AGS Eğitim Bilimleri Ders Notları: Rehberlik ve Özel Eğitim
AGS Eğitim Bilimleri Rehberlik ve Özel Eğitim konu anlatımı ve ders notu: rehberliğin ilkeleri, türleri ve hizmetleri, bireyi tanıma teknikleri ve sosyometri, psikolojik danışma ve kariyer kuramları, özel gereksinimli öğrenciler, kaynaştırma ve BEP, sınıf içi vakalarla çözümlü örnekler ve konu testi.
AGS Eğitim Bilimleri
KONUYU VİDEODAN DİNLE
Anlatım: Yediiklim Yayincilik · 1 – Rehberlik Nedir? Rehberliğin Temel İlkeleri – Bülent TANIK (55:43)
| Rehberlik ilkeleri ve hizmetleri | genellikle 1 soru |
| Bireyi tanıma teknikleri | 0–1 soru |
| Danışma ve kariyer kuramları | 0–1 soru |
| Özel eğitim ve kaynaştırma | genellikle 1 soru |
01Rehberliğin Tanımı ve İlkeleri
Rehberlik, bireyin kendini tanıması, çevresindeki olanakları bilmesi, gerçekçi kararlar alması ve potansiyelini geliştirmesi için ona verilen sistemli ve profesyonel yardım sürecidir. Çağdaş anlayış gelişimsel rehberliktir: hizmet sorunu olan birkaç öğrenciye değil, tüm öğrencilere yöneliktir ve önleyici-geliştirici amaç taşır.
| İlke | Açıklama |
|---|---|
| Herkese açıklık | sorunlu olsun olmasın her öğrenci yararlanır |
| Gönüllülük | öğrenci danışmaya zorlanmaz |
| Gizlilik | paylaşılan bilgi öğrencinin izni olmadan aktarılmaz; yaşamsal tehlike gibi durumlar istisnadır |
| Bireye saygı ve kabul | öğrenci olduğu gibi kabul edilir, yargılanmaz |
| Karar bireyindir | danışman karar vermez; öğrencinin karar vermesine yardım eder |
| Süreklilik | rehberlik okul yaşamı boyunca süren bir süreçtir |
| İş birliği | rehber öğretmen, sınıf öğretmeni, yönetim ve aile birlikte çalışır |
- Rehberlik öğüt verme ya da öğrenci yerine karar alma değildir.
- Rehberlik yalnızca sorunlu öğrenciler için değildir; bu ifade gelişimsel anlayışla çelişir.
- Sınıf rehber öğretmeni psikolojik danışma yapmaz; bu işi rehber öğretmen (psikolojik danışman) yürütür.
02Rehberlik Türleri ve Hizmetleri
- eğitsel (akademik) rehberlik
- mesleki (kariyer) rehberlik
- kişisel-sosyal rehberlik
- önleyici
- geliştirici (gelişimsel)
- krize müdahale (iyileştirici)
| Hizmet | Okul örneği |
|---|---|
| Oryantasyon (uyum) | yeni gelen öğrencilere okulun tanıtılması, kuralların anlatılması |
| Bireyi tanıma | test ve test dışı tekniklerle öğrenciyi tanıma |
| Bilgi verme | meslekler, liseler, sınav sistemi hakkında bilgilendirme |
| Psikolojik danışma | bireysel ya da grupla, profesyonel yardım ilişkisi |
| Yöneltme ve yerleştirme | ilgi ve yeteneğe uygun program, kulüp, meslek seçimine yardım |
| İzleme | yöneltilen ya da mezun olan öğrencinin durumunu takip |
| Sevk (yönlendirme) | okulda çözülemeyen sorunlarda öğrenciyi uygun kuruma (RAM, hastane) gönderme |
| Müşavirlik (konsültasyon) | rehber öğretmenin öğretmene ya da veliye uzman görüşü vermesi |
| Önleyici hizmetler | bağımlılık, istismar, akran zorbalığı gibi risklere karşı bilinçlendirme |
- Sevk öğrenciyi başka bir kuruma göndermektir; müşavirlik ise öğrenciye dolaylı yardım için öğretmen ya da veliye görüş vermektir.
