9. sınıf Kimya ders kitabı (MEB Yayınları) sayfa 48 Etkinlik 1.7 3. ve 4. soruların cevapları aşağıdadır. Önce kendiniz çözmeye çalışıp sonra kontrol etmenizi öneririz.
3. Soru
a)
Atom gözle ve en güçlü mikroskoplarla bile ayrıntılı biçimde doğrudan görülemez. Bu nedenle atomla ilgili bilgiler dolaylı deney ve gözlemlerden elde edilir. Teori, bu gözlemleri açıklayan ve yeni olaylar hakkında tahmin yapmaya imkân veren sistemli bir açıklamadır. Model ise bu teoriyi görsel, sembolik veya matematiksel olarak somutlaştırır; atomun yapısını anlamayı ve anlatmayı kolaylaştırır.
b)
Teori ve model fenomeni açıklamak için oluşturulduğu için aralarında büyük ölçüde bir örtüşme vardır ancak bu örtüşme tam değildir. Model, gerçeğin basitleştirilmiş bir temsilidir ve fenomenin her özelliğini yansıtamaz. Fenomenle ilgili yeni gözlemler teori ve modelle açıklanamadığında teori ve model değiştirilir; Dalton’dan modern atom teorisine kadar atom modellerinin değişmesi bunun örneğidir.
c)
- Avantajları: Gözlenemeyen ya da soyut kavramları somutlaştırır, karmaşık yapıları basitleştirir, öğrenmeyi ve iletişimi kolaylaştırır, olaylar hakkında tahmin yapmayı sağlar, deneyi pahalı veya tehlikeli olan durumların incelenmesine imkân verir.
- Dezavantajları: Gerçeğin bütün özelliklerini yansıtmaz; aşırı basitleştirme kavram yanılgılarına yol açabilir (örneğin elektronları gezegenler gibi düşünmek); her modelin geçerlilik sınırı vardır ve yeni bilgilerle değişmesi gerekebilir.
4. Soru
a)
Keşif tarihleri zaman çizelgesine şöyle yerleştirilir:
1803 Dalton → 1832 katot ışınları (Faraday) → 1886 pozitif ışınlar (Goldstein) → 1891 atomda eksi yük (elektron) → 1897 Thomson → 1906 atomda pozitif yük (proton) → 1911 Rutherford → 1913 Bohr ve yüksüz tanecik fikri (Rutherford) → 1926 modern atom teorisi → 1932 nötronun keşfi (Chadwick)
Atom modellerine yansıması: Dalton modelinde atom altı tanecik yoktur. Elektronun keşfiyle Thomson, atomu içinde elektronlar bulunan pozitif bir küre olarak modellemiştir. Pozitif yükün atomda bulunduğunun anlaşılması ve alfa saçılma deneyiyle Rutherford, pozitif yükün çekirdekte toplandığı modeli geliştirmiştir. Çekirdek kütlesinin yalnızca protonlarla açıklanamaması yüksüz bir taneciğin varlığını düşündürmüş, nötronun 1932’de keşfiyle çekirdeğin proton ve nötronlardan oluştuğu anlaşılmıştır. Yani her yeni tanecik keşfi, atom modelinin değiştirilmesine ya da geliştirilmesine yol açmıştır.
b)
- 1850’de yaşayan biri: Dalton teorisine göre maddenin bölünemeyen, içi dolu küre şeklindeki atomlardan oluştuğunu, bir elementin atomlarının özdeş olduğunu ve atomların belirli oranlarda birleşerek bileşik oluşturduğunu söyleyebilirdi. Katot ışınlarından haberdar olabilirdi ama elektron, proton ve nötronu bilmezdi.
- 2000’de yaşayan biri: Atomun proton ve nötronlardan oluşan çok küçük bir çekirdeği ve çekirdeğin çevresinde orbitallerde bulunan elektronları olduğunu (modern atom teorisi), proton ve nötronların da daha küçük taneciklerden (kuarklardan) oluştuğunu, yüzlerce atom altı parçacık bulunduğunu söyleyebilirdi.
c)
Tablodaki kütlelere göre: nötron (1,6749·10−24 g) > proton (1,6726·10−24 g) > elektron (9,1096·10−28 g). Proton, elektrondan yaklaşık 1836 kat ağırdır.
ç)
Nötron yüksüz olduğu için elektrik ve manyetik alanda sapmaz, yüklü taneciklerle etkileşmez; bu nedenle elektron ve proton gibi doğrudan tespit edilemez. Ancak çarptığı başka taneciklere etkisi yoluyla dolaylı olarak belirlenebildiği için keşfi daha geç gerçekleşmiştir.
5. soru için Sayfa 49‘a bakınız.
← Sayfa 47 Cevapları | Tüm Sayfalar | Sayfa 49 Cevapları →
Hata mı buldunuz? Bu sayfadaki bir cevapta hata fark ettiyseniz bize bildirin, hemen düzeltelim.
Bu sayfadaki çözümler Yazılı Deposu tarafından öğrencilere yardımcı olmak amacıyla bağımsız olarak hazırlanmıştır. Ders kitaplarının metin, soru ve görselleri sitemizde yayımlanmaz; tüm hakları sahiplerine aittir. Sitemiz Millî Eğitim Bakanlığı veya herhangi bir yayınevi ile bağlantılı değildir. Bir içerikle ilgili talebiniz için İletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.