AGS Eğitim Bilimleri Ders Notları: Ölçme ve Değerlendirme

AGS Eğitim Bilimleri Ölçme ve Değerlendirme konu anlatımı ve ders notu: ölçme ve değerlendirme kavramları, ölçek türleri, ölçme hataları, geçerlik ve güvenirlik, madde güçlüğü ve ayırt edicilik, merkezî eğilim ve dağılım ölçüleri, standart puanlar, ölçme araçları, işlemli çözümlü örnekler ve konu testi.

KONUYU VİDEODAN DİNLE

Anlatım: Retro Yayıncılık · 56) Ölçme ve Değerlendirme | Giriş ve Değişkenler | Özcan ŞAHİN – 2026 (32:42)

SINAVDA NE ÇIKAR?
Temel kavramlar, ölçekler, hatalargenellikle 1 soru
Geçerlik ve güvenirlikgenellikle 1 soru
İstatistik ve standart puanlargenellikle 1 soru
Madde analizi0–1 soru
Değerlendirme türleri ve araçlargenellikle 1 soru
AGS yeni bir sınav olduğundan dağılım yaklaşıktır; her yıl değişebilir.

01Temel Kavramlar ve Ölçek Türleri

Ölçme, bir niteliğin gözlenip sonucun sayı ya da sembolle ifade edilmesidir. Değerlendirme, ölçme sonucunun bir ölçütle karşılaştırılarak karara varılmasıdır. Değerlendirme = ölçme sonucu + ölçüt + karar.

Ölçme
  • betimler: “Ece 72 puan aldı.”
  • karar içermez
  • doğrudan ya da dolaylı olabilir
Değerlendirme
  • yargıya varır: “Ece geçti.”
  • ölçüt gerekir
  • ölçmeden sonra gelir
ÖlçekÖzellikÖrnek
Sınıflamayalnızca ayırır; sayı sadece etikettirforma numarası, cinsiyet, okul numarası
Sıralamabüyüklük sırası var; aralıklar eşit değilyarışma derecesi, başarı sırası
Eşit aralıklıaralıklar eşit; başlangıç noktası keyfî, mutlak sıfır yok; toplama-çıkarma yapılır°C sıcaklık, takvim yılı, test puanı
Oranlımutlak (gerçek) sıfır var; dört işlem ve oran kurmaboy, kilo, süre, uzunluk
!DİKKAT
  • Sıcaklık 0 °C olunca “sıcaklık yok” denemez; bu yüzden °C eşit aralıklıdır. “20 °C, 10 °C’nin iki katı sıcaktır.” denemez.
  • Testten 0 alan öğrencinin “hiç bilgisi yok” denemez; test puanları eşit aralıklı kabul edilir.
  • Üst düzey ölçek alt düzeylerin tüm özelliklerini taşır.
Reklam

02Ölçme Hataları

Gözlenen puan, gerçek puan ile hatanın toplamıdır. Hata ne kadar azsa ölçme o kadar güvenilirdir.

HataÖrnekEtkisi
Sabit hatabir terazinin her tartımda 1 kg fazla göstermesigüvenirliği bozmaz, geçerliği düşürür
Sistematik hatabir öğretmenin belirli öğrenci grubuna hep yüksek puan vermesi; hata belli bir yöne ve gruba sapargeçerliği düşürür
Seçkisiz (tesadüfi) hatayorgunluk, şans, gürültü, kopya, dikkat dağınıklığı; yönü ve miktarı belirsizgüvenirliği ve geçerliği düşürür

Puanlayıcı kaynaklı hatalar da sık sorulur: hale etkisi (öğrenciye ilişkin genel izlenimin puanı etkilemesi), sıra etkisi (bir önceki kâğıdın sonrakini etkilemesi), cömertlik ve katılık hataları.

03Geçerlik, Güvenirlik, Kullanışlılık

Güvenirlik, ölçme sonuçlarının hatalardan arınık, tutarlı olmasıdır. Geçerlik, aracın ölçmek istediği niteliği başka niteliklere karıştırmadan ölçmesidir. Kullanışlılık, aracın hazırlanması, uygulanması ve puanlanmasının ekonomik ve kolay olmasıdır.

