Ehliyet Motor ve Araç Tekniği Ders Notları: Elektrik Sistemi, Akü ve Gösterge Lambaları

Ehliyet sınavı Motor ve Araç Tekniği dersi Elektrik Sistemi, Akü ve Gösterge Lambaları konu anlatımı: akü, şarj dinamosu, marş motoru, sigortalar ve aydınlatma; akü bakımı, takviye kablosuyla çalıştırma ve gösterge panelindeki ikaz lambalarının renk ve anlamları.

SINAVDA NE ÇIKAR?
Akü, şarj dinamosu, marş motorusık sorulur
Akü bakımızaman zaman
Takviyeyle çalıştırma sırasızaman zaman
Sigorta değişimizaman zaman
Gösterge lambaları ve renklerisık sorulur
E-sınavda Motor ve Araç Tekniği dersinden toplam 9 soru gelir; konu dağılımı her sınavda değişir.

01Elektrik Sisteminin Parçaları

Araçta motorun çalıştırılması, ateşleme, aydınlatma, gösterge paneli, korna, silecek, klima gibi birçok sistem elektrikle çalışır. Otomobillerde genellikle doğru akım (DC) ve 12 voltluk sistem kullanılır.

ParçaGörevi
AküElektrik enerjisini kimyasal enerji olarak depolar. Motor çalışmıyorken ve ilk çalıştırmada (marşta) gerekli elektriği verir.
Şarj dinamosu (alternatör)Motor çalışırken kayışla döner, elektrik üretir; araçtaki tüketicileri besler ve aküyü şarj eder.
Konjektör (regülatör)Şarj geriliminin sabit kalmasını sağlar; aküyü aşırı şarjdan korur.
Marş motoruAküden aldığı elektrikle volanı döndürerek motoru ilk kez çalıştırır.
SigortalarDevreden aşırı akım geçince atarak devreyi keser; kabloları ve cihazları yanmaktan korur.
RölelerKüçük bir akımla yüksek akım çeken devreleri (far, fan, korna) açıp kapatır.
Kontak anahtarı çevrilir
↓
Akü → marş motoru → volan döner
↓
Motor çalışır
↓
Şarj dinamosu elektrik üretir, aküyü yeniden doldurur
Çalıştırma ve şarj döngüsü
!DİKKAT
  • Marş motoruna uzun süre aralıksız basılmaz; akü biter, marş motoru ısınır. Motor çalışmazsa kısa bir ara verilip tekrar denenir.
  • Motor çalıştıktan sonra marşta beklenmez; marş dişlisi zarar görür.
  • Şarj dinamosu kayışı koparsa akü şarj olmaz ve şarj lambası yanar. Birçok araçta aynı kayış su pompasını da çevirdiği için hararet de görülebilir.
Reklam

02Akü ve Bakımı

Akü, kutuplarından artı (+) ve eksi (−) olarak bağlanır. Artı kutup genellikle kırmızı, eksi kutup siyah kablo veya işaretle gösterilir. Aküden şarj olurken patlayıcı hidrojen gazı çıkabilir.

  • Kutup başları temiz ve sıkı olmalıdır. Oksitlenme (beyaz-yeşil tortu) temizlenir, kutup başlarına ince bir tabaka koruyucu (vazelin vb.) sürülebilir.
  • Bakım isteyen (kapaklı) akülerde sıvı seviyesi kontrol edilir, eksikse saf (damıtık) su eklenir. Musluk suyu veya asit eklenmez. Günümüzde çoğu akü bakım gerektirmez.
  • Akünün yakınında kıvılcım çıkarılmaz, sigara içilmez.
  • Akü sıvısı asitlidir; göze, cilde ve giysiye temasından kaçınılır. Temas ederse bol suyla yıkanır.
  • Akü sökülürken önce eksi (−), takılırken önce artı (+) kablo bağlanır. Böylece anahtar şaseye değse bile kısa devre oluşmaz.
  • Kullanılmış akü çöpe atılmaz; satıcıya veya atık akü toplama noktasına verilir.
Akü zayıfsa
  • marş yavaş ve güçsüz döner
  • farlar ve iç lambalar sönükleşir
  • soğuk havada çalıştırma zorlaşır
Akünün çabuk bitmesini önlemek
  • motor çalışmıyorken farları açık bırakma
  • kontak kapalıyken uzun süre radyo vb. kullanma
  • uzun süre kullanılmayacak araçta aküyü koru

03Takviye Kablosuyla Çalıştırma

Aküsü biten araç, aynı gerilimde (ör. 12 V) aküsü dolu başka bir araçtan takviye kablosu ile çalıştırılabilir. Kabloların bağlanma sırası önemlidir.