- Yöneltme uygun seçeneğe yönlendirme, yerleştirme o seçeneğe fiilen yerleşmeye yardımdır; izleme sonrasında gelir.
03Bireyi Tanıma Teknikleri
Teknikler test teknikleri (zekâ, yetenek, başarı testleri, ilgi envanterleri) ve test dışı teknikler olarak ikiye ayrılır.
| Test dışı teknik | Özellik |
|---|---|
| Gözlem | davranışı doğal ortamında izleme; planlı ya da plansız |
| Anekdot (olay) kaydı | gözlenen önemli bir olayı yorum katmadan olduğu gibi yazma; yorum ayrı bölüme yazılır |
| Derecelendirme ölçeği | davranışın derecesini (her zaman, bazen, hiç) belirleme |
| Kimdir bu? | öğrenciler verilen tanımlara (“Sınıfın en yardımsever kişisi”) uyan arkadaşlarını yazar; sosyal nitelikleri ortaya koyar |
| Sosyometri | grup içindeki seçilme-reddedilme ilişkilerini belirler |
| Otobiyografi | öğrencinin kendi yaşamını yazması; öznel bilgi sağlar |
| Problem tarama listesi | öğrencinin yaşadığı sorunları işaretlediği liste |
| Görüşme | yüz yüze, amaçlı iletişim |
| Vaka (olay) incelemesi | tüm tekniklerden elde edilen bilgilerin birleştirildiği en kapsamlı inceleme |
Sosyometride öğrenci konumları
- Yıldız (popüler): en çok seçilen öğrenci.
- İhmal edilen (yalnız): ne seçilen ne reddedilen öğrenci.
- Reddedilen (dışlanan): olumsuz seçimleri toplayan öğrenci.
- Karşılıklı seçim ve klik: birbirini seçen ikili ya da kapalı küçük grup.
Öğretmen Yusuf, öğrencilerinden “Proje ödevinde birlikte çalışmak istediğin üç arkadaşını yaz.” demiştir. Sonuçlara göre Melis’i hiçbir öğrenci seçmemiş, olumsuz yönde de yazan olmamıştır. Melis’in sınıftaki konumu ve kullanılan teknik hangisidir?
A) Reddedilen – kimdir bu B) Yıldız – sosyometri C) İhmal edilen – sosyometri D) Reddedilen – sosyometri E) İhmal edilen – anekdot kaydı
Arkadaş seçimine dayalı ilişki haritası sosyometridir.
Melis seçilmemiş ama reddedilmemiş de: ihmal edilen (yalnız) öğrenci.
Cevap: C. Olumsuz seçim alsaydı “reddedilen” olurdu.
04Psikolojik Danışma ve Kariyer Kuramları
| Danışma kuramı | Ana fikir |
|---|---|
| Danışan merkezli (Rogers) | koşulsuz kabul, empati, içtenlik (tutarlılık); danışan kendi çözümünü bulur |
| Akılcı duygusal davranışçı (Ellis) | olay değil, olay hakkındaki akıldışı inanç rahatsızlık yaratır (ABC modeli) |
| Gerçeklik terapisi (Glasser) | kişi davranışını seçer ve sorumluluğunu alır |
| Bireysel psikoloji (Adler) | aşağılık duygusu, üstünlük çabası, doğum sırası, sosyal ilgi |
| Kariyer kuramı | Anahtar kavram |
|---|---|
| Holland | kişilik tipi ile çalışma ortamının uyumu: gerçekçi, araştırmacı, sanatsal, sosyal, girişimci, geleneksel |
| Super | meslek seçimi benlik kavramının ifadesidir; yaşam boyu gelişim evreleri |
| Ginzberg | hayal (fantezi), geçici (deneme) ve gerçekçi seçim dönemleri |
| Roe | erken çocuklukta anne-baba tutumu ve karşılanan ihtiyaçlar meslek yönelimini etkiler |
| Krumboltz | sosyal öğrenme; öğrenme yaşantıları ve tesadüfî olaylar kariyeri biçimlendirir |
- “Kişilik tipi – iş ortamı uyumu” Holland; “benlik kavramı” Super; “aile tutumu ve çocukluk” Roe.
