Ehliyet Motor ve Araç Tekniği Ders Notları: Soğutma ve Yağlama Sistemleri

Ehliyet sınavı Motor ve Araç Tekniği dersi Soğutma ve Yağlama Sistemleri konu anlatımı: radyatör, termostat, su pompası, fan ve antifriz; motor yağının görevleri, yağ seviyesinin doğru kontrolü, yağ değişimi, hararet ve yağ basıncı ikazında yapılacaklar.

SINAVDA NE ÇIKAR?
Termostat, radyatör, su pompasısık sorulur
Antifrizin görevlerisık sorulur
Hararette yapılacaklarsık sorulur
Motor yağının görevlerisık sorulur
Yağ seviyesinin kontrolüzaman zaman
Yağ basıncı lambasızaman zaman
E-sınavda Motor ve Araç Tekniği dersinden toplam 9 soru gelir; konu dağılımı her sınavda değişir.

01Soğutma Sisteminin Görevi ve Parçaları

Yanma sırasında motorda çok yüksek ısı oluşur. Soğutma sistemi, motoru aşırı ısınmaktan korur ve motorun en verimli çalışma sıcaklığına çabuk ulaşmasını, bu sıcaklıkta kalmasını sağlar. Otomobillerde genellikle sıvı (su) soğutma kullanılır; bazı motosikletlerde hava soğutma vardır.

Motor bloğundaki su kanalları (ısıyı alır)
↓
Termostat (sıcaksa yolu açar)
↓
Radyatör (ısıyı havaya verir)
↓
Su pompası (soğuyan sıvıyı tekrar motora basar)
Soğutma sıvısının dolaşımı
ParçaGörevi
RadyatörMotordan gelen sıcak sıvıyı ince borular ve petekler arasından geçirerek havayla soğutur.
Su pompası (devirdaim)Soğutma sıvısını sistemde dolaştırır. Genellikle motordan kayışla hareket alır.
TermostatMotor soğukken kapalı kalır, sıvıyı radyatöre göndermez; motor çabuk ısınır. Çalışma sıcaklığına gelince açılır ve sıvıyı radyatöre yollar.
Fan (vantilatör)Araç yavaşken veya dururken radyatörden hava geçirir. Çoğu araçta sıcaklığa göre elektrikle çalışır.
Genleşme kabı (yedek depo)Isınınca genleşen sıvıyı alır, soğuyunca geri verir. Seviye buradan kontrol edilir.
Radyatör kapağıSistemi basınçlı tutar; böylece sıvının kaynama noktası yükselir.
Hararet göstergesi / lambasıMotor sıcaklığını sürücüye bildirir.
Termostat kapalı kalırsa
  • sıvı radyatöre gidemez
  • motor hararet yapar
  • gösterge kırmızıya çıkar
Termostat açık kalırsa
  • sıvı sürekli radyatöre gider
  • motor geç ısınır, kalorifer geç ısıtır
  • yakıt tüketimi ve aşınma artar
Reklam

02Antifriz ve Soğutma Suyu Kontrolü

Antifriz, soğutma suyuna belirli oranda katılan özel bir sıvıdır. Oranı ve türü aracın kullanım kitapçığında yazar; yalnızca kışın değil, yıl boyunca sistemde bulunmalıdır.

Donmayı önlerKaynama noktasını yükseltirPas ve korozyonu önlerKireçlenmeyi azaltır
Antifrizin görevleri
  • Soğuk havada antifrizsiz su donarsa genleşir; motor bloğunu, radyatörü çatlatabilir.
  • Soğutma sıvısı seviyesi motor soğukken, genleşme kabındaki MIN ile MAX işaretleri arasında olmalıdır.
  • Seviye sık sık azalıyorsa sistemde kaçak vardır; kontrol ettirilmelidir.
!DİKKAT
  • Motor sıcakken radyatör veya genleşme kabı kapağı açılmaz. Sistem basınçlıdır; kaynar sıvı fışkırarak ağır yanığa yol açar.
  • Antifriz zehirlidir; çocukların ve hayvanların ulaşamayacağı yerde saklanır.

03Hararet (Aşırı Isınma) ve Yapılacaklar

Motorun normal çalışma sıcaklığının üstüne çıkmasına hararet denir. Hararet göstergesi kırmızı bölgeye çıkar ya da kırmızı hararet lambası (sıvı içindeki termometre şekli) yanar.

