10. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı ders kitabı (MEB Yayınları) sayfa 105 Birlikte Öğrenelim (nazım biçimleri) çalışmasının cevapları aşağıdadır. Önce kendiniz çözmeye çalışıp sonra kontrol etmenizi öneririz.
Nazım biçimlerinin yapı özellikleri (106. sayfadaki tablo)
Ölçütler
Gazel
Şarkı
Murabba
Rubai
Tuyuğ
Nazım birimi
Beyit
Bent (dörtlük)
Bent (dörtlük)
Dörtlük
Dörtlük
Birim sayısı
Genellikle 5–15 beyit (kitapta gazelin 5 beyti verilmiştir)
Genellikle 3–5 bent (kitapta 2 bendi verilmiştir)
Birden fazla bent (genellikle 5–7 bent; kitapta 2 bendi verilmiştir)
İkisi de divan şiirine aittir; aruzla yazılmıştır; aşk temasını işler; âşığın çektiği acıyı lirik bir dille anlatır; gül-bülbül, sevgili-âşık gibi mazmunlar kullanılır.
Gazel beyitlerle, şarkı dörtlüklerle yazılır. Şarkıda her bendin sonunda tekrarlanan bir nakarat dize vardır, gazelde yoktur. Şarkı bestelenmek amacıyla yazılır; dili daha sade ve konuşma diline yakındır. Gazelin beyitleri bağımsız olabilirken şarkıda konu bütünlüğü daha belirgindir.
II. Grup: Gazel ile murabba
Benzerlikler
Farklılıklar
İkisi de divan şiirine aittir; aynı aruz kalıbıyla (Fe’ilâtün / Fe’ilâtün / Fe’ilâtün / Fe’ilün) yazılmıştır; aşk ve aşk acısını işler; zülf, gül yüzlü sevgili gibi ortak mazmunlar kullanılır.
Gazel beyitlerden, murabba dörtlüklerden oluşur. Murabbada her bentte tekrarlanan bir dize (“Vay gönül…”) vardır. Murabba gazelden daha uzun olabilir; konu bütünlüğü daha belirgindir; gönle seslenme ve ünlemlerle daha coşkulu bir söyleyiş vardır.
III. Grup: Gazel ile rubai
Benzerlikler
Farklılıklar
İkisi de divan şiirine aittir; aruzla yazılır; redif kullanılır (“döne döne” / “bilsem”); ikisinde de “şâm” (akşam) gibi ortak kelimeler ve felsefi-lirik bir hava vardır.
Gazel 5–15 beyitten, rubai tek dörtlükten oluşur. Gazelin konusu aşktır; rubaide dünyanın ve hayatın anlamı üzerine felsefi bir sorgulama vardır. Rubai yalnızca kendine özgü aruz kalıplarıyla yazılır ve kafiye düzeni aaxa’dır.
IV. Grup: Gazel ile tuyuğ
Benzerlikler
Farklılıklar
İkisi de aruzla yazılmıştır; redif kullanılır (“döne döne” / “-ıdur”); aşk kavramı ele alınır.
Gazel beyitlerden, tuyuğ tek dörtlükten oluşur. Tuyuğ Türklere özgü bir nazım biçimidir ve yalnızca Fâ’ilâtün / Fâ’ilâtün / Fâ’ilün kalıbıyla yazılır; kafiye düzeni aaxa’dır. Tuyuğda yiğitlerin devrinin geldiği ve aşk erinin gözünde doğudan batıya bütün dünyanın bir nefeslik gezinti olduğu söylenerek coşkulu, öz bir söyleyiş kurulur; gazelde ise sevgiliye duyulan aşkın hayalleri beyit beyit işlenir.
Hata mı buldunuz? Bu sayfadaki bir cevapta hata fark ettiyseniz bize bildirin, hemen düzeltelim.
Bu sayfadaki çözümler Yazılı Deposu tarafından öğrencilere yardımcı olmak amacıyla bağımsız olarak hazırlanmıştır. Ders kitaplarının metin, soru ve görselleri sitemizde yayımlanmaz; tüm hakları sahiplerine aittir. Sitemiz Millî Eğitim Bakanlığı veya herhangi bir yayınevi ile bağlantılı değildir. Bir içerikle ilgili talebiniz için İletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.
