10. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı ders kitabı (MEB Yayınları) sayfa 119 Karşılaştıralım (Değişim ve Süreklilik) etkinliğinin cevapları aşağıdadır. Önce kendiniz çözmeye çalışıp sonra kontrol etmenizi öneririz.
1. Değişim ve süreklilik
İmgelerin kullanılma biçimi
Cevap: Gazelde imgeler divan şiirinin ortak hayal dünyasından (mazmunlardan) gelir: ah kıvılcımı, göğün kandili, zülf, güvercin, ayna gibi. Bu imgeler gelenekte belli anlamlar taşır ve şairler onları yeni ilişkilerle yeniden kurar. Kaldırımlar şiirinde ise imgeler şairin kendi deneyiminden ve şehir hayatından doğar; kör evler, kaldırımların anne olması gibi tamamen özgün ve kişiseldir.
Söz varlığının günümüzde kullanılıp kullanılmadığı
Cevap: Gazeldeki Arapça ve Farsça kelimelerin ve tamlamaların (şerer, sipihr, kebûter, şi’r-i ter) çoğu günümüzde kullanılmaz. Kaldırımlar şiirindeki kelimeler ise büyük ölçüde günümüz Türkçesinde yaşamaktadır; yalnızca “mil çekmek”, “tâk”, “âmâ” gibi birkaç kelime eskimiş ya da az kullanılır hâldedir.
Değişmeyen unsurlar
Cevap: Ahenge ve müzikaliteye verilen önem, ölçü ve kafiye kullanımı, redif ve tekrarlar, imgeye dayalı anlatım, insanın iç dünyasını ve duygularını (aşk, yalnızlık, özlem) işleme isteği.
Değişen unsurlar
Cevap: Ölçü (aruzdan heceye ve serbest ölçüye), nazım birimi (beyitten dörtlüğe ve serbest birimlere), dil (Arapça-Farsça ağırlıklı dilden sade Türkçeye), imge anlayışı (ortak mazmunlardan kişisel imgelere), konular (soyut aşktan şehir hayatına ve bireysel yalnızlığa).
Değişikliklerin sebepleri
Cevap: Batı edebiyatıyla kurulan ilişki, Tanzimat’tan sonra başlayan yenileşme hareketleri, dilde sadeleşme çalışmaları, Cumhuriyet’le birlikte değişen toplum yapısı, şehirleşme ve bireyin ön plana çıkması.
2. Karşılaştırma formu
| Ölçütler | Gazel | Kaldırımlar |
|---|---|---|
| Tema | Aşk ve aşk acısı | Yalnızlık, korku ve karanlığa sığınma |
| Yapı unsurları | Beyit; aruz ölçüsü; aa, ba, ca… kafiye düzeni; “döne döne” redifi; mahlas | Dörtlük; 14’lü hece ölçüsü; abab kafiye düzeni; kafiye ve redifler |
| Dil ve anlatım | Arapça-Farsça kelime ve tamlamalarla birlikte dönemine göre sade dil; mazmunlar; lirik anlatım | Sade günümüz Türkçesi; özgün imgeler; tekrarlar, ünlemler; lirik anlatım |
| Edebî dönem | Divan edebiyatı (XV. yüzyıl) | Cumhuriyet dönemi (saf şiir anlayışı) |
← Sayfa 118 Cevapları | Tüm Sayfalar | Sayfa 120 Cevapları →
Hata mı buldunuz? Bu sayfadaki bir cevapta hata fark ettiyseniz bize bildirin, hemen düzeltelim.
Bu sayfadaki çözümler Yazılı Deposu tarafından öğrencilere yardımcı olmak amacıyla bağımsız olarak hazırlanmıştır. Ders kitaplarının metin, soru ve görselleri sitemizde yayımlanmaz; tüm hakları sahiplerine aittir. Sitemiz Millî Eğitim Bakanlığı veya herhangi bir yayınevi ile bağlantılı değildir. Bir içerikle ilgili talebiniz için İletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.