9. sınıf Biyoloji ders kitabı (MEB Yayınları) sayfa 121 3. Etkinlik (Difüzyon ve Ozmoz) için yol gösterici cevaplar ve beklenen deney sonuçları aşağıdadır. Önce kendiniz çözmeye çalışıp sonra kontrol etmenizi öneririz.
Sayfanın üstündeki patates ve yumurta soruları Konuya Başlarken bölümünün devamıdır ve Sayfa 120‘de cevaplanmıştır.
3. Etkinlik: Difüzyon ve Ozmoz
Etkinlik 121, 122 ve 123. sayfalardadır.
1. Tuzlanmış soğanla ilgili sorular
- Gözle görülen değişiklikler: Soğan suyunu salar, yüzeyi ıslanır; dokusu yumuşar, büzülür ve hacmi küçülür; keskin tadı ve kokusu azalır.
- Nedeni: Tuz soğanın yüzeyinde hipertonik ortam oluşturur. Soğan hücrelerindeki su ozmozla dışarı çıkar (hücreler plazmolize uğrar). Tuz molekülleri de difüzyonla soğan dokusunun içine geçer.
3–6. Deney tasarımı (örnek)
- Bağımsız değişkenler: Ortamın tuz derişimi ve bekletme süresi.
- Bağımlı değişkenler: Patates parçalarının ağırlığı ve doku sertliği.
- Sabit tutulanlar: Patatesin cinsi ve tazeliği, parçaların boyutu ve şekli, su miktarı, sıcaklık.
Örnek değişken tablosu:
| Ortamın tuz derişimi | Bekletme süresi | Bağımlı değişken |
|---|---|---|
| 1. 0 g tuz / 100 ml su (saf su) | 30 dk, 60 dk, 90 dk | Ağırlık (g) ve sertlik derecesi |
| 2. 1 g tuz / 100 ml su | 30 dk, 60 dk, 90 dk | Ağırlık (g) ve sertlik derecesi |
| 3. 5 g tuz / 100 ml su | 30 dk, 60 dk, 90 dk | Ağırlık (g) ve sertlik derecesi |
| 4. 10 g tuz / 100 ml su | 30 dk, 60 dk, 90 dk | Ağırlık (g) ve sertlik derecesi |
Uygulama basamakları (örnek):
- Tuz çözeltileri taze olarak hazırlanır ve kaplar etiketlenir.
- Patates soyulur, eşit büyüklükte parçalar (ör. 3 × 1 × 1 cm) kesilir.
- Parçalar kurulanır, hassas terazide tartılır ve sertlikleri not edilir.
- Her kaba eşit sayıda patates parçası konur.
- Belirlenen sürelerde parçalar çıkarılır, kurulanır, tartılır ve sertliği değerlendirilir.
- Ağırlık değişimi ve yüzde değişim hesaplanarak sonuç tablosuna yazılır.
9–11. Beklenen sonuçlar
- Saf su: Patates su alır, ağırlığı artar ve sertleşir; saf su patatese göre hipotoniktir.
- Çok seyreltik tuzlu su: Ağırlıkta çok az değişim olur; bu derişim patates hücrelerine göre izotoniğe yakındır.
- Derişik tuzlu su (5 g ve 10 g): Patates su kaybeder, ağırlığı azalır ve yumuşar; bu ortamlar hipertoniktir. Tuz derişimi ve bekletme süresi arttıkça su kaybı artar, belli bir süreden sonra denge kurulduğunda değişim durur.
Değerlendirme
1. Su her zaman ozmozla az yoğun (hipotonik) ortamdan çok yoğun (hipertonik) ortama geçer. Saf suda su patatese girer, tuzlu suda patatesten çıkar.
2. Bekletme süresi uzadıkça ağırlık değişimi artar; ortamlar arasında denge sağlandığında değişim yavaşlar ve durur.
3.
- Diyaliz makinesi: Kandaki üre gibi atık maddeler, yarı geçirgen zarın diğer tarafındaki diyaliz sıvısına difüzyonla geçer; kan böylece temizlenir.
- Kuru ortamda sebzelerin buruşması: Sebze hücrelerindeki su, çevredeki kuru havaya buharlaşarak kaybedilir; hücreler su kaybedip büzülür (turgor azalır).
- Çiçeğin kokusunun yayılması: Koku molekülleri yoğun oldukları çiçeğin çevresinden havaya difüzyonla yayılır.
← Sayfa 120 Cevapları | Tüm Sayfalar | Sayfa 122 Cevapları →
Hata mı buldunuz? Bu sayfadaki bir cevapta hata fark ettiyseniz bize bildirin, hemen düzeltelim.
Bu sayfadaki çözümler Yazılı Deposu tarafından öğrencilere yardımcı olmak amacıyla bağımsız olarak hazırlanmıştır. Ders kitaplarının metin, soru ve görselleri sitemizde yayımlanmaz; tüm hakları sahiplerine aittir. Sitemiz Millî Eğitim Bakanlığı veya herhangi bir yayınevi ile bağlantılı değildir. Bir içerikle ilgili talebiniz için İletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.