Ehliyet Motor ve Araç Tekniği Ders Notları: Elektrik Sistemi, Akü ve Gösterge Lambaları
Ehliyet sınavı Motor ve Araç Tekniği dersi Elektrik Sistemi, Akü ve Gösterge Lambaları konu anlatımı: akü, şarj dinamosu, marş motoru, sigortalar ve aydınlatma; akü bakımı, takviye kablosuyla çalıştırma ve gösterge panelindeki ikaz lambalarının renk ve anlamları.
Ehliyet Motor ve Araç Tekniği
| Akü, şarj dinamosu, marş motoru | sık sorulur |
| Akü bakımı | zaman zaman |
| Takviyeyle çalıştırma sırası | zaman zaman |
| Sigorta değişimi | zaman zaman |
| Gösterge lambaları ve renkleri | sık sorulur |
01Elektrik Sisteminin Parçaları
Araçta motorun çalıştırılması, ateşleme, aydınlatma, gösterge paneli, korna, silecek, klima gibi birçok sistem elektrikle çalışır. Otomobillerde genellikle doğru akım (DC) ve 12 voltluk sistem kullanılır.
| Parça | Görevi |
|---|---|
| Akü | Elektrik enerjisini kimyasal enerji olarak depolar. Motor çalışmıyorken ve ilk çalıştırmada (marşta) gerekli elektriği verir. |
| Şarj dinamosu (alternatör) | Motor çalışırken kayışla döner, elektrik üretir; araçtaki tüketicileri besler ve aküyü şarj eder. |
| Konjektör (regülatör) | Şarj geriliminin sabit kalmasını sağlar; aküyü aşırı şarjdan korur. |
| Marş motoru | Aküden aldığı elektrikle volanı döndürerek motoru ilk kez çalıştırır. |
| Sigortalar | Devreden aşırı akım geçince atarak devreyi keser; kabloları ve cihazları yanmaktan korur. |
| Röleler | Küçük bir akımla yüksek akım çeken devreleri (far, fan, korna) açıp kapatır. |
- Marş motoruna uzun süre aralıksız basılmaz; akü biter, marş motoru ısınır. Motor çalışmazsa kısa bir ara verilip tekrar denenir.
- Motor çalıştıktan sonra marşta beklenmez; marş dişlisi zarar görür.
- Şarj dinamosu kayışı koparsa akü şarj olmaz ve şarj lambası yanar. Birçok araçta aynı kayış su pompasını da çevirdiği için hararet de görülebilir.
02Akü ve Bakımı
Akü, kutuplarından artı (+) ve eksi (−) olarak bağlanır. Artı kutup genellikle kırmızı, eksi kutup siyah kablo veya işaretle gösterilir. Aküden şarj olurken patlayıcı hidrojen gazı çıkabilir.
- Kutup başları temiz ve sıkı olmalıdır. Oksitlenme (beyaz-yeşil tortu) temizlenir, kutup başlarına ince bir tabaka koruyucu (vazelin vb.) sürülebilir.
- Bakım isteyen (kapaklı) akülerde sıvı seviyesi kontrol edilir, eksikse saf (damıtık) su eklenir. Musluk suyu veya asit eklenmez. Günümüzde çoğu akü bakım gerektirmez.
- Akünün yakınında kıvılcım çıkarılmaz, sigara içilmez.
- Akü sıvısı asitlidir; göze, cilde ve giysiye temasından kaçınılır. Temas ederse bol suyla yıkanır.
- Akü sökülürken önce eksi (−), takılırken önce artı (+) kablo bağlanır. Böylece anahtar şaseye değse bile kısa devre oluşmaz.
- Kullanılmış akü çöpe atılmaz; satıcıya veya atık akü toplama noktasına verilir.
- marş yavaş ve güçsüz döner
- farlar ve iç lambalar sönükleşir
- soğuk havada çalıştırma zorlaşır
- motor çalışmıyorken farları açık bırakma
- kontak kapalıyken uzun süre radyo vb. kullanma
- uzun süre kullanılmayacak araçta aküyü koru
03Takviye Kablosuyla Çalıştırma
Aküsü biten araç, aynı gerilimde (ör. 12 V) aküsü dolu başka bir araçtan takviye kablosu ile çalıştırılabilir. Kabloların bağlanma sırası önemlidir.
- Kabloların uçları birbirine değdirilmez; artı ve eksi kutuplar karıştırılmaz. Ters bağlantı elektronik aksamı yakabilir.
- Son bağlantının aküden uzakta yapılması, olası kıvılcımın akü gazını tutuşturmasını önler.
- Araçların gövdeleri birbirine değmemelidir.
- Aracın kullanım kitapçığında farklı bağlantı noktası belirtilmişse ona uyulur.
Aküsü biten bir aracı takviye kablosuyla çalıştırırken aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
A) Artı kutuplar kırmızı kabloyla birbirine bağlanır.
