AGS Mevzuat Ders Notları: 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu ve MEB Düzenlemeleri
AGS Mevzuat 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ve MEB düzenlemeleri konu anlatımı ve ders notu: memurluğa giriş şartları, ödevler ve yasaklar, haklar ve izinler, disiplin cezaları ve süreleri, öğretmeni ilgilendiren temel MEB mevzuatı; çözümlü örnekler ve 6 soruluk konu testiyle.
AGS Mevzuat
KONUYU VİDEODAN DİNLE
Anlatım: Hukuk Öğretir · 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu – 1 | Genel Tekrar (52:58)
| Ödevler, haklar ve yasaklar | genellikle 1 soru |
| Disiplin cezaları ve süreleri | genellikle 1 soru |
| Memurluğa giriş, adaylık, izinler | genellikle 0–1 soru |
| MEB yönetmelikleri | genellikle 0–1 soru |
01657 Sayılı Kanunun Temelleri
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu 1965 yılında kabul edilmiştir ve kamu görevlilerinin hak, ödev, sorumluluk ve disiplin işlerini düzenleyen temel kanundur. Öğretmenler de Devlet memuru olduğundan, kendi meslek kanunlarında özel bir hüküm yoksa 657 sayılı Kanun uygulanır.
| İlke | Anlamı |
|---|---|
| Sınıflandırma | Kamu görevleri, görevlerin gerektirdiği niteliklere göre sınıflara ayrılır. |
| Kariyer | Memurlara, sınıfları içinde yetişip en yüksek derecelere kadar ilerleme imkânı sağlanır. |
| Liyakat | Memurluğa giriş, ilerleme ve görevin sona ermesi liyakat esasına dayanır; memurlar güvenceye kavuşturulur. |
İstihdam şekilleri (madde 4)
Kamu hizmetleri memurlar, sözleşmeli personel, geçici personel ve işçiler eliyle görülür. Sözleşmeli öğretmenler, 7528 sayılı Kanun gereği 4. maddenin (B) bendi kapsamında istihdam edilir.
02Memurluğa Giriş ve Adaylık
Kanunun 48. maddesi memurluğa alınacaklarda aranacak genel şartları sayar. Bu şartlar, öğretmenlikte de temel giriş şartlarıdır.
- Türk vatandaşı olmak
- Kanundaki yaş şartını taşımak (genel olarak 18 yaşını doldurmuş olmak)
- Kanundaki öğrenim şartını taşımak
- Kamu haklarından mahrum bulunmamak
- Zimmet, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik gibi kanunda sayılan suçlardan mahkûm olmamak
- Askerlik durumu bakımından uygun olmak
- Görevini sürekli yapmasına engel olacak bir akıl hastalığı bulunmamak
Kanuna göre sınavla memurluğa alınanlar önce aday memur olarak atanır. Adaylık süresi en az bir, en çok iki yıldır; bu sürede temel eğitim, hazırlayıcı eğitim ve staj aşamalarından geçilir. Adaylık sırasında başka kuruma nakil yapılamaz.
- Öğretmenlikte ilk yetiştirme artık büyük ölçüde Millî Eğitim Akademisindeki hazırlık eğitimi ile yapılır; ayrıntılar Öğretmenlik Meslek Kanunu notunda.
- Adaylıkta başarısız olanların ve adaylık sırasında belirli disiplin cezaları alanların ilişiği kesilir. Bu madde 2026’da değiştirildiği için güncel metni kontrol edin.
