AGS Eğitim Bilimleri Ders Notları: Rehberlik ve Özel Eğitim

AGS Eğitim Bilimleri Rehberlik ve Özel Eğitim konu anlatımı ve ders notu: rehberliğin ilkeleri, türleri ve hizmetleri, bireyi tanıma teknikleri ve sosyometri, psikolojik danışma ve kariyer kuramları, özel gereksinimli öğrenciler, kaynaştırma ve BEP, sınıf içi vakalarla çözümlü örnekler ve konu testi.

KONUYU VİDEODAN DİNLE

Anlatım: Yediiklim Yayincilik · 1 – Rehberlik Nedir? Rehberliğin Temel İlkeleri – Bülent TANIK (55:43)

SINAVDA NE ÇIKAR?
Rehberlik ilkeleri ve hizmetlerigenellikle 1 soru
Bireyi tanıma teknikleri0–1 soru
Danışma ve kariyer kuramları0–1 soru
Özel eğitim ve kaynaştırmagenellikle 1 soru
AGS yeni bir sınav olduğundan dağılım yaklaşıktır; her yıl değişebilir.

01Rehberliğin Tanımı ve İlkeleri

Rehberlik, bireyin kendini tanıması, çevresindeki olanakları bilmesi, gerçekçi kararlar alması ve potansiyelini geliştirmesi için ona verilen sistemli ve profesyonel yardım sürecidir. Çağdaş anlayış gelişimsel rehberliktir: hizmet sorunu olan birkaç öğrenciye değil, tüm öğrencilere yöneliktir ve önleyici-geliştirici amaç taşır.

İlkeAçıklama
Herkese açıklıksorunlu olsun olmasın her öğrenci yararlanır
Gönüllülüköğrenci danışmaya zorlanmaz
Gizlilikpaylaşılan bilgi öğrencinin izni olmadan aktarılmaz; yaşamsal tehlike gibi durumlar istisnadır
Bireye saygı ve kabulöğrenci olduğu gibi kabul edilir, yargılanmaz
Karar bireyindirdanışman karar vermez; öğrencinin karar vermesine yardım eder
Süreklilikrehberlik okul yaşamı boyunca süren bir süreçtir
İş birliğirehber öğretmen, sınıf öğretmeni, yönetim ve aile birlikte çalışır
!DİKKAT
  • Rehberlik öğüt verme ya da öğrenci yerine karar alma değildir.
  • Rehberlik yalnızca sorunlu öğrenciler için değildir; bu ifade gelişimsel anlayışla çelişir.
  • Sınıf rehber öğretmeni psikolojik danışma yapmaz; bu işi rehber öğretmen (psikolojik danışman) yürütür.
Reklam

02Rehberlik Türleri ve Hizmetleri

Problem alanına göre
  • eğitsel (akademik) rehberlik
  • mesleki (kariyer) rehberlik
  • kişisel-sosyal rehberlik
İşlevine göre
  • önleyici
  • geliştirici (gelişimsel)
  • krize müdahale (iyileştirici)
HizmetOkul örneği
Oryantasyon (uyum)yeni gelen öğrencilere okulun tanıtılması, kuralların anlatılması
Bireyi tanımatest ve test dışı tekniklerle öğrenciyi tanıma
Bilgi vermemeslekler, liseler, sınav sistemi hakkında bilgilendirme
Psikolojik danışmabireysel ya da grupla, profesyonel yardım ilişkisi
Yöneltme ve yerleştirmeilgi ve yeteneğe uygun program, kulüp, meslek seçimine yardım
İzlemeyöneltilen ya da mezun olan öğrencinin durumunu takip
Sevk (yönlendirme)okulda çözülemeyen sorunlarda öğrenciyi uygun kuruma (RAM, hastane) gönderme
Müşavirlik (konsültasyon)rehber öğretmenin öğretmene ya da veliye uzman görüşü vermesi
Önleyici hizmetlerbağımlılık, istismar, akran zorbalığı gibi risklere karşı bilinçlendirme
!DİKKAT
  • Sevk öğrenciyi başka bir kuruma göndermektir; müşavirlik ise öğrenciye dolaylı yardım için öğretmen ya da veliye görüş vermektir.
  • Yöneltme uygun seçeneğe yönlendirme, yerleştirme o seçeneğe fiilen yerleşmeye yardımdır; izleme sonrasında gelir.

03Bireyi Tanıma Teknikleri

Teknikler test teknikleri (zekâ, yetenek, başarı testleri, ilgi envanterleri) ve test dışı teknikler olarak ikiye ayrılır.

