9. sınıf Biyoloji ders kitabı (MEB Yayınları) sayfa 81 10. Etkinlik (Enzim Aktivitesini Etkileyen Koşullar) için yol gösterici cevaplar ve beklenen sonuçlar aşağıdadır. Önce kendiniz çözmeye çalışıp sonra kontrol etmenizi öneririz.
Sayfanın üst kısmındaki 9. Etkinlik tablosu ve değerlendirme soruları Sayfa 80‘de cevaplanmıştır.
10. Etkinlik: Enzim Aktivitesini Etkileyen Koşullar
Etkinlik 81, 82 ve 83. sayfalardadır.
2. Kullanılabilecek ek malzemeler
| Ortamın pH değerini değiştirmek için | Ortamın sıcaklığını değiştirmek için |
|---|---|
| Sirke veya limon suyu (asidik ortam), saf su (nötr), karbonat (sodyum bikarbonat) çözeltisi (bazik ortam), öğretmen kontrolünde seyreltik asit ve baz çözeltileri, pH kâğıdı veya pH metre, tampon çözeltiler | Buzlu su banyosu veya buzdolabı (yaklaşık 0–5 °C), oda sıcaklığı (yaklaşık 20–25 °C), ılık su banyosu (yaklaşık 35–40 °C), sıcak su banyosu (60 °C ve üzeri), termometre, ısıtıcı/ocak, termos |
3. Değişkenler
| Değişken | pH etkisi deneyi | Sıcaklık etkisi deneyi |
|---|---|---|
| Bağımsız değişken | Ortamın pH değeri | Ortamın sıcaklığı |
| Bağımlı değişken | 5 dakikada çıkan hava (oksijen) kabarcığı sayısı | 5 dakikada çıkan hava (oksijen) kabarcığı sayısı |
| Kontrol (sabit) değişkenler | Sıcaklık, maya miktarı, H2O2 miktarı ve derişimi, süre, düzenek | pH, maya miktarı, H2O2 miktarı ve derişimi, süre, düzenek |
4–8. Deney tasarımı ve beklenen sonuçlar
Maya çözeltisi önce farklı sıcaklıklarda (ör. 5, 25, 37, 60, 80 °C) veya farklı pH değerlerinde (ör. 3, 5, 7, 9, 11) birkaç dakika bekletilir, sonra 9. Etkinlik’teki gibi H2O2 eklenip 5 dakikadaki kabarcıklar sayılır. Her ölçüm mümkünse tekrar edilir.
- Sıcaklık: Düşük sıcaklıkta kabarcık az çıkar (enzim yavaş çalışır). Sıcaklık arttıkça kabarcık sayısı artar ve yaklaşık 35–40 °C civarında en yüksek değere ulaşır (optimum sıcaklık). Daha yüksek sıcaklıklarda enzimin yapısı bozulduğu (denatürasyon) için kabarcık sayısı hızla azalır, 70–80 °C’ta neredeyse hiç kabarcık çıkmaz.
- pH: Kabarcık sayısı nötre yakın pH’ta (yaklaşık pH 7) en yüksektir; çok asidik ve çok bazik ortamlarda enzimin yapısı bozulduğu için azalır.
Bu yüzden her iki grafik de ortada tepe noktası olan, iki yana doğru alçalan bir eğri şeklinde olmalıdır. Aşağıdaki çizim beklenen grafiklerin genel şeklini göstermektedir (değerler örnek amaçlıdır).
9. Gruplar arası farklılıklar
Sıcaklığın deney boyunca sabit tutulamaması, pH’ın tam ayarlanamaması, maya ve H2O2 miktarlarındaki farklar, sayma hataları ve gaz kaçakları sonuçların farklı çıkmasına neden olabilir.
10. Sonuçlar her enzim için genellenebilir mi?
Hayır. Her enzimin en iyi çalıştığı (optimum) sıcaklık ve pH değeri farklıdır. Örneğin midedeki pepsin asidik ortamda, ince bağırsaktaki enzimler hafif bazik ortamda en iyi çalışır. Sıcak su kaynaklarında yaşayan bazı mikroorganizmaların enzimleri ise yüksek sıcaklıkta çalışır. Genellenebilecek olan şey, her enzimin belirli bir aralıkta çalıştığı ve optimum değerden uzaklaştıkça aktivitesinin azaldığıdır.
11. Asitli içeceklerin mide enzimlerine etkisi
Enzimler yalnızca belirli pH aralıklarında verimli çalışır. Asitli içeceklerin sık ve fazla tüketilmesi mide ve bağırsaktaki pH dengesini bozabilir; enzimler optimum pH’ı dışında kaldığında aktiviteleri azalır ve sindirim olumsuz etkilenir. Ayrıca aşırı asit mide iç yüzeyini tahriş ederek mide rahatsızlıklarına yol açabilir.
12. Gıda saklama ve mayalanmada sıcaklığın önemi
- Gıdaların uzun süre saklanması: Düşük sıcaklıkta (buzdolabı, dondurucu) mikroorganizmaların ve gıdadaki enzimlerin aktivitesi yavaşlar, bu nedenle bozulma gecikir.
- Yoğurt ve peynirin mayalanması: Mayalanmayı sağlayan bakterilerin enzimleri belirli bir ılık sıcaklıkta en iyi çalışır. Süt çok sıcakken maya katılırsa bakteriler ve enzimleri zarar görür; çok soğukta ise mayalanma çok yavaş olur veya gerçekleşmez.
13. Rapor
Deney raporu Deney Tasarlama Formu’na göre; problem, hipotez, değişkenler, malzemeler, yapılış, veri tabloları, grafikler, sonuç ve hata kaynakları bölümlerini içermelidir.
← Sayfa 80 Cevapları | Tüm Sayfalar | Sayfa 82 Cevapları →
Hata mı buldunuz? Bu sayfadaki bir cevapta hata fark ettiyseniz bize bildirin, hemen düzeltelim.
Bu sayfadaki çözümler Yazılı Deposu tarafından öğrencilere yardımcı olmak amacıyla bağımsız olarak hazırlanmıştır. Ders kitaplarının metin, soru ve görselleri sitemizde yayımlanmaz; tüm hakları sahiplerine aittir. Sitemiz Millî Eğitim Bakanlığı veya herhangi bir yayınevi ile bağlantılı değildir. Bir içerikle ilgili talebiniz için İletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.