11. sınıf Fizik ders kitabı (MEB Yayınları) sayfa 349 13 ve 14. Alıştırma cevapları aşağıdadır. Önce kendiniz çözmeye çalışıp sonra kontrol etmenizi öneririz.

13. Alıştırma

a) Yelkenlinin havada görülmesi

Soğuk günlerde deniz yüzeyine yakın hava soğuk ve yoğundur, üst katmanlar daha sıcaktır. Soğuk havanın kırıcılık indisi daha büyük olduğu için yükseldikçe kırıcılık indisi azalır. Gemiden yukarı doğru çıkan ışınlar giderek az kırıcı katmanlara geçerken normalden uzaklaşarak bükülür ve sonunda tam yansıma ile aşağıya, gözlemcinin gözüne döner. Göz ışınları geldikleri doğrultuda geriye uzattığı için yelkenliyi olduğundan daha yukarıda, havada asılı duruyormuş gibi görür (üst serap).

b) Güneş’in ufkun altına indiği hâlde görülmesi

Uzaydan gelen Güneş ışınları atmosfere girerken ve yere yaklaştıkça yoğunluğu artan hava katmanlarından geçerken normale yaklaşarak sürekli kırılır, yani Dünya’nın eğriliğine doğru bükülür. Göz Güneş’i gelen ışının uzantısı doğrultusunda gördüğü için Güneş gerçekte bulunduğu konumdan daha yüksekte algılanır. Bu nedenle Güneş ufkun altına indikten sonra da birkaç dakika görünmeye devam eder.

14. Alıştırma

Camın sınır açısı 42°’dir. Küresel yüzeyin her noktasındaki normal merkezden (M) geçer; merkeze doğru giden ışın küresel yüzeye dik geldiği için kırılmaz.

• I ışını (kürede, merkeze yönelmemiş): Küreye eğik girdiği için normale yaklaşarak kırılır. Küre içinde ilerleyip karşı yüzeye, girişteki kırılma açısına eşit bir açıyla ulaşır. Bu açı sınır açısından küçük olduğundan ışın küreden normalden uzaklaşarak kırılıp havaya çıkar; çıkış açısı giriş açısına eşittir.
• II ışını (kürede, merkeze doğru): Yüzeye dik geldiği için kırılmadan girer, merkezden geçer ve karşı yüzeye yine dik ulaşarak kırılmadan çıkar; doğrultusu hiç değişmez.
• III ışını (yarım kürenin düz yüzeyinde M noktasına 42° ile): Havadan cama geçtiği için normale yaklaşarak kırılır (n = 1/sin42° ≈ 1,5 için kırılma açısı ≈ 26,5°). Kırılan ışın M’den çıktığı için yarım kürenin eğri yüzeyine dik gelir ve kırılmadan havaya çıkar.
• IV ışını (düz yüzeye dik): Kırılmadan cama girer ve düşey olarak eğri yüzeye ilerler. Merkezden uzakta olduğu için eğri yüzeye büyük bir açıyla (şekilde yaklaşık 60°) gelir; bu açı 42°’den büyük olduğundan ışın havaya çıkamaz, tam yansımaya uğrayarak cam içinde yansır.
• V ışını (yarım kürenin eğri yüzeyinden M’ye doğru): Eğri yüzeye dik geldiği için kırılmadan girer ve M noktasında düz yüzeye 42° ile, yani sınır açısıyla ulaşır. Kırılma açısı 90° olur; ışın düz yüzeyi yalayarak ilerler.

← Sayfa 345 Cevapları | Tüm Sayfalar | Sayfa 350 Cevapları →

Hata mı buldunuz? Bu sayfadaki bir cevapta hata fark ettiyseniz bize bildirin, hemen düzeltelim.

Bu sayfadaki çözümler Yazılı Deposu tarafından öğrencilere yardımcı olmak amacıyla bağımsız olarak hazırlanmıştır. Ders kitaplarının metin, soru ve görselleri sitemizde yayımlanmaz; tüm hakları sahiplerine aittir. Sitemiz Millî Eğitim Bakanlığı veya herhangi bir yayınevi ile bağlantılı değildir. Bir içerikle ilgili talebiniz için İletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.