03Ödevler, Sorumluluklar ve Yasaklar
| Ödev | Özü |
|---|---|
| Sadakat (md. 6) | Memur Anayasa’ya ve kanunlara sadakatle bağlı kalır, kanunları uygular. Asli memurluğa atandıktan sonra yemin eder. |
| Tarafsızlık ve Devlete bağlılık (md. 7) | Memurlar siyasi partiye üye olamaz; görevlerinde dil, ırk, cinsiyet, din, mezhep gibi ayrımlar yapamaz; Devletin menfaatlerini korur. |
| Davranış ve işbirliği | Görevde ve görev dışında memurluk sıfatının gerektirdiği güvene layık davranır. |
| Emirlere uyma (md. 11) | Amirin emrini yerine getirir; ancak ayrıntısı aşağıdaki akışta. |
| Kamu malları | Kamu mallarını korur, görev dışında kullanmaz; kusuruyla verdiği zararı öder. |
| Kişilerin uğradığı zararlar (md. 13) | Görevden doğan zararlar için kişiler memura değil, ilgili kuruma dava açar; kurumun memura rücu hakkı saklıdır. |
Emirlere uyma (madde 11)
Yasaklar
- Toplu eylem yasağı: Kamu hizmetlerini aksatacak biçimde toplu olarak görevi bırakmak, işi yavaşlatmak yasaktır.
- Ticaret yasağı: Memurlar tacir veya esnaf sayılacak faaliyetlerde bulunamaz; kanunda sayılan istisnalar saklıdır.
- Hediye yasağı: Doğrudan ya da aracı eliyle hediye istemek, menfaat sağlamak amacıyla hediye kabul etmek ve iş sahiplerinden borç almak yasaktır.
Okul müdürü, mevzuata aykırı olduğunu düşündüğü bir görevi öğretmen Can Bey’e sözlü olarak vermiştir. Can Bey aykırılığı müdüre bildirmiş, müdür ise emrini yazılı olarak yenilemiştir. Emrin konusu suç oluşturmamaktadır. 657 sayılı Kanun’a göre hangisi doğrudur?
A) Can Bey emri hiçbir şekilde yerine getirmez.
B) Can Bey emri yerine getirir; sorumluluk ikisine eşit paylaştırılır.
C) Can Bey emri yerine getirir; sorumluluk emri veren müdüre aittir.
D) Can Bey emri il millî eğitim müdürüne onaylatmadan yapamaz.
E) Can Bey emri yerine getirmezse disiplin kuruluna sevk edilemez.
Memur aykırılığı bildirmiş, amir emrini yazılı olarak yenilemiştir.
Emrin konusu suç olmadığından memur emri yerine getirmek zorundadır.
Cevap: C. Bu durumda sorumluluk emri verene aittir (madde 11).
04Haklar ve İzinler
- Güvenlik: Kanunda yazılı hâller dışında memurluğa son verilemez, aylık ve diğer hakları elinden alınamaz.
- Çekilme: Memur görevinden çekilebilir.
- Şikâyet ve dava açma: İdari işlemlere karşı başvuru ve yargı yolu açıktır.
- Sendika: Anayasa ve özel kanuna göre sendika kurabilir, üye olabilir (kamu görevlileri sendikaları 4688 sayılı Kanunla düzenlenir).
- Aylık ve ödenekler
- Kademe ilerlemesi ve derece yükselmesi
- İzinler
- Sosyal güvenlik ve emeklilik
Çekilme
Çekilmek isteyen memur, yerine atanan kişi gelene kadar görevine devam eder. Yerine atanan kişi bir ay içinde gelmezse veya vekil atanmazsa memur, amirine haber vererek görevini bırakabilir. İzinsiz ya da haklı bir sebebi olmaksızın görevini terk eden memur, bu durum kesintisiz 10 gün sürerse çekilmiş sayılır.
