10. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı ders kitabı (MEB Yayınları) sayfa 171 Birlikte Öğrenelim grup çalışmasının cevapları aşağıdadır. Önce kendiniz çözmeye çalışıp sonra kontrol etmenizi öneririz.
I. Grup – Tür
Metinlerin türleri nelerdir?
Oğuz Kağan Destanı (doğal) destan, Hazret-i Ali ile Mağrip’teki Ejderhanın Cengi ise dinî-kahramanlık konulu bir destan / cenknâme örneğidir. İkisi de anonimdir.
Türü belirlerken nelere dikkat ettiniz?
Kahramanların olağanüstü güçlere sahip olmasına, toplumu ilgilendiren büyük bir tehlikeye karşı mücadele anlatılmasına, olağanüstü varlıklara (gergedan, ejderha), yer ve zamanın belirsiz olmasına, anonim olmalarına ve kahramanlık havasına dikkat ettik.
Oluşum şeklinin (şiir-düzyazı) anlatıma etkisi
Manzum olan Oğuz Kağan Destanı’nda ahenk, kafiye ve coşku ön plandadır; dizeler kısa ve ezberlenmeye uygundur. Düzyazı olan Hazret-i Ali metninde ise olaylar daha ayrıntılı anlatılmış, diyaloglar daha uzun ve açıklayıcı olmuştur.
II. Grup – İçerik
Ele alınan konular
Her iki metinde de bir kahramanın halkına zarar veren olağanüstü bir yaratıkla (gergedan / ejderha) savaşıp toplumu kurtarması anlatılır. Oğuz Kağan’da ayrıca fetihler ve Türk boylarının ortaya çıkışı yer alır.
Konuyu belirlerken dikkate alınan kelimeler
gergedan, ejderha, cenk, kargı, kılıç, kalkan, akın, ordu, gaza, kurtarmak, savaş davulu gibi kelime ve kelime grupları.
Benzer içeriklerin sebepleri
İki metin de aynı milletin ortak kahramanlık anlayışını, toplumu koruyan ideal kahraman tipini ve kötülüğe karşı iyiliğin zaferini anlatma isteğini yansıtır. Sözlü gelenekte ejderha ile savaş gibi motifler bir anlatıdan diğerine aktarılmıştır.
Olayların gerçeklikle ilişkisi
Olaylar gerçek hayattaki savaş, salgın, kıtlık gibi toplumsal sıkıntılardan beslenmiş olabilir; ancak olağanüstü yaratıklar ve kahramanların üstün güçleri hayal ürünüdür. Yani metinler gerçeklikten hareket eden ama onu hayal gücüyle yeniden kuran anlatılardır.
Hayalî ve olağanüstü ögelerin katkısı
Bu ögeler anlatıyı daha ilgi çekici ve heyecanlı kılar, kahramanı yüceltir, mücadelenin büyüklüğünü vurgular ve dinleyicide hayranlık uyandırır.
III. Grup – Dönem
Dönemin sosyal yaşantısını yansıtan ifadeler
Oğuz Kağan’da toy, at sürüleri, av, kağan, beğ, yarlık, otağ/çadır; Hazret-i Ali metninde mescit, ashap, sancak, cenk davulu, kale, vezir, gaza gibi ifadeler dönemin yaşayışını yansıtır. Toplumun hafızasında yer eden bu kültürel unsurlar metinlerin kuşaktan kuşağa aktarılmasını kolaylaştırmıştır.
Sözlü geleneğin özellikleri
Evet, yansıtır. Metinler anonimdir, anlatıcı ağzıyla aktarılır; tekrarlar, kalıp ifadeler (“rivayet edenler şöyle anlatır”), seslenmeler ve konuşma diline yakın söyleyiş görülür. Metinlerde dile gelmek, bel bağlamak, diz çökmek, ödü patlamak, bağrına basmak gibi günümüzde de kullanılan deyimler vardır.
Tarihî olayların sözlü olarak anlatılma sebepleri
Yazının yaygın olmaması, olayların unutulmasını önleme isteği, toplumda birlik ve moral sağlama, yeni nesillere örnek kahramanlar sunma isteği bunun başlıca sebepleridir.
Günlük konuşma diliyle oluşturulan ifadelerin katkısı
Bu ifadeler metni samimi, anlaşılır ve canlı kılar; dinleyiciyle anlatıcı arasında yakınlık kurar ve metnin halk arasında kolayca yayılmasını sağlar.
Hangi disiplinlere kaynaklık eder?
Tarih (Türk boylarının kökeni, devlet geleneği), coğrafya (İdil Nehri, Mağrip), sosyoloji ve antropoloji (gelenekler, toplum yapısı), din tarihi ve mitoloji (Gök Tanrı inancı, İslami kahramanlık anlatıları), dil bilimi (eski kelimeler).
Coğrafyanın metinlerin oluşumuna katkısı
Oğuz Kağan Destanı’nda bozkır, orman, nehir ve karlı dağlar göçebe Türklerin yaşadığı coğrafyayı yansıtır ve olaylar bu doğayla mücadele etrafında şekillenir. Hazret-i Ali metninde ise suyun az olduğu, tek bir pınara bağlı kurak bir coğrafya vardır; ejderhanın pınarı zehirlemesi bu coğrafyadaki su sıkıntısının önemini gösterir.
← Sayfa 170 Cevapları | Tüm Sayfalar | Sayfa 172 Cevapları →
Hata mı buldunuz? Bu sayfadaki bir cevapta hata fark ettiyseniz bize bildirin, hemen düzeltelim.
Bu sayfadaki çözümler Yazılı Deposu tarafından öğrencilere yardımcı olmak amacıyla bağımsız olarak hazırlanmıştır. Ders kitaplarının metin, soru ve görselleri sitemizde yayımlanmaz; tüm hakları sahiplerine aittir. Sitemiz Millî Eğitim Bakanlığı veya herhangi bir yayınevi ile bağlantılı değildir. Bir içerikle ilgili talebiniz için İletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.