1. Kırmızı kablo: boş akünün artı (+) kutbu
↓
2. Kırmızı kablonun diğer ucu: dolu akünün artı (+) kutbu
↓
3. Siyah kablo: dolu akünün eksi (−) kutbu
↓
4. Siyah kablonun diğer ucu: aküsü boş aracın motor bloğu / boyasız metal şase noktası (aküden uzakta)
↓
Önce yardım eden araç, sonra aküsü boş araç çalıştırılır; kablolar ters sırayla sökülür
Takviye kablosu bağlama sırası
!DİKKAT
  • Kabloların uçları birbirine değdirilmez; artı ve eksi kutuplar karıştırılmaz. Ters bağlantı elektronik aksamı yakabilir.
  • Son bağlantının aküden uzakta yapılması, olası kıvılcımın akü gazını tutuşturmasını önler.
  • Araçların gövdeleri birbirine değmemelidir.
  • Aracın kullanım kitapçığında farklı bağlantı noktası belirtilmişse ona uyulur.
ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

Aküsü biten bir aracı takviye kablosuyla çalıştırırken aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Artı kutuplar kırmızı kabloyla birbirine bağlanır.

B) Siyah kablonun son ucu, aküsü boş aracın motor bloğuna bağlanabilir.

C) Bağlama sırasında kablo uçları birbirine değdirilerek elektrik olup olmadığı denenir.

D) Kablolar, bağlama sırasının tersiyle sökülür.

A, B ve D doğru uygulamalardır.

Kablo uçlarını birbirine değdirmek kısa devre ve kıvılcım oluşturur; akü gazı tutuşabilir.

Sonuç: Yanlış olan C seçeneğidir.

04Sigortalar ve Aydınlatma

Bir elektrikli donanım (ör. silecek, korna, bir far) aniden tamamen çalışmazsa önce o devrenin sigortası kontrol edilir. Sigorta kutusunun yeri ve her sigortanın görevi kullanım kitapçığında yazar.

  • Atan sigorta aynı amper değerinde yeni sigortayla değiştirilir.
  • Daha yüksek amperli sigorta takmak veya sigorta yerine tel bağlamak kabloların ısınıp yanmasına, araç yangınına yol açabilir.
  • Yeni sigorta da hemen atıyorsa devrede kısa devre vardır; servise gidilir.
AydınlatmaNot
Kısa (yakını gösteren) farŞehir içinde ve karşıdan araç gelirken kullanılır; karşıdaki sürücüyü kamaştırmaz.
Uzun (uzağı gösteren) farAydınlatılmamış yolda, karşıdan araç yokken kullanılır.
Park (konum) lambasıAracın varlığını ve genişliğini gösterir.
Sis lambalarıSis, kar gibi görüşü azaltan hava koşullarında kullanılır.
Fren ve geri vites lambalarıFren yapıldığını ve geri gidildiğini arkadakilere bildirir.

Sürüşe başlamadan önce farların, sinyallerin ve fren lambalarının çalıştığı kontrol edilmelidir. Far ayarı bozuksa yol iyi aydınlanmaz veya karşıdan gelenler kamaşır.

Reklam

05Gösterge Lambalarının Renkleri

Gösterge panelindeki lambaların rengi, durumun ne kadar acil olduğunu anlatır. Kontak açılınca birçok lamba kısa süre yanıp kendini test eder; motor çalışınca sönmesi gerekir.

