11. sınıf Biyoloji ders kitabı (MEB Yayınları) sayfa 226 2. Tema Ölçme ve Değerlendirme 32-36. soruların cevapları aşağıdadır. Önce kendiniz çözmeye çalışıp sonra kontrol etmenizi öneririz.
32. Soru
- Duyusal geri bildirim: Deri ve iç organlardaki termoreseptörler sıcaklık değişimini algılar ve duyu nöronlarıyla hipotalamusa bildirir.
- Merkezî işlem: Hipotalamus gelen bilgiyi normal değerle (yaklaşık 37 °C) karşılaştırır ve sapmanın yönüne göre hangi tepkinin verileceğine karar verir.
- Motor tepki: Otonom sinirler ter bezlerini çalıştırır, deri damarlarını genişletir (sıcakta) ya da damarları daraltır, kasları titretir (soğukta).
Tepki sonucunda sıcaklık normale döner, reseptörlerden gelen sinyal azalır ve tepki durur. Bu üç aşamanın sürekli tekrarlanmasıyla vücut sıcaklığı, ortam sıcaklığı yaklaşık 0-45 °C arasında değişse bile grafikte görüldüğü gibi 37 °C civarında sabit tutulur.
33. Soru
Hipotalamus bir termostat gibi çalışır: Sıcaklık yükselince serinletici, düşünce ısıtıcı yanıtları başlatır; değer normale dönünce yanıtı durdurur. Bu, negatif geri bildirimdir. Mekanizma bozulursa:
- Sıcakta terleme ve damar genişlemesi olmazsa vücut sıcaklığı yükselir (hipertermi); sıcak çarpması, bulantı, bilinç bulanıklığı, kas krampları, enzim ve protein hasarı, organ yetmezliği görülebilir.
- Soğukta titreme ve damar daralması olmazsa vücut sıcaklığı düşer (hipotermi); kalp ve solunum yavaşlar, ritim bozuklukları, el-ayak gibi bölgelerde donma ve bilinç kaybı görülebilir.
- Enzimler belirli sıcaklıkta çalıştığı için metabolizma bozulur; sinir, dolaşım ve solunum sistemleri birlikte etkilenir.
34. Soru
Örnek senaryolar:
- Sinir sisteminde bozulma: Hipotalamus hasar görmüş bir kişi sıcak ortamda terleme ve damar genişlemesi tepkisi veremez; vücut sıcaklığı ortam sıcaklığına bağlı olarak yükselir. Soğukta da titreme oluşmadığı için hızla üşür ve hipotermi gelişir.
- Endokrin sistemde bozulma: Tiroid bezi az çalışan bir kişide tiroksin az salgılanır; metabolizma yavaşlar, ısı üretimi azalır, kişi sürekli üşür ve soğuğa uyum sağlayamaz. Tiroid bezi fazla çalışan birinde ise metabolizma hızlanır, aşırı terleme ve sıcağa tahammülsüzlük görülür.
- İki sistemin birlikte etkilenmesi: Hipofiz bezi hasar görürse TSH salgılanmaz, tiroid uyarılamaz; sinirsel yanıtlar olsa bile uzun süreli soğukta ısı üretimi yetersiz kalır.
35. Soru
| Soğuk ortam | Sıcak ortam |
|---|---|
| Deri damarları daralır, ısı kaybı azalır. | Deri damarları genişler, ısı kaybı artar. |
| İskelet kasları titrer, ısı üretilir. | Kas tonusu azalır, ısı üretimi düşer. |
| Kıl kökü kasları kasılır, kıllar dikleşir. | Kıl kökü kasları gevşer. |
| Terleme durur. | Ter bezleri uyarılır, terleme artar. |
| Hipotalamus-hipofiz yoluyla tiroksin salgısı artar, metabolizma hızlanır. | Metabolizma ve ısı üretimi azalma eğilimindedir. |
Her iki durumda da algılama termoreseptörlerle, değerlendirme hipotalamusla yapılır; yalnızca tepkilerin yönü terstir.
36. Soru
Hipotalamus homeostazinin ana kontrol merkezidir:
- Su dengesi: Kanın ozmotik basıncını algılar, ADH üretir ve susama hissini oluşturur.
- Kan basıncı: ADH ile kan hacmini ayarlar; otonom sinir sistemi üzerinden kalp ve damarları etkiler.
- Enerji dengesi: Açlık ve tokluk merkezleri buradadır; mide ve yağ dokusu hormonlarından gelen sinyalleri değerlendirir.
- Endokrin kontrol: Hipofizi yöneterek tiroid, böbrek üstü ve eşeysel bezlerin çalışmasını düzenler.
- Stres yanıtı: Sempatik sinir sistemini ve ACTH-kortizol yolunu başlatır.
- Doğum ve emzirme: Oksitosin üretir.
← Sayfa 225 Cevapları | Tüm Sayfalar | Sayfa 227 Cevapları →
Hata mı buldunuz? Bu sayfadaki bir cevapta hata fark ettiyseniz bize bildirin, hemen düzeltelim.
Bu sayfadaki çözümler Yazılı Deposu tarafından öğrencilere yardımcı olmak amacıyla bağımsız olarak hazırlanmıştır. Ders kitaplarının metin, soru ve görselleri sitemizde yayımlanmaz; tüm hakları sahiplerine aittir. Sitemiz Millî Eğitim Bakanlığı veya herhangi bir yayınevi ile bağlantılı değildir. Bir içerikle ilgili talebiniz için İletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.