10. Sınıf Fizik Ders Kitabı Cevapları Sayfa 291

10. sınıf Fizik ders kitabı (MEB Yayınları) sayfa 291 4.6. Etkinlik (3–7. basamak) ve Değerlendirme 1–4. soru cevapları aşağıdadır. Önce kendiniz çözmeye çalışıp sonra kontrol etmenizi öneririz.

4.6. Etkinlik (devamı)

3. Merak edilen sorular (örnek)

• Depremler önceden tahmin edilebilir mi?
• Neden bazı depremler çok derinde, bazıları yüzeye yakın olur?
• Yüksek binalar mı alçak binalar mı depremde daha çok etkilenir?
• Büyüklüğü 1 birim artan depremde açığa çıkan enerji ne kadar artar?

4–6. Araştırma ve sunum

Sorular AFAD, Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü, üniversiteler gibi güvenilir kaynaklardan araştırılır; farklı kaynaklar karşılaştırılarak bilgilerin doğruluğu tartışılır ve sonuçlar sınıfa sunulur.

7. Merkez üssü ve büyüklükten çıkarımlar

Örnek cevap: Bir depremin büyüklüğü tektir, ancak etkisi merkez üssüne yaklaştıkça artar. Büyüklüğü fazla olan bir deprem daha geniş bir alanda hissedilir. Merkez üssüne yakın yerleşim yerlerinde hasar daha fazladır; bu nedenle fay hatlarına yakın bölgelerde yapı denetimi daha da önemlidir.

Değerlendirme

1. Rezonans ve binaların yıkılması

Rezonans, bir sistemin kendi doğal frekansına eşit frekanstaki dış titreşimlerle sürekli enerji alması sonucu çok büyük genlikle titreşmesidir. Deprem dalgalarının baskın frekansı bir binanın doğal frekansına yakınsa bina rezonansa girer; salınım genliği büyüdükçe taşıyıcı elemanlara binen yük artar, kolon ve kirişler çatlar, bina ağır hasar görür veya yıkılır. Aynı depremde farklı yükseklikteki binaların farklı hasar görmesi bu yüzdendir.

2. Merkez üssünden uzak bölgelerde farklı etki

Deprem dalgaları ilerledikçe enerjileri daha geniş bir alana yayılır ve ortam tarafından soğurulur; genlikleri azalır. Bu nedenle merkez üssünden uzaklaştıkça sarsıntı zayıflar. Ayrıca dalgalar yol boyunca farklı kayaç ve zeminlerden geçerek yansır, kırılır; yerel zemin koşulları da etkiyi değiştirir.

3. Aynı büyüklükte depremlerin farklı şiddette hissedilmesi

Büyüklük, kaynakta açığa çıkan enerjiyi gösterir ve her deprem için tektir. Şiddet ise yerel etkidir ve odak derinliğine, merkez üssüne uzaklığa, zeminin cinsine (gevşek, sulu zeminler sarsıntıyı büyütür), yapıların kalitesine ve nüfus yoğunluğuna bağlıdır. Bu yüzden aynı büyüklükteki iki deprem farklı bölgelerde farklı şiddette hissedilir.

4. Odak derinliğinin etkisi

Odak noktası yüzeye yakın (sığ) olan depremlerde dalgalar yüzeye ulaşana kadar az enerji kaybeder; sarsıntı dar bir alanda ama çok şiddetli hissedilir. Odak derinliği büyük olan depremlerde dalgalar yüzeye ulaşana kadar daha uzun yol alır ve enerjilerinin bir kısmını kaybeder; sarsıntı daha geniş bir alanda ama daha düşük şiddette hissedilir. Büyüklükleri eşit depremlerin farklı şiddette hissedilmesinin bir nedeni budur.

← Sayfa 290 Cevapları | Tüm Sayfalar | Sayfa 292 Cevapları →

Hata mı buldunuz? Bu sayfadaki bir cevapta hata fark ettiyseniz bize bildirin, hemen düzeltelim.

Bu sayfadaki çözümler Yazılı Deposu tarafından öğrencilere yardımcı olmak amacıyla bağımsız olarak hazırlanmıştır. Ders kitaplarının metin, soru ve görselleri sitemizde yayımlanmaz; tüm hakları sahiplerine aittir. Sitemiz Millî Eğitim Bakanlığı veya herhangi bir yayınevi ile bağlantılı değildir. Bir içerikle ilgili talebiniz için İletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.