştır. Atomun büyük bölümü boşluktur. Elektronlar çekirdeğin çevresinde bulunur; çekirdekteki pozitif yük sayısı elektron sayısına eşittir. |
| 1913 | Bohr atom teorisi | III (yörüngeli model) | Elektronlar çekirdek çevresinde belirli enerji düzeylerinde (katmanlarda) dairesel yörüngelerde dolanır ve bu yörüngelerde enerji kaybetmez. Elektron enerji soğurarak üst enerji düzeyine çıkar, alt düzeye dönerken ışık yayar. Çekirdeğe en yakın düzey en düşük enerjilidir. Teori tek elektronlu tanecikler (H, He+ gibi) için geçerlidir. |
a)
Thomson’ın elektronu keşfetmesiyle Dalton’un “atom bölünemez” ve “atom içi dolu, yüksüz, berk bir küredir” varsayımları geçerliliğini yitirmiştir. Çünkü atomun içinde ondan daha küçük, yüklü tanecikler (elektronlar) bulunduğu ortaya çıkmıştır.
b)
Rutherford, ince altın levhaya gönderdiği alfa taneciklerinin çok büyük kısmının sapmadan geçtiğini, bir kısmının saptığını ve çok azının geri döndüğünü gözlemlemiştir. Buradan atomun büyük kısmının boşluk olduğu, pozitif yükün ve kütlenin çok küçük bir çekirdekte toplandığı sonucuna varmıştır. Günümüzde hâlâ geçerli olan kavramlar: çekirdek kavramı, pozitif yükün ve kütlenin çekirdekte toplanması, atom hacminin büyük kısmının boş olması ve elektronların çekirdeğin dışında bulunması.
c)
Rutherford teorisi, çekirdeğin çevresinde dönen elektronların neden enerji kaybederek çekirdeğe düşmediğini ve elementlerin neden belirli dalga boylarında çizgi spektrumu verdiğini açıklayamamıştır. Bohr, elektronların yalnızca belirli enerji düzeylerinde bulunabildiğini ve bu düzeylerde enerji kaybetmediğini kabul ederek atomun kararlılığını açıklamıştır. Çizgi spektrumlarını da elektronun enerji düzeyleri arasındaki geçişlerinde belirli miktarda enerji soğurması veya yayması ile açıklamıştır.
ç)
Bohr teorisine göre elektron çekirdekten belirli uzaklıktaki dairesel bir yörüngede belirli bir hızla dolanır; yani elektronun konumu ve hızı aynı anda kesin olarak bilinebilir kabul edilir. Belirsizlik ilkesi ise bunun mümkün olmadığını söyler, bu yüzden iki görüş çelişir. Bunun nedeni, elektron gibi çok küçük parçacıkların ölçümünde kullanılan ışığın (fotonun) elektronla etkileşerek onun hızını ve konumunu değiştirmesi; ayrıca elektronun dalga özelliği göstermesidir. Bu nedenle modern atom teorisinde elektronun yeri kesin bir yörüngeyle değil, bulunma olasılığıyla (orbital) ifade edilir.
2. soru için Sayfa 47‘ye bakınız.
← Sayfa 45 Cevapları | Tüm Sayfalar | Sayfa 47 Cevapları →
Hata mı buldunuz? Bu sayfadaki bir cevapta hata fark ettiyseniz bize bildirin, hemen düzeltelim.
Bu sayfadaki çözümler Yazılı Deposu tarafından öğrencilere yardımcı olmak amacıyla bağımsız olarak hazırlanmıştır. Ders kitaplarının metin, soru ve görselleri sitemizde yayımlanmaz; tüm hakları sahiplerine aittir. Sitemiz Millî Eğitim Bakanlığı veya herhangi bir yayınevi ile bağlantılı değildir. Bir içerikle ilgili talebiniz için İletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.