RenkAnlamıNe yapılır?
Kırmızıtehlike, ciddi arızaAraç güvenli yerde en kısa sürede durdurulur; arıza giderilmeden yola devam edilmez.
Sarı / turuncuuyarı, kontrol gerekliDikkatli sürülür, en kısa sürede kontrol ettirilir.
Yeşilbir sistem açık / çalışıyor (bilgi)Bilgi amaçlıdır (ör. kısa far, sinyal).
MavibilgiUzun far açık. (Bazı araçlarda mavi termometre motorun henüz soğuk olduğunu gösterir.)

06Önemli İkaz ve Uyarı Lambaları

LambaŞekli (tarif)RenkYanarsa
Yağ basıncıağzından damla düşen yağdanlıkkırmızıHemen güvenli yerde dur, motoru kapat, yağı kontrol et.
Şarj (akü)artı ve eksi işaretli dikdörtgen akükırmızıŞarj dinamosu veya kayışı arızalı; akü boşalıyor. Gereksiz elektrik tüketimini kapat, servise git.
Hararetdalgalı çizgiler (sıvı) içinde termometrekırmızıMotor aşırı ısındı; güvenli yerde dur, motoru durdur, soğumasını bekle.
Fren sistemidaire içinde ünlem işareti (!) veya “BRAKE”kırmızıEl freni çekili olabilir; çekili değilse fren hidroliği azalmış veya fren arızası var. Yola devam etme.
Hava yastığıönünde yuvarlak balon bulunan, kemerli oturan kişikırmızıHava yastığı sisteminde arıza; kazada açılmayabilir. Servise git.
Emniyet kemerikemer takmış oturan kişikırmızıKemer takılmamış; kemeri tak.
ABSdaire içinde “ABS” yazısısarıABS devre dışı; normal fren çalışır ama tekerlekler kilitlenebilir. Dikkatli sür, kontrol ettir.
Motor arızamotor bloğu siluetisarı / turuncuMotor kontrol sistemi arıza algıladı. Sürekli yanıyorsa en kısa sürede servise; yanıp sönüyorsa ciddi arıza olabilir, aracı zorlamadan durdur.
Kızdırma bujisiyay (spiral) şeklisarıDizel araçta ısıtma yapılıyor; sönünce marşa bas.
Lastik basıncıiçinde ünlem olan, altı düz lastik kesitisarıLastiklerden birinin basıncı düşük; kontrol et.
Düşük yakıtyakıt pompası (benzinlik) simgesisarıYakıt yedekte; en yakın istasyonda yakıt al.
Uzun farönünde düz yatay çizgiler olan farmaviUzun far açık; karşıdan araç gelince kısa fara geç.
Kısa farönünde aşağı eğik çizgiler olan faryeşilKısa far açık.
Sinyal / dörtlüsağa-sola bakan oklaryeşilSinyal veya dörtlü flaşör açık.
!DİKKAT
  • Kırmızı lambalar yola devam edilmemesi gereken durumları gösterir: yağ basıncı, hararet, fren, şarj.
  • Fren lambası yanıyorsa önce el freninin indirildiği kontrol edilir.
  • ABS lambası yanıyorsa fren tamamen gitmiş değildir; yalnızca kilitlenme önleyici sistem çalışmıyordur.
  • Simgeler markaya göre küçük farklılıklar gösterebilir; aracın kullanım kitapçığı esas alınır.
ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

Motor çalışırken göstergede kırmızı renkli akü simgesi yanıyor. Bu durum en çok neyi gösterir?

A) Fren hidroliğinin azaldığını

B) Şarj sisteminin aküyü şarj etmediğini

C) Motor yağının azaldığını

D) Uzun farların açık olduğunu

Akü simgesi şarj ikaz lambasıdır; yağ basıncı yağdanlık, fren ünlemle gösterilir.

Lamba, şarj dinamosunun veya kayışının çalışmadığını bildirir.

Sonuç: Araç aküdeki elektrikle çalışıyor ve akü boşalıyor. Cevap B.