Test dışı teknikÖzellik
Gözlemdavranışı doğal ortamında izleme; planlı ya da plansız
Anekdot (olay) kaydıgözlenen önemli bir olayı yorum katmadan olduğu gibi yazma; yorum ayrı bölüme yazılır
Derecelendirme ölçeğidavranışın derecesini (her zaman, bazen, hiç) belirleme
Kimdir bu?öğrenciler verilen tanımlara (“Sınıfın en yardımsever kişisi”) uyan arkadaşlarını yazar; sosyal nitelikleri ortaya koyar
Sosyometrigrup içindeki seçilme-reddedilme ilişkilerini belirler
Otobiyografiöğrencinin kendi yaşamını yazması; öznel bilgi sağlar
Problem tarama listesiöğrencinin yaşadığı sorunları işaretlediği liste
Görüşmeyüz yüze, amaçlı iletişim
Vaka (olay) incelemesitüm tekniklerden elde edilen bilgilerin birleştirildiği en kapsamlı inceleme

Sosyometride öğrenci konumları

  • Yıldız (popüler): en çok seçilen öğrenci.
  • İhmal edilen (yalnız): ne seçilen ne reddedilen öğrenci.
  • Reddedilen (dışlanan): olumsuz seçimleri toplayan öğrenci.
  • Karşılıklı seçim ve klik: birbirini seçen ikili ya da kapalı küçük grup.
ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

Öğretmen Yusuf, öğrencilerinden “Proje ödevinde birlikte çalışmak istediğin üç arkadaşını yaz.” demiştir. Sonuçlara göre Melis’i hiçbir öğrenci seçmemiş, olumsuz yönde de yazan olmamıştır. Melis’in sınıftaki konumu ve kullanılan teknik hangisidir?
A) Reddedilen – kimdir bu B) Yıldız – sosyometri C) İhmal edilen – sosyometri D) Reddedilen – sosyometri E) İhmal edilen – anekdot kaydı

Arkadaş seçimine dayalı ilişki haritası sosyometridir.

Melis seçilmemiş ama reddedilmemiş de: ihmal edilen (yalnız) öğrenci.

Cevap: C. Olumsuz seçim alsaydı “reddedilen” olurdu.

04Psikolojik Danışma ve Kariyer Kuramları

Danışma kuramıAna fikir
Danışan merkezli (Rogers)koşulsuz kabul, empati, içtenlik (tutarlılık); danışan kendi çözümünü bulur
Akılcı duygusal davranışçı (Ellis)olay değil, olay hakkındaki akıldışı inanç rahatsızlık yaratır (ABC modeli)
Gerçeklik terapisi (Glasser)kişi davranışını seçer ve sorumluluğunu alır
Bireysel psikoloji (Adler)aşağılık duygusu, üstünlük çabası, doğum sırası, sosyal ilgi
Kariyer kuramıAnahtar kavram
Hollandkişilik tipi ile çalışma ortamının uyumu: gerçekçi, araştırmacı, sanatsal, sosyal, girişimci, geleneksel
Supermeslek seçimi benlik kavramının ifadesidir; yaşam boyu gelişim evreleri
Ginzberghayal (fantezi), geçici (deneme) ve gerçekçi seçim dönemleri
Roeerken çocuklukta anne-baba tutumu ve karşılanan ihtiyaçlar meslek yönelimini etkiler
Krumboltzsosyal öğrenme; öğrenme yaşantıları ve tesadüfî olaylar kariyeri biçimlendirir
!DİKKAT
  • “Kişilik tipi – iş ortamı uyumu” Holland; “benlik kavramı” Super; “aile tutumu ve çocukluk” Roe.
  • Rogers’ta danışman yönlendirmez; Ellis’te danışman akıldışı inancı aktif biçimde sorgular.
Reklam

05Özel Eğitimin Temelleri

Özel gereksinimli birey, bireysel özellikleri ve eğitim yeterlilikleri bakımından akranlarından anlamlı farklılık gösteren bireydir. Özel eğitim, bu bireylerin gereksinimlerine göre uyarlanmış program, yöntem ve ortamlarda yürütülen eğitimdir. Türkiye’de özel eğitimin temel düzenlemesi 573 sayılı Özel Eğitim Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ve buna dayanan Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliğidir. Yönetmelik ayrıntıları değişebildiği için güncel metni mevzuat.gov.tr’den kontrol edin.