İzinler
| İzin türü | Esas |
|---|---|
| Yıllık izin | Hizmeti 1–10 yıl (10 dahil) olana 20 gün; 10 yıldan fazla olana 30 gün |
| Babalık izni | Eşi doğum yapan memura 10 gün |
| Evlenme ve yakın ölümü | Memurun evlenmesi ya da kanunda sayılan yakınlarının ölümü hâlinde 7 gün |
| Analık izni | Doğumdan önce ve sonra kanunda belirtilen haftalar kadar; süreler son yıllarda değiştiği için güncel metne bakın |
| Öğretmenler | Kural olarak yıllık izin yerine okulların tatil dönemlerinde izinli sayılırlar; öğretmenlerin izin ve tatilleri 1739 sayılı Kanunda da ayrıca düzenlenir |
05Disiplin Cezaları
Kanunun 125. maddesi beş disiplin cezası sayar. Cezalar hafiften ağıra doğru sıralanır ve AGS’de en çok sorulan mevzuat bilgilerinden biridir.
| Ceza | Tanımı |
|---|---|
| Uyarma | Memura, görevinde ve davranışlarında daha dikkatli olması gerektiğinin yazı ile bildirilmesi |
| Kınama | Memura, görevinde ve davranışlarında kusurlu sayıldığının yazı ile bildirilmesi |
| Aylıktan kesme | Memurun brüt aylığından 1/30 ile 1/8 arasında kesinti yapılması |
| Kademe ilerlemesinin durdurulması | Fiilin ağırlığına göre memurun bulunduğu kademede 1 ila 3 yıl ilerlemesinin durdurulması |
| Devlet memurluğundan çıkarma | Bir daha Devlet memurluğuna atanmamak üzere memurluktan çıkarma |
Özürsüz göreve gelmeme: gün sayısına göre ceza
| Durum | Sonuç |
|---|---|
| Özürsüz 1 veya 2 gün göreve gelmemek | Aylıktan kesme |
| Özürsüz kesintisiz 3–9 gün göreve gelmemek | Kademe ilerlemesinin durdurulması |
| Özürsüz bir yılda toplam 20 gün göreve gelmemek | Devlet memurluğundan çıkarma |
| İzinsiz veya haklı sebep olmaksızın görevi kesintisiz 10 gün terk | Çekilmiş sayılma (disiplin cezası değil) |
Cezayı kim verir?
- Uyarma, kınama, aylıktan kesme: disiplin amiri
- Kademe ilerlemesinin durdurulması: görevli olunan kurumdaki disiplin kurulunun kararı üzerine atamaya yetkili amir
- Devlet memurluğundan çıkarma: amirin isteği üzerine yüksek disiplin kurulu
- Uyarma “daha dikkatli ol” demektir; kınama “kusurlusun” demektir. İkisi de yazılıdır.
- Kesintisiz 10 gün görevi terk çekilmiş sayılma sonucunu doğurur; yılda toplam 20 gün göreve gelmemek ise memurluktan çıkarma cezasıdır. İki sayıyı karıştırma.
- Görevden uzaklaştırma bir disiplin cezası değil, ihtiyati bir tedbirdir; disiplin soruşturması nedeniyle uygulandığında en çok 3 ay sürer.
06Disiplin Süreci: Savunma, Zamanaşımı, İtiraz
| Konu | Kural |
|---|---|
| Savunma hakkı | Savunma alınmadan disiplin cezası verilemez. Savunma için 7 günden az olmamak üzere süre verilir; süresinde savunma yapmayan bu hakkından vazgeçmiş sayılır. |
| Soruşturmaya başlama zamanaşımı | Fiilin öğrenildiği tarihten itibaren uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulmasında 1 ay; memurluktan çıkarmada 6 ay içinde soruşturmaya başlanmalıdır. |
| Ceza verme zamanaşımı | Fiilin işlendiği tarihten itibaren en geç 2 yıl içinde ceza verilmezse ceza verme yetkisi düşer (2026’da değiştirilen hüküm; güncel metne bakın). |
| İtiraz | Uyarma, kınama ve aylıktan kesmeye karşı disiplin kuruluna; kademe ilerlemesinin durdurulmasına karşı yüksek disiplin kuruluna itiraz edilir. Süre tebliğden itibaren 7 gündür. |
| Sicilden silme | Memurluktan çıkarma dışındaki cezalar için uyarma ve kınamada 5 yıl, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulmasında 10 yıl sonra silinme istenebilir. |
Bir öğretmen, özürsüz olarak bir öğretim yılı içinde farklı tarihlerde toplam 20 gün göreve gelmemiştir. 657 sayılı Kanun’a göre bu öğretmene verilmesi gereken disiplin cezası ve cezayı veren merci hangisidir?