B) Siyah kablonun son ucu, aküsü boş aracın motor bloğuna bağlanabilir.
C) Bağlama sırasında kablo uçları birbirine değdirilerek elektrik olup olmadığı denenir.
D) Kablolar, bağlama sırasının tersiyle sökülür.
A, B ve D doğru uygulamalardır.
Kablo uçlarını birbirine değdirmek kısa devre ve kıvılcım oluşturur; akü gazı tutuşabilir.
Sonuç: Yanlış olan C seçeneğidir.
04Sigortalar ve Aydınlatma
Bir elektrikli donanım (ör. silecek, korna, bir far) aniden tamamen çalışmazsa önce o devrenin sigortası kontrol edilir. Sigorta kutusunun yeri ve her sigortanın görevi kullanım kitapçığında yazar.
- Atan sigorta aynı amper değerinde yeni sigortayla değiştirilir.
- Daha yüksek amperli sigorta takmak veya sigorta yerine tel bağlamak kabloların ısınıp yanmasına, araç yangınına yol açabilir.
- Yeni sigorta da hemen atıyorsa devrede kısa devre vardır; servise gidilir.
| Aydınlatma | Not |
|---|---|
| Kısa (yakını gösteren) far | Şehir içinde ve karşıdan araç gelirken kullanılır; karşıdaki sürücüyü kamaştırmaz. |
| Uzun (uzağı gösteren) far | Aydınlatılmamış yolda, karşıdan araç yokken kullanılır. |
| Park (konum) lambası | Aracın varlığını ve genişliğini gösterir. |
| Sis lambaları | Sis, kar gibi görüşü azaltan hava koşullarında kullanılır. |
| Fren ve geri vites lambaları | Fren yapıldığını ve geri gidildiğini arkadakilere bildirir. |
Sürüşe başlamadan önce farların, sinyallerin ve fren lambalarının çalıştığı kontrol edilmelidir. Far ayarı bozuksa yol iyi aydınlanmaz veya karşıdan gelenler kamaşır.
05Gösterge Lambalarının Renkleri
Gösterge panelindeki lambaların rengi, durumun ne kadar acil olduğunu anlatır. Kontak açılınca birçok lamba kısa süre yanıp kendini test eder; motor çalışınca sönmesi gerekir.
| Renk | Anlamı | Ne yapılır? |
|---|---|---|
| Kırmızı | tehlike, ciddi arıza | Araç güvenli yerde en kısa sürede durdurulur; arıza giderilmeden yola devam edilmez. |
| Sarı / turuncu | uyarı, kontrol gerekli | Dikkatli sürülür, en kısa sürede kontrol ettirilir. |
| Yeşil | bir sistem açık / çalışıyor (bilgi) | Bilgi amaçlıdır (ör. kısa far, sinyal). |
| Mavi | bilgi | Uzun far açık. (Bazı araçlarda mavi termometre motorun henüz soğuk olduğunu gösterir.) |
06Önemli İkaz ve Uyarı Lambaları
| Lamba | Şekli (tarif) | Renk | Yanarsa |
|---|---|---|---|
| Yağ basıncı | ağzından damla düşen yağdanlık | kırmızı | Hemen güvenli yerde dur, motoru kapat, yağı kontrol et. |
| Şarj (akü) | artı ve eksi işaretli dikdörtgen akü | kırmızı | Şarj dinamosu veya kayışı arızalı; akü boşalıyor. Gereksiz elektrik tüketimini kapat, servise git. |
| Hararet | dalgalı çizgiler (sıvı) içinde termometre | kırmızı | Motor aşırı ısındı; güvenli yerde dur, motoru durdur, soğumasını bekle. |
| Fren sistemi | daire içinde ünlem işareti (!) veya “BRAKE” | kırmızı | El freni çekili olabilir; çekili değilse fren hidroliği azalmış veya fren arızası var. Yola devam etme. |
| Hava yastığı | önünde yuvarlak balon bulunan, kemerli oturan kişi | kırmızı | Hava yastığı sisteminde arıza; kazada açılmayabilir. Servise git. |
| Emniyet kemeri | kemer takmış oturan kişi | kırmızı | Kemer takılmamış; kemeri tak. |
| ABS | daire içinde “ABS” yazısı | sarı | ABS devre dışı; normal fren çalışır ama tekerlekler kilitlenebilir. Dikkatli sür, kontrol ettir. |
| Motor arıza | motor bloğu silueti | sarı / turuncu | Motor kontrol sistemi arıza algıladı. Sürekli yanıyorsa en kısa sürede servise; yanıp sönüyorsa ciddi arıza olabilir, aracı zorlamadan durdur. |
| Kızdırma bujisi | yay (spiral) şekli | sarı | Dizel araçta ısıtma yapılıyor; sönünce marşa bas. |
| Lastik basıncı | içinde ünlem olan, altı düz lastik kesiti | sarı | Lastiklerden birinin basıncı düşük; kontrol et. |
| Düşük yakıt | yakıt pompası (benzinlik) simgesi | sarı | Yakıt yedekte; en yakın istasyonda yakıt al. |
| Uzun far | önünde düz yatay çizgiler olan far | mavi | Uzun far açık; karşıdan araç gelince kısa fara geç. |
| Kısa far | önünde aşağı eğik çizgiler olan far | yeşil | Kısa far açık. |
| Sinyal / dörtlü | sağa-sola bakan oklar | yeşil | Sinyal veya dörtlü flaşör açık. |
- Kırmızı lambalar yola devam edilmemesi gereken durumları gösterir: yağ basıncı, hararet, fren, şarj.