Öğretmen veya ailenin fark etmesi, ön değerlendirme
↓
Rehberlik ve araştırma merkezine (RAM) yönlendirme
↓
Eğitsel değerlendirme ve tanılama (özel eğitim değerlendirme kurulu)
↓
Uygun ortama yerleştirme
↓
BEP hazırlanması, uygulanması ve izlenmesi
Özel eğitim hizmet sürecinin genel akışı
  • En az kısıtlayıcı ortam: öğrenci, gereksinimi karşılanabildiği ölçüde akranlarıyla aynı ortamda eğitim almalıdır.
  • Kaynaştırma / bütünleştirme: özel gereksinimli öğrencinin genel eğitim sınıfında, destek hizmetlerle birlikte eğitim alması; tam zamanlı ya da yarı zamanlı olabilir.
  • BEP (bireyselleştirilmiş eğitim programı): öğrencinin performans düzeyine göre hazırlanan, uzun ve kısa dönemli amaçları, uyarlamaları ve değerlendirmeyi içeren yazılı program. Okuldaki BEP geliştirme birimi hazırlar; aile de bu sürecin içindedir.
  • Destek eğitim odası: kaynaştırma öğrencisine okulda bireysel ya da küçük grupla ek destek verilen ortam.
  • Bilim ve Sanat Merkezi (BİLSEM): özel yetenekli öğrencilere okul dışında destek eğitim veren kurum.
ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

Öğretmen Sevgi, sınıfındaki öğrencilerden birinin okuma becerisinin akranlarının çok gerisinde kaldığını fark ediyor. Öğretmenin ilk yapması gereken aşağıdakilerden hangisidir?
A) Öğrenciyi doğrudan özel eğitim sınıfına aldırmak B) Öğrenciye “disleksi” tanısı koyup veliye bildirmek C) Gözlemlerini kaydedip okul rehber öğretmeniyle görüşerek değerlendirme sürecini başlatmak D) Öğrencinin sınav sorularını azaltmak E) Öğrenciyi BİLSEM’e yönlendirmek

Öğretmen tanı koyamaz; tanılama RAM’da yapılır.

İlk adım, gözlemi belgeleyip rehber öğretmenle iş birliği yapmak ve gerekirse RAM’a yönlendirme sürecini başlatmaktır.

Cevap: C. Yerleştirme ve uyarlama kararları tanılamadan sonra verilir.

06Özel Gereksinimli Öğrenciler ve Sınıf Uyarlamaları

GrupSınıfta neye dikkat edilir?
Görme yetersizliğiyazılanı sesli okuma, büyük punto veya kabartma materyal, sınıf düzenini sabit tutma, uygun oturma yeri
İşitme yetersizliğiyüzü öğrenciye dönük ve doğal hızda konuşma, ışığı arkaya almama, görsel destek, ön sıra
Zihinsel yetersizlikbasamaklara ayırma, somut materyal, sık tekrar ve pekiştirme, işlevsel beceriler
Özel öğrenme güçlüğüzekâ normal ya da normalin üstünde; okuma (disleksi), yazma (disgrafi) veya matematikte (diskalkuli) beklenenin belirgin gerisinde; ek süre, çok duyulu öğretim
Dikkat eksikliği ve hiperaktivitekısa ve net yönergeler, dikkat dağıtıcılardan uzak oturma, görevleri parçalara bölme, hareket molası
Otizm spektrum bozukluğusosyal iletişim ve etkileşimde güçlük, tekrarlayıcı davranışlar; görsel çizelge, öngörülebilir rutin, geçişleri önceden haber verme
Özel yeteneklizenginleştirme (konuyu derinleştirme) ve hızlandırma (programı daha hızlı tamamlama)
!DİKKAT
  • Özel öğrenme güçlüğü zihinsel yetersizlik değildir; zekâ genellikle normal düzeydedir.
  • Zenginleştirme konu içinde derinleşme, hızlandırma sınıf atlama ya da programı erken bitirmedir.
  • Kaynaştırma öğrencisini sınıfın en arkasında, etkinlik dışında bırakmak kaynaştırmanın amacına aykırıdır.
SON TEKRAR
  • Gelişimsel rehberlik tüm öğrencilere yöneliktir; önleyici ve geliştiricidir.
  • İlkeler: gönüllülük, gizlilik, kabul, karar bireyindir, süreklilik, iş birliği.
  • Sevk başka kuruma göndermek; müşavirlik öğretmene ya da veliye görüş vermek.
  • Anekdot kaydı yorumsuz yazılır; vaka incelemesi en kapsamlı tekniktir.
  • Sosyometri: yıldız, ihmal edilen, reddedilen; kimdir bu: sosyal nitelik.
  • Rogers koşulsuz kabul; Ellis akıldışı inanç; Glasser sorumluluk.
  • Holland kişilik-ortam uyumu; Super benlik kavramı; Ginzberg hayal-geçici-gerçekçi.
  • Tanılama RAM’da; BEP okuldaki BEP geliştirme biriminde hazırlanır.
  • En az kısıtlayıcı ortam ve kaynaştırma esastır.
  • Özel yetenekliye zenginleştirme ve hızlandırma; BİLSEM destek verir.
Reklam
Konu TestiAGS Eğitim Bilimleri · 6 soru
1.

