9. sınıf Coğrafya ders kitabı (MEB Yayınları) sayfa 133 3. Ünite Ölçme ve Değerlendirme Soruları (4-8. sorular) cevapları aşağıdadır. Önce kendiniz çözmeye çalışıp sonra kontrol etmenizi öneririz.
Sorular, Türkiye fiziki haritası üzerinde harflerle gösterilen yerlere göre cevaplanır. Haritada a Doğu Karadeniz kıyısını, b Kuzey Anadolu Dağları’nın güneyindeki iç kesimi, c Ege kıyısını (İzmir çevresi), ç Ege’nin iç kesimindeki vadi ve ovaları, d Doğu Anadolu’da Van Gölü batısındaki yüksek alanı, e Batı Akdeniz’de Toros Dağları üzerindeki yüksek alanı, f Güneydoğu Anadolu’daki plato ve düzlükleri göstermektedir.
4. Soru: a ve b arasındaki iklim farkının gerekçeleri
- Dağların uzanışı: Kuzey Anadolu Dağları kıyıya paralel uzanır. Karadeniz’den gelen nemli hava kütleleri dağların kuzey yamaçlarında yükselerek bol yağış bırakır (a). Dağların güneyinde kalan b, yağış gölgesinde kalır ve daha az yağış alır.
- Denizellik-karasallık: a, denizin ılımanlaştırıcı etkisi altındadır; kışlar ılık, yazlar serindir. Deniz etkisi dağlarla engellendiği için b’de karasallık artar; kışlar soğuk ve karlı, sıcaklık farkları fazladır.
- Yükselti: b’nin yükseltisi a’dan fazladır; bu da b’de sıcaklıkların daha düşük olmasına yol açar.
Sonuç olarak a’da her mevsimi yağışlı Karadeniz iklimi, b’de karasal iklim görülür.
5. Soru: c ve ç’de benzer iklim görülmesi
Ege Bölgesi’nde dağlar kıyıya dik uzanır. Dağlar arasında yer alan çöküntü ovaları ve vadiler (Gediz, Büyük Menderes vb.) denizden gelen ılık ve nemli hava kütlelerinin iç kesimlere kadar sokulmasını sağlar. Bu nedenle denizin ılımanlaştırıcı etkisi kıyıdaki c’den iç kesimdeki ç’ye kadar ulaşır ve her iki yerde de yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlı Akdeniz iklimi özellikleri görülür.
6. Soru: c ve d arasındaki iklim farkının gerekçeleri
c ve d yaklaşık aynı enlemde (38° K civarı) bulunduğu için aralarındaki iklim farkı enlemden değil, diğer faktörlerden kaynaklanır:
- Yükselti: c kıyıda ve alçak, d ise Doğu Anadolu’nun yüksek alanlarındadır. Yükselti arttıkça sıcaklık düşer.
- Denize uzaklık (karasallık): c denize kıyıdır ve ılıman; d denizden çok uzakta olduğu için karasallık belirgindir.
- Yer şekilleri: d’nin çevresindeki dağlar deniz etkisini engeller.
Bu nedenle c’de Akdeniz iklimi (ılık kışlar), d’de kışları çok soğuk ve karlı, uzun süren sert karasal iklim görülür; d’de yıllık sıcaklık farkı c’ye göre çok fazladır.
7. Soru: e ve f’deki iklim koşullarının farklılaşmasında etkili faktörler
- Yükselti: e, Toros Dağları’nın yüksek kesimlerindedir; f ise daha alçak plato ve düzlüklerdedir. Bu nedenle e daha serin, f özellikle yazın çok sıcaktır.
- Dağların konumu ve yağış: e, denizden gelen nemli hava kütlelerinin yükselerek yağış bıraktığı dağlık alandadır ve fazla yağış alır. f, Toroslar ve Güneydoğu Toroslar tarafından deniz etkisinden kısmen korunur; yağışı daha azdır.
- Denize uzaklık ve sıcak hava kütleleri: f denizden uzaktır ve güneyden gelen sıcak, kuru hava kütlelerine açıktır; yazları Türkiye’nin en sıcak ve kurak yerlerinden biridir.
Böylece aynı enlem kuşağında olmalarına rağmen e’de yükseltiye bağlı daha serin ve yağışlı, f’de ise yazları çok sıcak ve kurak (karasallaşmış Akdeniz iklimi) koşullar görülür.
8. Soru: Mutlak konumun Türkiye’nin iklimine etkileri
Türkiye yaklaşık 36°-42° kuzey enlemleri ile 26°-45° doğu boylamları arasındadır.
- Kuzey yarım kürenin orta (ılıman) kuşağında yer aldığı için dört mevsim belirgin şekilde yaşanır.
- Yengeç Dönencesi’nin kuzeyinde bulunduğundan Güneş ışınları yıl boyunca hiçbir yerde dik açıyla gelmez; öğle vakti cisimlerin gölgesi her zaman kuzeye düşer.
- Kuzey ile güneyi arasında yaklaşık 6 enlem farkı vardır. Güneyden kuzeye gidildikçe ortalama sıcaklık azalır.
- Dağların güneye bakan yamaçları daha fazla güneş enerjisi alır; bu yamaçlarda sıcaklık daha yüksek, tarım ve yerleşme üst sınırları daha yüksektir (bakı etkisi).
- Orta kuşakta bulunması nedeniyle hem kuzeyden gelen soğuk hem de güneyden gelen sıcak hava kütlelerinin etkisinde kalır; yazın subtropikal yüksek basınç etkisiyle güney ve batıda yaz kuraklığı yaşanır.
← Sayfa 132 Cevapları | Tüm Sayfalar | Sayfa 134 Cevapları →
Hata mı buldunuz? Bu sayfadaki bir cevapta hata fark ettiyseniz bize bildirin, hemen düzeltelim.
Bu sayfadaki çözümler Yazılı Deposu tarafından öğrencilere yardımcı olmak amacıyla bağımsız olarak hazırlanmıştır. Ders kitaplarının metin, soru ve görselleri sitemizde yayımlanmaz; tüm hakları sahiplerine aittir. Sitemiz Millî Eğitim Bakanlığı veya herhangi bir yayınevi ile bağlantılı değildir. Bir içerikle ilgili talebiniz için İletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.