Hararetin olası nedenleriBelirtileri
Soğutma sıvısının azalması veya kaçakgösterge kırmızıda, hararet lambası yanıyor
Termostatın kapalı kalmasıkaputtan buhar çıkması
Fanın çalışmamasımotor gücünde düşme, vuruntu
Su pompası veya kayışının arızasıkeskin antifriz kokusu
Radyatörün dıştan kirlenmesi / tıkanmasıgenleşme kabında sıvının azalması
Aracı güvenli bir yere çek, dörtlüleri yak
↓
Motoru durdur
↓
Kaputu dikkatlice aç, motorun soğumasını bekle (kapağa dokunma)
↓
Soğuyunca sıvı seviyesini ve kaçakları kontrol et, eksikse tamamla
↓
Arıza sürüyorsa yola devam etme, servis çağır
Hararet ikazında yapılacaklar
!DİKKAT
  • Hararet yapan motora soğuk su dökülmez; ani soğuma blok ve kapağı çatlatabilir.
  • Hararetle yola devam etmek silindir kapak contasını yakar, motora kalıcı zarar verir.
ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

Seyir hâlindeki sürücü, hararet göstergesinin kırmızı bölgeye çıktığını ve kaputtan buhar geldiğini görüyor. Sürücünün aşağıdakilerden hangisini yapması doğrudur?

A) Radyatör kapağını hemen açıp soğuk su eklemek

B) Hızını artırarak radyatöre daha çok hava gelmesini sağlamak

C) Aracı güvenli yere çekip motoru durdurmak ve soğumasını beklemek

D) Motorun üstüne su dökerek soğutmak

Sıcak motorda kapak açmak yanığa, soğuk su dökmek çatlamaya yol açar.

Hararetle sürmeye devam etmek motoru bozar.

Sonuç: Güvenli yere çekip motoru durdurmak ve soğumasını beklemek gerekir. Cevap C.

04Yağlama Sistemi ve Motor Yağının Görevleri

Motorda birbirine sürtünerek çalışan çok sayıda metal parça vardır. Yağlama sistemi, bu parçalar arasına yağ filmi oluşturarak aşınmayı önler.

Karter (yağ burada toplanır)
↓
Yağ pompası (yağı basınçla basar)
↓
Yağ filtresi (yağı süzer)
↓
Yağ kanalları → krank, piston, eksantrik, supaplar
↓
Yağ tekrar kartere döner
Motor yağının göreviAçıklama
YağlamaParçalar arasındaki sürtünmeyi ve aşınmayı azaltır.
SoğutmaSürtünen parçaların ısısını alıp uzaklaştırır.
TemizlemeKurum ve metal tozlarını taşır; filtrede tutulmalarını sağlar.
SızdırmazlıkSegman ile silindir arasında ince bir tabaka oluşturarak kompresyon kaçağını azaltır.
Korozyondan korumaMetal yüzeyleri pasa karşı korur.

Yağın akıcılık derecesine viskozite denir. Örneğin “5W-30” gibi bir yağda W harfi kış (winter) kullanımına uygunluğu gösterir; W’den önceki sayı küçüldükçe yağ soğukta daha akıcıdır. Doğru yağ türü aracın kullanım kitapçığında yazar.

Reklam

05Yağ Seviyesi Kontrolü, Yağ ve Filtre Değişimi

Araç düz zemine park edilir
↓
Motor durdurulur, yağın kartere inmesi için birkaç dakika beklenir (en doğru ölçüm motor soğukken)
↓
Yağ çubuğu çekilir, temiz bezle silinir
↓
Çubuk sonuna kadar yerine takılıp tekrar çekilir
↓
Yağ izi MIN ile MAX çizgileri arasında olmalıdır
Motor yağı seviyesinin kontrolü
Yağ az ise
  • parçalar yeterince yağlanmaz
  • aşınma ve ısınma artar
  • motor hasar görebilir (“yatak sarma”)
Yağ fazla ise
  • krank mili yağı köpürtür
  • yağ basıncı ve yağlama bozulur
  • keçe ve contalardan kaçak olabilir
  • Yağ seviyesi uzun yola çıkmadan önce ve düzenli aralıklarla kontrol edilir.
  • Motor yağı ve yağ filtresi birlikte değiştirilir. Değişim aralığı (kilometre veya süre) aracın bakım kitapçığında yazar; araç az kullanılsa bile yağ zamanla bozulur.
  • Eksilen yağ tamamlanırken aynı tür ve özellikte yağ kullanılır.
  • Kullanılmış motor yağı toprağa, kanalizasyona dökülmez; atık yağ toplama noktalarına verilir.
ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

Motor yağı seviyesinin doğru ölçülmesi için aşağıdakilerden hangisi yapılmalıdır?