A) Kınama, disiplin amiri
B) Aylıktan kesme, disiplin amiri
C) Kademe ilerlemesinin durdurulması, yüksek disiplin kurulu
D) Devlet memurluğundan çıkarma, disiplin amiri
E) Devlet memurluğundan çıkarma, yüksek disiplin kurulu
Bir yılda toplam 20 gün özürsüz göreve gelmemek, memurluktan çıkarmayı gerektiren fiillerdendir.
Memurluktan çıkarma cezasını amirin isteği üzerine yüksek disiplin kurulu verir.
Cevap: E.
07Öğretmeni İlgilendiren MEB Düzenlemeleri
Öğretmenin günlük işleri yalnız kanunlarla değil, Bakanlığın çıkardığı yönetmelikler ve yönergelerle de düzenlenir. AGS’de bu alandan genellikle hangi konunun hangi metinde düzenlendiği ya da temel kavramlar sorulur.
| Düzenleme | Konusu |
|---|---|
| 1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu | Amaçlar, ilkeler, sistemin yapısı |
| 7528 sayılı Öğretmenlik Meslek Kanunu | Öğretmen seçimi, Akademi, atama, kariyer |
| 222 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu | İlköğretimin zorunluluğu ve ilköğretim kurumları |
| 6287 sayılı Kanun (2012) | Zorunlu eğitimi 12 yıla çıkaran kademeli (4+4+4) düzenleme |
| 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu | Özel okul ve kursların açılışı ve işleyişi |
| 4688 sayılı Kanun | Kamu görevlileri sendikaları ve toplu sözleşme |
| Okul öncesi eğitim ve ilköğretim kurumları yönetmeliği | Kayıt, devam, sınıf geçme, ölçme-değerlendirme (okul öncesi, ilkokul, ortaokul) |
| Ortaöğretim kurumları yönetmeliği | Lise düzeyinde kayıt, devam, sınav, sınıf geçme ve öğrenci disiplini |
| Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri yönetmeliği | Okul rehberlik servisi, rehberlik ve araştırma merkezleri |
| Özel eğitim hizmetleri yönetmeliği | Özel eğitime ihtiyacı olan bireyler, kaynaştırma ve bütünleştirme |
| Öğretmen atama ve yer değiştirme düzenlemeleri | Atama, hizmet puanı, il içi ve iller arası yer değiştirme |
- Öğrenci disiplini ilgili kademe yönetmeliğinde düzenlenir; öğretmenin disiplini ise 657 sayılı Kanunun disiplin hükümlerine tabidir. İkisini karıştırma.
- Bakanlığın teşkilat ve görevleri, 652 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin yürürlükteki hükümleri ve Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenir.
- Yönetmelikler sık değişir; yönetmeliklerin adı ve madde ayrıntıları için sınavdan önce MEB mevzuat sayfasına ve mevzuat.gov.tr’ye bakın.
- 657’nin temel ilkeleri: sınıflandırma, kariyer, liyakat.
- İstihdam şekilleri: memur, sözleşmeli, geçici personel, işçi.
- Adaylık: en az 1, en çok 2 yıl.
- Emirlere uyma: aykırı emir yazılı yenilenirse yapılır, sorumluluk verene ait; suç oluşturan emir asla yapılmaz.
- Zarar davası: memura değil kuruma açılır; kurumun rücu hakkı vardır.
- Çekilme: yerine gelen için en çok 1 ay beklenir; kesintisiz 10 gün terk = çekilmiş sayılma.
- Yıllık izin: 1–10 yıl 20 gün, 10 yıldan fazla 30 gün.