Güvenirlik yöntemiNasıl hesaplanır
Test-tekrar testaynı test aynı gruba aralıklı iki kez uygulanır; zamana karşı kararlılık
Paralel (eş değer) formlareş değer iki form aynı gruba uygulanır
Testi yarılamatek uygulama; tek-çift maddeler ayrı puanlanır, Spearman-Brown ile tüm teste genellenir
KR-20 / KR-21doğru-yanlış (1-0) puanlanan maddelerde iç tutarlılık; KR-21 madde güçlüklerinin eşit olduğunu varsayar
Cronbach alfaçoklu puanlanan (Likert vb.) maddelerde iç tutarlılık
Puanlayıcı güvenirliğifarklı puanlayıcıların aynı kâğıtlara verdiği puanların tutarlılığı
Geçerlik türüSoru
Kapsam geçerliğitest, hedef ve içeriği dengeli temsil ediyor mu? Belirtke tablosu ile sağlanır; uzman görüşü alınır
Yapı geçerliğitest kuramsal yapıyı (zekâ, kaygı) ölçüyor mu? Faktör analizi kullanılır
Ölçüt geçerliğitest puanı bir dış ölçütle ilişkili mi? Uygunluk (eş zaman): ölçüt aynı zamanda; yordama: ölçüt gelecekte
Görünüş geçerliğitest, görünüşte ölçmek istediğini ölçüyor gibi mi? En zayıf kanıttır
!DİKKAT
  • Güvenirlik geçerliğin ön koşuludur. Geçerli ölçme güvenilirdir; güvenilir ölçme geçerli olmayabilir.
  • Matematik sınavında soruların uzun okuma gerektirmesi, matematiğin yanında okuduğunu anlamayı da ölçer: geçerlik düşer.
  • Soru sayısını artırmak (nitelikli maddelerle) güvenirliği artırır; grubun homojenleşmesi güvenirlik katsayısını düşürür.
  • Belirtke tablosu = kapsam geçerliği; ileride başarıyı tahmin = yordama geçerliği.

04Temel İstatistik

ÖlçüTanım
Aritmetik ortalamapuanların toplamı / kişi sayısı; uç değerlerden etkilenir
Ortanca (medyan)sıralanmış puanların ortasındaki değer; uç değerlerden etkilenmez
Tepe değer (mod)en sık tekrarlanan puan
Açıklık (ranj)en büyük − en küçük puan
Standart sapmapuanların ortalamadan ortalama uzaklığı; büyükse grup heterojen, küçükse homojen
Sağa (pozitif) çarpıkzor test: mod < medyan < ortalamaSola (negatif) çarpıkkolay test: ortalama < medyan < mod
Kuyruk hangi yöndeyse çarpıklık o yöndedir; normal dağılımda üç ölçü eşittir.

Standart puanlar

z puanı = (puan − ortalama) / standart sapma. z’nin ortalaması 0, standart sapması 1’dir. T puanı = 50 + 10z; ortalaması 50, standart sapması 10’dur. Standart puanlar, farklı testlerdeki başarıyı karşılaştırmayı sağlar.

ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

Öğretmen Gül’ün sınıfında matematik sınavının ortalaması 60, standart sapması 10; Türkçe sınavının ortalaması 70, standart sapması 5’tir. Deniz her iki sınavdan 75 almıştır. Buna göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Deniz iki derste eşit başarılıdır. B) Deniz’in matematik T puanı 65’tir. C) Deniz’in Türkçe z puanı 1,5’tir. D) Deniz Türkçede daha başarılıdır. E) Deniz’in matematik z puanı 1’dir.

Matematik: z = (75 − 60) / 10 = 1,5; T = 50 + 10 × 1,5 = 65.

Türkçe: z = (75 − 70) / 5 = 1; T = 60.

Matematikteki z daha büyük olduğundan Deniz sınıfına göre matematikte daha başarılıdır.

Cevap: B.

ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

Yedi öğrencinin bir testten aldığı puanlar şöyledir: 3, 5, 5, 6, 8, 9, 13. Bu dağılımla ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
A) Ortalama 7’dir. B) Ortanca 6’dır. C) Tepe değer 5’tir. D) Açıklık 10’dur. E) Dağılım sola çarpıktır.

Toplam 49; ortalama 49 / 7 = 7. Ortanca, sıralı dizide 4. değer: 6. Mod 5. Açıklık 13 − 3 = 10.

Mod (5) < ortanca (6) < ortalama (7): dağılım sağa (pozitif) çarpıktır, test zordur.

Cevap: E.

Reklam

05Madde Analizi

Puanlar sıralanır; en yüksek %27’lik üst grup ile en düşük %27’lik alt grup alınır. Üst grupta doğru yanıtlayan sayısı Dü, alt grupta Da, her grubun kişi sayısı n olsun.