Okul rehber öğretmeni, sınıfında sürekli kavga çıkan bir öğretmene öğrencilerle iletişim konusunda öneriler sunuyor. Bu rehberlik hizmeti hangisidir?

  1. Sevk
  2. Müşavirlik
  3. İzleme
  4. Oryantasyon
  5. Yerleştirme
2.

Öğretmen Ahmet, teneffüste bir öğrencinin arkadaşının kalemini kırdığını görüyor ve deftere “Saat 10.40’ta Ali, Mert’in kalemini aldı ve ikiye kırdı.” biçiminde yorum eklemeden not ediyor. Öğretmen hangi tekniği kullanmıştır?

  1. Kimdir bu
  2. Otobiyografi
  3. Derecelendirme ölçeği
  4. Sosyometri
  5. Anekdot kaydı
3.

Bir lise öğrencisinin “Ben insanlarla çalışmayı, onlara yardım etmeyi seviyorum; bu yüzden sosyal tipte bir meslek ortamında mutlu olurum.” düşüncesi hangi kuramcının görüşüyle uyumludur?

  1. Holland
  2. Roe
  3. Ginzberg
  4. Krumboltz
  5. Rogers
4.

Öğretmen Nur’un sınıfında matematik dersinde konuyu çok hızlı kavrayan, ileri düzey sorular soran bir öğrenci vardır. Öğretmen bu öğrenciye aynı konuda araştırma ve proje görevleri vererek konuyu derinleştiriyor. Bu uygulama hangisidir?

  1. Hızlandırma
  2. Kaynaştırma
  3. Zenginleştirme
  4. Sevk
  5. Destek eğitim odası
5.

Aşağıdakilerden hangisi işitme yetersizliği olan bir kaynaştırma öğrencisi için öğretmenin yapması gereken uygun bir düzenlemedir?

  1. Pencerenin önünde, ışık arkasındayken konuşmak
  2. Öğrenciyi sınıfın en arka sırasına oturtmak
  3. Tahtaya yazarken sırtı dönük açıklama yapmak
  4. Yüzü öğrenciye dönük, doğal hızda konuşmak
  5. Öğrenciyi grup etkinliklerinden muaf tutmak
6.

Okul rehber öğretmeninin, danışma sürecinde öğrencinin anlattığı bilgileri onun izni olmadan sınıf öğretmeniyle paylaşmaması rehberliğin hangi ilkesine dayanır?

  1. Süreklilik
  2. Herkese açıklık
  3. İş birliği
  4. Gönüllülük
  5. Gizlilik
Konu testi cevap anahtarını göster

Konu Testi · Cevap Anahtarı

1.
Cevap: B Öğrenciye dolaylı yardım amacıyla öğretmene uzman görüşü vermek müşavirliktir.
2.
Cevap: E Gözlenen olayın yorum katılmadan yazılması anekdot kaydıdır.
3.
Cevap: A Kişilik tipi ile çalışma ortamı arasındaki uyum Holland’ın kuramıdır.
4.
Cevap: C Programı hızlandırmadan konuyu derinleştirmek zenginleştirmedir.
5.
Cevap: D İşitme yetersizliğinde öğrenci dudak ve yüz ifadesinden yararlanır; konuşan yüzü görünmelidir.
6.
Cevap: E Danışma bilgisinin izinsiz paylaşılmaması gizlilik ilkesidir.
KONU TESTİ

Bu konuyu 15 soruluk etkileşimli testle pekiştir: şıkkını işaretle, bitince puanını ve her sorunun çözümünü gör.

Rehberlik ve Özel Eğitim testini çöz →

Taze Mühendis
Bu konuda takıldığın bir yer mi var?Taze Mühendis adım adım anlatsın · Yapay zeka · Ücretsiz

← AGS Eğitim Bilimleri Ders Notları · AGS Ders Notları

Notlar Yazılı Deposu tarafından hazırlanmıştır, resmî kaynak değildir. Bir hata gördüyseniz bize bildirin.

#Sınıf, Konu ya da Başlık Ara...