10. sınıf Kimya ders kitabı (MEB Yayınları) sayfa 169 Çözünürlük etkinliği (sayfa 168’deki kanıt kartlarına göre) basamakları ile Bulgular ve Sonuç sorularının cevapları aşağıdadır. Önce kendiniz çözmeye çalışıp sonra kontrol etmenizi öneririz.
1. Basamak
Kanıt kartlarındaki verilerden çözünen miktar, eklenen miktardan çöken miktar çıkarılarak bulunur:
| Kart / işlem | Sıcaklık | Su (g) | Çözünen miktar (g) | 100 g suda çözünen (g) |
|---|---|---|---|---|
| 1. kart, KBr, 1. işlem | 20 °C | 100 | 70 − 4,7 = 65,3 | 65,3 |
| 1. kart, KBr, 2. işlem | 20 °C | 200 | 140 − 9,4 = 130,6 | 65,3 |
| 2. kart, NaNO3, 1. işlem | 20 °C | 100 | 90 − 2,4 = 87,6 | 87,6 |
| 2. kart, NaNO3, 2. işlem | 20 °C | 200 | 180 − 4,8 = 175,2 | 87,6 |
| 3. kart, KBr | 60 °C | 100 | 90 − 4,5 = 85,5 | 85,5 |
| 3. kart, KBr | 80 °C | 100 | 100 − 5,1 = 94,9 | 94,9 |
| 4. kart, NaNO3 | 60 °C | 100 | 150 − 28 = 122 | 122 |
| 4. kart, NaNO3 | 80 °C | 100 | 150 − 2 = 148 | 148 |
Bu verilerden çıkarılabilecek ölçütler:
- Maddenin cinsi: Aynı sıcaklıkta (20 °C) 100 g suda KBr’den 65,3 g, NaNO3‘ten 87,6 g çözünür; farklı maddelerin çözünebilen en fazla miktarı farklıdır.
- Sıcaklık: Aynı madde için sıcaklık arttıkça 100 g suda çözünen miktar artar (KBr: 65,3 → 85,5 → 94,9 g; NaNO3: 87,6 → 122 → 148 g).
- Çözücü miktarı: Su miktarı iki katına çıkınca çözünen miktar da iki katına çıkar; ancak 100 g suya düşen miktar değişmez. Yani su miktarı çözünen toplam miktarı etkiler, 100 g su başına değeri etkilemez.
2. Basamak
Örnek deney planı:
- Deneyin adı: Bir tuzun 100 g sudaki en fazla çözünme miktarının belirlenmesi
- Malzemeler: Yemek tuzu (veya öğretmenin uygun gördüğü zararsız bir tuz), saf su, terazi, beherglas, cam baget, termometre, mezür, spatül, süzgeç kâğıdı, saat camı.
- Güvenlik önlemleri: Laboratuvar önlüğü ve koruyucu gözlük kullanılmalı; ısıtma yapılacaksa öğretmen gözetiminde çalışılmalı, sıcak cam malzemeye çıplak elle dokunulmamalı; kimyasallar tadılmamalı, deney sonunda eller yıkanmalıdır.
- Yapılışı: 100 g (yaklaşık 100 mL) su beherglasa konur, sıcaklığı ölçülüp sabit tutulur. Tartılmış tuz küçük porsiyonlar hâlinde eklenir ve her eklemeden sonra tamamen çözünene kadar karıştırılır. Tuz artık çözünmeyip dipte kalmaya başladığında ekleme durdurulur. Çözünmeden kalan katı süzülüp kurutulur ve tartılır. Eklenen toplam kütleden çözünmeden kalan kütle çıkarılarak 100 g suda çözünen miktar bulunur. Deney farklı sıcaklıklarda tekrarlanabilir.
Bulgular ve Sonuç
1. Soru
Tablo, deneyde kullanılan madde için şu düzende doldurulur: Çözünen katı (g/100 g su) = Eklenen katı miktarı − Çöken katı miktarı. Örneğin 20 °C’de 100 g suya 40 g yemek tuzu eklendiğinde yaklaşık 4,3 g tuz dipte kalır; çözünen miktar yaklaşık 35,7 g/100 g su olur. (Değerler deneydeki ölçümlere göre biraz farklılık gösterebilir.)
2. Soru
Örnek tanım: Belli bir sıcaklıkta 100 g suya eklenen bir katının, fazlası dibe çökmeye başlamadan önce suda dağılabilen en yüksek kütlesine o maddenin çözünürlüğü denir.
3. Soru
Bilimsel tanımda çözünürlük, belirli bir sıcaklık ve basınçta, 100 g (ya da 100 cm3) çözücüde çözünebilen en fazla madde miktarıdır ve genellikle g/100 g su birimiyle verilir. Deneye dayalı tanımlarda çoğu zaman yalnızca sıcaklık ve su belirtilir; bilimsel tanım ise basıncı da koşul olarak ekler ve çözücünün su dışında bir madde de olabileceğini kapsar.
← Sayfa 167 Cevapları | Tüm Sayfalar | Sayfa 170 Cevapları →
Hata mı buldunuz? Bu sayfadaki bir cevapta hata fark ettiyseniz bize bildirin, hemen düzeltelim.
Bu sayfadaki çözümler Yazılı Deposu tarafından öğrencilere yardımcı olmak amacıyla bağımsız olarak hazırlanmıştır. Ders kitaplarının metin, soru ve görselleri sitemizde yayımlanmaz; tüm hakları sahiplerine aittir. Sitemiz Millî Eğitim Bakanlığı veya herhangi bir yayınevi ile bağlantılı değildir. Bir içerikle ilgili talebiniz için İletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.