- Fren lambası yanıyorsa önce el freninin indirildiği kontrol edilir.
- ABS lambası yanıyorsa fren tamamen gitmiş değildir; yalnızca kilitlenme önleyici sistem çalışmıyordur.
- Simgeler markaya göre küçük farklılıklar gösterebilir; aracın kullanım kitapçığı esas alınır.
Motor çalışırken göstergede kırmızı renkli akü simgesi yanıyor. Bu durum en çok neyi gösterir?
A) Fren hidroliğinin azaldığını
B) Şarj sisteminin aküyü şarj etmediğini
C) Motor yağının azaldığını
D) Uzun farların açık olduğunu
Akü simgesi şarj ikaz lambasıdır; yağ basıncı yağdanlık, fren ünlemle gösterilir.
Lamba, şarj dinamosunun veya kayışının çalışmadığını bildirir.
Sonuç: Araç aküdeki elektrikle çalışıyor ve akü boşalıyor. Cevap B.
- Akü elektriği kimyasal enerji olarak depolar; marşta elektriği akü verir.
- Şarj dinamosu motor çalışırken elektrik üretir ve aküyü doldurur.
- Regülatör (konjektör) şarj gerilimini sabit tutar.
- Marş motoru volanı döndürüp motoru ilk çalıştırır.
- Akü sökülürken önce eksi, takılırken önce artı kutup.
- Bakım isteyen aküye yalnızca saf su eklenir; akü yakınında kıvılcım olmaz.
- Takviyede: artılar kırmızıyla, siyah kablo dolu akünün eksisinden boş aracın şasesine.
- Atan sigorta aynı amper değerindekiyle değiştirilir; tel bağlanmaz.
- Kırmızı lamba: tehlike, dur. Sarı: uyarı, kontrol ettir. Yeşil/mavi: bilgi.
- Yağ basıncı, şarj, hararet, fren lambaları kırmızıdır.
- ABS ve motor arıza lambaları sarı/turuncudur.
Motor çalışırken araçtaki elektrik ihtiyacını karşılayan ve aküyü şarj eden parça hangisidir?
- Marş motoru
- Bobin
- Şarj dinamosu (alternatör)
- Sigorta
Elektrik devresinden aşırı akım geçtiğinde devreyi keserek kabloları ve cihazları koruyan parça hangisidir?
- Sigorta
- Röle
- Akü
- Buji
Akü sökülürken hangi kablonun önce sökülmesi gerekir?
- Artı (+) kutup kablosu
- Eksi (−) kutup kablosu
- Hangisi olduğu fark etmez
- İkisi aynı anda
Gösterge panelinde kırmızı renkli bir ikaz lambasının yanması genellikle neyi ifade eder?
- Bir sistemin çalıştığını bildiren bilgiyi
- Uzun farın açık olduğunu
- Bakım zamanının yaklaştığını
- Ciddi bir arıza veya tehlikeyi
Daire içinde “ABS” yazan sarı lamba sürekli yanıyorsa aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- Araçta hiç fren kalmamıştır.
- El freni çekili unutulmuştur.
- Kilitlenme önleyici sistem devre dışıdır; normal fren çalışır.
- Motor yağı azalmıştır.
Atan bir sigortanın yerine aşağıdakilerden hangisi takılmalıdır?
- Aynı amper değerinde sigorta
- Daha yüksek amperli sigorta
- İnce bir tel parçası
- Hiçbir şey takılmamalıdır
Konu testi cevap anahtarını göster
Konu Testi · Cevap Anahtarı
Bu konuyu 15 soruluk çözümlü testle pekiştir: şıkkını işaretle, bitince puanını ve her sorunun çözümünü gör.
Elektrik Sistemi, Akü ve Gösterge Lambaları testini çöz →
Sınav provası için 50 soruluk ehliyet deneme sınavlarımızı da çözebilirsin.
← Ehliyet Motor ve Araç Tekniği Ders Notları · Ehliyet Ders Notları
Notlar Yazılı Deposu tarafından hazırlanmıştır, resmî kaynak değildir. Kurallar değişebilir; güncel mevzuatı mevzuat.gov.tr’den kontrol edin. Bir hata gördüyseniz bize bildirin.