  • Madde güçlük indeksi: p = (Dü + Da) / 2n. 0 ile 1 arasındadır; p büyüdükçe madde kolaylaşır. Ortalama güçlük 0,50 civarında olan test ayırt ediciliği en yüksek testtir.
  • Madde ayırt edicilik indeksi: r (ya da d) = (Dü − Da) / n. −1 ile +1 arasındadır.
Ayırt edicilikKarar (yaygın kabul)
0,40 ve üzeriçok iyi madde
0,30–0,39iyi; küçük düzeltme yapılabilir
0,20–0,29düzeltilmeli
0,19 ve altıtestten çıkarılmalı ya da tamamen yenilenmeli

Ayırt edicilik negatifse alt grup maddeyi üst gruptan daha çok doğru yanıtlamıştır; madde hatalı ya da yanıltıcıdır.

ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

Öğretmen Tarık, 100 öğrenciye uyguladığı testin 5. maddesini inceliyor. Üst ve alt grupların her biri 27 kişidir. Maddeyi üst gruptan 20, alt gruptan 7 öğrenci doğru yanıtlamıştır. Maddenin güçlük ve ayırt edicilik indeksi ile karar nedir?
A) p = 0,27; r = 0,48; çıkarılmalı B) p = 0,50; r = 0,48; çok iyi C) p = 0,50; r = 0,24; düzeltilmeli D) p = 0,74; r = 0,48; çok iyi E) p = 0,50; r = 0,13; çıkarılmalı

p = (20 + 7) / (2 × 27) = 27 / 54 = 0,50 (orta güçlükte).

r = (20 − 7) / 27 = 13 / 27 ≈ 0,48.

0,40’ın üzerinde olduğundan madde çok iyi ayırt edicidir.

Cevap: B.

Çoktan seçmeli maddede çeldirici analizi de yapılır: hiç işaretlenmeyen ya da üst grubun daha çok işaretlediği çeldirici işlevsizdir, değiştirilmelidir.

06Değerlendirme Türleri ve Ölçme Araçları

TürAmaç ve zaman
Tanılayıcı (tanıma)öğretim başında hazırbulunuşluğu, süreçte öğrenme güçlüğünün nedenini belirleme; yerleştirme
Biçimlendirici (izleme)süreç içinde eksikleri görüp dönüt verme; not vermek amaçlanmaz
Düzey belirleyici (özetleyici)dönem ya da ünite sonunda başarıyı belirleyip not, geçme kararı verme
Mutlak (ölçüt dayanaklı)
  • önceden belirlenen ölçüt
  • “70 ve üzeri geçer.”
  • başkalarının puanı önemsiz
Bağıl (norm dayanaklı)
  • grubun ortalaması ölçüt
  • “İlk %10’a pekiyi.”
  • sıralama ve seçme sınavları
AraçGüçlü ve zayıf yön
Çoktan seçmeli testkapsamı geniş, puanlama nesnel; hazırlaması zor, şansla doğru yanıt olabilir
Yazılı yoklama (açık uçlu)üst düzey düşünme ve ifade gücü; puanlama öznel, kapsam dar
Doğru-yanlışhazırlaması kolay; şans başarısı yüksek
Kısa cevaplı ve eşleştirmebilgi düzeyinde etkili; eşleştirmede seçenek sayısı madde sayısından fazla olmalı
Dereceli puanlama anahtarı (rubrik)ölçütler ve düzeyler önceden yazılır; bütüncül (tek genel puan) ya da analitik (her ölçüt ayrı puan)
Portfolyo (ürün seçki dosyası)öğrencinin zaman içindeki gelişimini gösteren çalışmalar
Kontrol listesidavranışın var olup olmadığını (evet/hayır) işaretleme
Öz ve akran değerlendirmeöğrencinin kendisini ve arkadaşını ölçütlere göre değerlendirmesi
SON TEKRAR
  • Değerlendirme = ölçme sonucu + ölçüt + karar.
  • Sınıflama, sıralama, eşit aralıklı, oranlı; mutlak sıfır yalnız oranlıda.
  • Sabit hata güvenirliği bozmaz; seçkisiz hata güvenirliği düşürür.
  • Güvenirlik geçerliğin ön koşulu; tersi geçerli değil.
  • Belirtke tablosu kapsam geçerliği; gelecekteki başarıyı tahmin yordama geçerliği.
  • KR-20 1-0 puanlamada, Cronbach alfa çoklu puanlamada.
  • Zor test sağa, kolay test sola çarpık.
  • z = (X − ort) / ss; T = 50 + 10z.
  • p = (Dü + Da) / 2n; r = (Dü − Da) / n; r ≥ 0,40 çok iyi.
  • Tanılayıcı neden arar; biçimlendirici süreçte dönüt verir; düzey belirleyici not verir.
Reklam
Konu TestiAGS Eğitim Bilimleri · 6 soru
1.