- Rogers’ta danışman yönlendirmez; Ellis’te danışman akıldışı inancı aktif biçimde sorgular.
05Özel Eğitimin Temelleri
Özel gereksinimli birey, bireysel özellikleri ve eğitim yeterlilikleri bakımından akranlarından anlamlı farklılık gösteren bireydir. Özel eğitim, bu bireylerin gereksinimlerine göre uyarlanmış program, yöntem ve ortamlarda yürütülen eğitimdir. Türkiye’de özel eğitimin temel düzenlemesi 573 sayılı Özel Eğitim Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ve buna dayanan Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliğidir. Yönetmelik ayrıntıları değişebildiği için güncel metni mevzuat.gov.tr’den kontrol edin.
- En az kısıtlayıcı ortam: öğrenci, gereksinimi karşılanabildiği ölçüde akranlarıyla aynı ortamda eğitim almalıdır.
- Kaynaştırma / bütünleştirme: özel gereksinimli öğrencinin genel eğitim sınıfında, destek hizmetlerle birlikte eğitim alması; tam zamanlı ya da yarı zamanlı olabilir.
- BEP (bireyselleştirilmiş eğitim programı): öğrencinin performans düzeyine göre hazırlanan, uzun ve kısa dönemli amaçları, uyarlamaları ve değerlendirmeyi içeren yazılı program. Okuldaki BEP geliştirme birimi hazırlar; aile de bu sürecin içindedir.
- Destek eğitim odası: kaynaştırma öğrencisine okulda bireysel ya da küçük grupla ek destek verilen ortam.
- Bilim ve Sanat Merkezi (BİLSEM): özel yetenekli öğrencilere okul dışında destek eğitim veren kurum.
Öğretmen Sevgi, sınıfındaki öğrencilerden birinin okuma becerisinin akranlarının çok gerisinde kaldığını fark ediyor. Öğretmenin ilk yapması gereken aşağıdakilerden hangisidir?
A) Öğrenciyi doğrudan özel eğitim sınıfına aldırmak B) Öğrenciye “disleksi” tanısı koyup veliye bildirmek C) Gözlemlerini kaydedip okul rehber öğretmeniyle görüşerek değerlendirme sürecini başlatmak D) Öğrencinin sınav sorularını azaltmak E) Öğrenciyi BİLSEM’e yönlendirmek
Öğretmen tanı koyamaz; tanılama RAM’da yapılır.
İlk adım, gözlemi belgeleyip rehber öğretmenle iş birliği yapmak ve gerekirse RAM’a yönlendirme sürecini başlatmaktır.
Cevap: C. Yerleştirme ve uyarlama kararları tanılamadan sonra verilir.
06Özel Gereksinimli Öğrenciler ve Sınıf Uyarlamaları
| Grup | Sınıfta neye dikkat edilir? |
|---|---|
| Görme yetersizliği | yazılanı sesli okuma, büyük punto veya kabartma materyal, sınıf düzenini sabit tutma, uygun oturma yeri |
| İşitme yetersizliği | yüzü öğrenciye dönük ve doğal hızda konuşma, ışığı arkaya almama, görsel destek, ön sıra |
| Zihinsel yetersizlik | basamaklara ayırma, somut materyal, sık tekrar ve pekiştirme, işlevsel beceriler |
| Özel öğrenme güçlüğü | zekâ normal ya da normalin üstünde; okuma (disleksi), yazma (disgrafi) veya matematikte (diskalkuli) beklenenin belirgin gerisinde; ek süre, çok duyulu öğretim |
| Dikkat eksikliği ve hiperaktivite | kısa ve net yönergeler, dikkat dağıtıcılardan uzak oturma, görevleri parçalara bölme, hareket molası |
| Otizm spektrum bozukluğu | sosyal iletişim ve etkileşimde güçlük, tekrarlayıcı davranışlar; görsel çizelge, öngörülebilir rutin, geçişleri önceden haber verme |
| Özel yetenekli | zenginleştirme (konuyu derinleştirme) ve hızlandırma (programı daha hızlı tamamlama) |
- Özel öğrenme güçlüğü zihinsel yetersizlik değildir; zekâ genellikle normal düzeydedir.