- 5 ceza: uyarma, kınama, aylıktan kesme (1/30–1/8), kademe durdurma (1–3 yıl), memurluktan çıkarma.
- Göreve gelmeme: 1–2 gün aylıktan kesme; kesintisiz 3–9 gün kademe durdurma; yılda toplam 20 gün çıkarma.
- Savunma: en az 7 gün; itiraz: 7 gün; itiraz merciinin kararı: 30 gün.
- Zamanaşımı: soruşturmaya başlama 1 ay / 6 ay; ceza verme en geç 2 yıl.
- Sicilden silme: uyarma-kınama 5 yıl; aylıktan kesme-kademe 10 yıl.
- Cezalar hafiften ağıra: “U-K-A-K-Ç” (Uyarma, Kınama, Aylıktan kesme, Kademe, Çıkarma).
- Göreve gelmeme sayıları: “2 – 9 – 20”: 2 güne kadar aylık, 9 güne kadar kademe, yılda 20 gün çıkarma. Kesintisiz 10 gün ise çekilme.
- Süreler: “7 savun, 7 itiraz et, 30’da karar”; silme için “5 hafif, 10 ağır”.
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun temel ilkeleri aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?
- Eşitlik, tarafsızlık, sadakat
- Liyakat, verimlilik, hiyerarşi
- Süreklilik, planlılık, kariyer
- Sınıflandırma, kariyer, liyakat
- Sınıflandırma, yöneltme, liyakat
Bir öğretmenin görevi sırasında kusuruyla bir veliye zarar verdiği iddia edilmektedir. 657 sayılı Kanun’a göre veli tazminat davasını kime karşı açmalıdır?
- Öğretmenin görev yaptığı kuruma (idareye)
- Doğrudan öğretmene
- Okul-aile birliğine
- Öğretmen ile okul müdürüne birlikte
- Öğretmenin üye olduğu sendikaya
Disiplin cezalarıyla ilgili aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?
- Uyarma – daha dikkatli olması gerektiğinin yazıyla bildirilmesi
- Kınama – kusurlu sayıldığının yazıyla bildirilmesi
- Aylıktan kesme – brüt aylıktan 1/30 ile 1/8 arasında kesinti
- Devlet memurluğundan çıkarma – bir daha memurluğa atanmamak üzere çıkarma
- Kademe ilerlemesinin durdurulması – 5 ila 10 yıl kademe ilerlemesinin durdurulması
Hakkında disiplin soruşturması açılan bir öğretmenden savunması istenmiştir. 657 sayılı Kanun’a göre savunma için verilecek süre en az ne kadardır?
- 3 gün
- 7 gün
- 10 gün
- 15 gün
- 30 gün
İzinsiz ve haklı bir sebebi olmaksızın görevini kesintisiz 10 gün terk eden bir öğretmen için 657 sayılı Kanun’a göre hangi sonuç doğar?
- Uyarma cezası verilir.
- Aylıktan kesme cezası verilir.
- Görevinden çekilmiş sayılır.
- Kınama cezası verilir.
- Yalnız o günlerin aylığı ödenmez, başka sonuç doğmaz.
Kınama cezası alan bir öğretmen, bu cezanın özlük dosyasından silinmesini en erken ne kadar süre sonra isteyebilir?
- 1 yıl
- 2 yıl
- 3 yıl
- 5 yıl
- 10 yıl
Konu testi cevap anahtarını göster
Konu Testi · Cevap Anahtarı
Bu konuyu 15 soruluk etkileşimli testle pekiştir: şıkkını işaretle, bitince puanını ve her sorunun çözümünü gör.
← AGS Mevzuat Ders Notları · AGS Ders Notları
Notlar Yazılı Deposu tarafından hazırlanmıştır, resmî kaynak değildir. Mevzuat değişebilir; sınavdan önce güncel metni mevzuat.gov.tr’den kontrol edin. Bir hata gördüyseniz bize bildirin.