Öğretmen Hülya, okul koşu yarışında öğrencilerin bitiş sürelerini saniye cinsinden kaydediyor. Kullanılan ölçek türü hangisidir?

  1. Oranlı
  2. Sıralama
  3. Eşit aralıklı
  4. Sınıflama
  5. Nominal
2.

Öğretmen Cem, hazırladığı fen testinin konuları ve hedefleri dengeli temsil etmesi için önce bir belirtke tablosu oluşturuyor. Öğretmen öncelikle hangi niteliği sağlamaya çalışmaktadır?

  1. Puanlayıcı güvenirliği
  2. Yordama geçerliği
  3. Kapsam geçerliği
  4. Kullanışlılık
  5. Test-tekrar test güvenirliği
3.

Bir sınavda ortalama 40, standart sapma 8’dir. Bu sınavdan 52 alan öğrencinin T puanı kaçtır?

  1. 55
  2. 60
  3. 62
  4. 65
  5. 68
4.

Öğretmen Ebru, ünite sonundaki sınavın puan dağılımında aritmetik ortalamanın ortancadan, ortancanın da tepe değerden küçük olduğunu görüyor. Bu durum için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

  1. Test zordur; dağılım sağa çarpıktır.
  2. Test kolaydır; dağılım sola çarpıktır.
  3. Dağılım normaldir.
  4. Grup heterojendir.
  5. Testin güvenirliği düşüktür.
5.

Bir maddeyi üst gruptaki 30 öğrenciden 12’si, alt gruptaki 30 öğrenciden 15’i doğru yanıtlamıştır. Bu madde için en uygun karar hangisidir?

  1. Çok iyi maddedir, aynen kullanılmalıdır.
  2. Kolay maddedir, iyi ayırt eder.
  3. Küçük düzeltmeyle kullanılabilir.
  4. Ayırt edicilik negatiftir; madde çıkarılmalı ya da yenilenmelidir.
  5. Güçlük indeksi 0,90’dır.
6.

Öğretmen Volkan, dönem başında öğrencilerin kesirler konusundaki ön bilgilerini ve eksik oldukları noktaları belirlemek için kısa bir sınav yapıyor. Bu değerlendirme türü hangisidir?

  1. Düzey belirleyici
  2. Özetleyici
  3. Bağıl
  4. Biçimlendirici
  5. Tanılayıcı
Konu testi cevap anahtarını göster

Konu Testi · Cevap Anahtarı

1.
Cevap: A Sürenin gerçek sıfırı vardır ve oran kurulabilir; oranlı ölçektir.
2.
Cevap: C Belirtke tablosu kapsam geçerliğini sağlamak için kullanılır.
3.
Cevap: D z = (52 − 40) / 8 = 1,5; T = 50 + 10 × 1,5 = 65.
4.
Cevap: B Ortalama < ortanca < mod sola (negatif) çarpık dağılımdır; puanlar yüksekte toplanmıştır, test kolaydır.
5.
Cevap: D r = (12 − 15) / 30 = −0,10. Alt grup daha başarılı; madde çıkarılmalı ya da yenilenmelidir. (p = 27 / 60 = 0,45)
6.
Cevap: E Öğretim başında hazırbulunuşluğu ve eksikleri belirleme tanılayıcı değerlendirmedir.
KONU TESTİ

Bu konuyu 15 soruluk etkileşimli testle pekiştir: şıkkını işaretle, bitince puanını ve her sorunun çözümünü gör.

Ölçme ve Değerlendirme testini çöz →

Taze Mühendis
Bu konuda takıldığın bir yer mi var?Taze Mühendis adım adım anlatsın · Yapay zeka · Ücretsiz

← AGS Eğitim Bilimleri Ders Notları · AGS Ders Notları

Notlar Yazılı Deposu tarafından hazırlanmıştır, resmî kaynak değildir. Bir hata gördüyseniz bize bildirin.

#Sınıf, Konu ya da Başlık Ara...