- Zenginleştirme konu içinde derinleşme, hızlandırma sınıf atlama ya da programı erken bitirmedir.
- Kaynaştırma öğrencisini sınıfın en arkasında, etkinlik dışında bırakmak kaynaştırmanın amacına aykırıdır.
- Gelişimsel rehberlik tüm öğrencilere yöneliktir; önleyici ve geliştiricidir.
- İlkeler: gönüllülük, gizlilik, kabul, karar bireyindir, süreklilik, iş birliği.
- Sevk başka kuruma göndermek; müşavirlik öğretmene ya da veliye görüş vermek.
- Anekdot kaydı yorumsuz yazılır; vaka incelemesi en kapsamlı tekniktir.
- Sosyometri: yıldız, ihmal edilen, reddedilen; kimdir bu: sosyal nitelik.
- Rogers koşulsuz kabul; Ellis akıldışı inanç; Glasser sorumluluk.
- Holland kişilik-ortam uyumu; Super benlik kavramı; Ginzberg hayal-geçici-gerçekçi.
- Tanılama RAM’da; BEP okuldaki BEP geliştirme biriminde hazırlanır.
- En az kısıtlayıcı ortam ve kaynaştırma esastır.
- Özel yetenekliye zenginleştirme ve hızlandırma; BİLSEM destek verir.
Okul rehber öğretmeni, sınıfında sürekli kavga çıkan bir öğretmene öğrencilerle iletişim konusunda öneriler sunuyor. Bu rehberlik hizmeti hangisidir?
- Sevk
- Müşavirlik
- İzleme
- Oryantasyon
- Yerleştirme
Öğretmen Ahmet, teneffüste bir öğrencinin arkadaşının kalemini kırdığını görüyor ve deftere “Saat 10.40’ta Ali, Mert’in kalemini aldı ve ikiye kırdı.” biçiminde yorum eklemeden not ediyor. Öğretmen hangi tekniği kullanmıştır?
- Kimdir bu
- Otobiyografi
- Derecelendirme ölçeği
- Sosyometri
- Anekdot kaydı
Bir lise öğrencisinin “Ben insanlarla çalışmayı, onlara yardım etmeyi seviyorum; bu yüzden sosyal tipte bir meslek ortamında mutlu olurum.” düşüncesi hangi kuramcının görüşüyle uyumludur?
- Holland
- Roe
- Ginzberg
- Krumboltz
- Rogers
Öğretmen Nur’un sınıfında matematik dersinde konuyu çok hızlı kavrayan, ileri düzey sorular soran bir öğrenci vardır. Öğretmen bu öğrenciye aynı konuda araştırma ve proje görevleri vererek konuyu derinleştiriyor. Bu uygulama hangisidir?
- Hızlandırma
- Kaynaştırma
- Zenginleştirme
- Sevk
- Destek eğitim odası
Aşağıdakilerden hangisi işitme yetersizliği olan bir kaynaştırma öğrencisi için öğretmenin yapması gereken uygun bir düzenlemedir?
- Pencerenin önünde, ışık arkasındayken konuşmak
- Öğrenciyi sınıfın en arka sırasına oturtmak
- Tahtaya yazarken sırtı dönük açıklama yapmak
- Yüzü öğrenciye dönük, doğal hızda konuşmak
- Öğrenciyi grup etkinliklerinden muaf tutmak
Okul rehber öğretmeninin, danışma sürecinde öğrencinin anlattığı bilgileri onun izni olmadan sınıf öğretmeniyle paylaşmaması rehberliğin hangi ilkesine dayanır?
- Süreklilik
- Herkese açıklık
- İş birliği
- Gönüllülük
- Gizlilik
Konu testi cevap anahtarını göster
Konu Testi · Cevap Anahtarı
Bu konuyu 15 soruluk etkileşimli testle pekiştir: şıkkını işaretle, bitince puanını ve her sorunun çözümünü gör.
← AGS Eğitim Bilimleri Ders Notları · AGS Ders Notları
Notlar Yazılı Deposu tarafından hazırlanmıştır, resmî kaynak değildir. Bir hata gördüyseniz bize bildirin.