SON TEKRAR
  • Akü elektriği kimyasal enerji olarak depolar; marşta elektriği akü verir.
  • Şarj dinamosu motor çalışırken elektrik üretir ve aküyü doldurur.
  • Regülatör (konjektör) şarj gerilimini sabit tutar.
  • Marş motoru volanı döndürüp motoru ilk çalıştırır.
  • Akü sökülürken önce eksi, takılırken önce artı kutup.
  • Bakım isteyen aküye yalnızca saf su eklenir; akü yakınında kıvılcım olmaz.
  • Takviyede: artılar kırmızıyla, siyah kablo dolu akünün eksisinden boş aracın şasesine.
  • Atan sigorta aynı amper değerindekiyle değiştirilir; tel bağlanmaz.
  • Kırmızı lamba: tehlike, dur. Sarı: uyarı, kontrol ettir. Yeşil/mavi: bilgi.
  • Yağ basıncı, şarj, hararet, fren lambaları kırmızıdır.
  • ABS ve motor arıza lambaları sarı/turuncudur.
Reklam
Konu TestiEhliyet Motor ve Araç Tekniği · 6 soru
1.

Motor çalışırken araçtaki elektrik ihtiyacını karşılayan ve aküyü şarj eden parça hangisidir?

  1. Marş motoru
  2. Bobin
  3. Şarj dinamosu (alternatör)
  4. Sigorta
2.

Elektrik devresinden aşırı akım geçtiğinde devreyi keserek kabloları ve cihazları koruyan parça hangisidir?

  1. Sigorta
  2. Röle
  3. Akü
  4. Buji
3.

Akü sökülürken hangi kablonun önce sökülmesi gerekir?

  1. Artı (+) kutup kablosu
  2. Eksi (−) kutup kablosu
  3. Hangisi olduğu fark etmez
  4. İkisi aynı anda
4.

Gösterge panelinde kırmızı renkli bir ikaz lambasının yanması genellikle neyi ifade eder?

  1. Bir sistemin çalıştığını bildiren bilgiyi
  2. Uzun farın açık olduğunu
  3. Bakım zamanının yaklaştığını
  4. Ciddi bir arıza veya tehlikeyi
5.

Daire içinde “ABS” yazan sarı lamba sürekli yanıyorsa aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. Araçta hiç fren kalmamıştır.
  2. El freni çekili unutulmuştur.
  3. Kilitlenme önleyici sistem devre dışıdır; normal fren çalışır.
  4. Motor yağı azalmıştır.
6.

Atan bir sigortanın yerine aşağıdakilerden hangisi takılmalıdır?

  1. Aynı amper değerinde sigorta
  2. Daha yüksek amperli sigorta
  3. İnce bir tel parçası
  4. Hiçbir şey takılmamalıdır
Konu testi cevap anahtarını göster

Konu Testi · Cevap Anahtarı

1.
Cevap: C Şarj dinamosu motor çalışırken elektrik üretir.
2.
Cevap: A Sigorta aşırı akımda atarak devreyi keser.
3.
Cevap: B Önce eksi sökülürse anahtarın şaseye değmesi kısa devre yapmaz.
4.
Cevap: D Kırmızı lamba tehlike ve ciddi arıza anlamına gelir.
5.
Cevap: C ABS arızasında fren çalışır, ancak sert frende tekerlekler kilitlenebilir.
6.
Cevap: A Yüksek amperli sigorta veya tel, kabloların yanmasına yol açabilir.
KONU TESTİ

Bu konuyu 15 soruluk çözümlü testle pekiştir: şıkkını işaretle, bitince puanını ve her sorunun çözümünü gör.

Elektrik Sistemi, Akü ve Gösterge Lambaları testini çöz →

Sınav provası için 50 soruluk ehliyet deneme sınavlarımızı da çözebilirsin.

Taze Mühendis
Bu konuda takıldığın bir yer mi var?Taze Mühendis adım adım anlatsın · Yapay zeka · Ücretsiz

← Ehliyet Motor ve Araç Tekniği Ders Notları · Ehliyet Ders Notları

Notlar Yazılı Deposu tarafından hazırlanmıştır, resmî kaynak değildir. Kurallar değişebilir; güncel mevzuatı mevzuat.gov.tr’den kontrol edin. Bir hata gördüyseniz bize bildirin.

#Sınıf, Konu ya da Başlık Ara...