A) Motor çalışırken yağ çubuğu çekilmelidir.

B) Araç düz zemindeyken, motor durdurulup bir süre beklendikten sonra ölçülmelidir.

C) Araç yokuşa park edilip ön tarafı yüksekken ölçülmelidir.

D) Yağ çubuğu silinmeden ilk çekişte okunmalıdır.

Motor çalışırken yağ kanallardadır; ölçüm yanlış çıkar. Eğimli zeminde yağ bir tarafa toplanır.

İlk çekişte çubuktaki sıçrayan yağ yanıltır; silip tekrar takmak gerekir.

Sonuç: Düz zeminde, motor durduktan sonra beklenerek ölçülür. Cevap B.

06Yağ Basıncı İkazında Yapılacaklar

Göstergedeki kırmızı renkli, yağdanlık şeklindeki lamba yağ basıncı ikaz lambasıdır. Kontak açılınca kısa süre yanıp motor çalışınca sönmelidir. Motor çalışırken yanıyorsa yağ basıncı düşmüştür: yağ azalmış, yağ pompası arızalanmış veya yağ kaçağı olabilir.

!DİKKAT
  • Seyir sırasında yağ basıncı lambası yanarsa araç hemen güvenli bir yere çekilir ve motor durdurulur. Yağsız çalışan motor çok kısa sürede ağır hasar görür.
  • Yağ seviyesi kontrol edilir; yağ yeterli olduğu hâlde lamba sönmüyorsa araç çalıştırılmaz, servis çağrılır.
  • Yağ basıncı lambası ile yağ seviyesi uyarısı farklı olabilir; bazı araçlarda yağ seviyesi düşükse sarı uyarı çıkar.
SON TEKRAR
  • Soğutma sistemi motoru aşırı ısınmaktan korur, çalışma sıcaklığına çabuk ulaştırır.
  • Termostat: motor soğukken kapalı, ısınınca açık.
  • Su pompası: sıvıyı dolaştırır. Radyatör: ısıyı havaya verir. Fan: radyatörden hava geçirir.
  • Antifriz donmayı önler, kaynama noktasını yükseltir, korozyonu önler; yıl boyu kullanılır.
  • Motor sıcakken radyatör kapağı açılmaz.
  • Hararette: güvenli yere çek, motoru durdur, soğumasını bekle.
  • Motor yağı: yağlar, soğutur, temizler, sızdırmazlık sağlar, korozyonu önler.
  • Yağ seviyesi düz zeminde, motor durduktan sonra yağ çubuğuyla ölçülür; MIN–MAX arası olmalı.
  • Yağ ve yağ filtresi birlikte değiştirilir.
  • Kırmızı yağ basıncı lambası yanarsa motor hemen durdurulur.
Reklam
Konu TestiEhliyet Motor ve Araç Tekniği · 6 soru
1.

Motor soğukken soğutma sıvısının radyatöre gitmesini engelleyerek motorun kısa sürede ısınmasını sağlayan parça hangisidir?

  1. Fan
  2. Su pompası
  3. Termostat
  4. Radyatör kapağı
2.

Antifrizin görevleri arasında aşağıdakilerden hangisi yoktur?

  1. Soğutma suyunun donmasını önlemek
  2. Motor parçalarını yağlamak
  3. Pas ve korozyonu önlemek
  4. Kaynama noktasını yükseltmek
3.

Soğutma sıvısını motor ile radyatör arasında dolaştıran parça hangisidir?

  1. Su pompası
  2. Yağ pompası
  3. Termostat
  4. Genleşme kabı
4.

Aşağıdakilerden hangisi motor yağının görevlerinden biri değildir?

  1. Sürtünmeyi azaltmak
  2. Parçaları soğutmak
  3. Kurum ve tozları taşımak
  4. Yakıtı ateşlemek
5.

Seyir hâlinde kırmızı renkli yağ basıncı ikaz lambası yanan sürücünün ne yapması gerekir?

  1. Yola devam edip ilk bakımda göstermek
  2. Motor devrini yükseltmek
  3. Radyatöre su eklemek
  4. Aracı güvenli yere çekip motoru hemen durdurmak
6.

Motor yağı değiştirilirken genellikle hangi parça da birlikte değiştirilir?

  1. Yağ filtresi
  2. Buji
  3. Termostat
  4. Fren balatası
Konu testi cevap anahtarını göster

Konu Testi · Cevap Anahtarı

1.
Cevap: C Termostat motor soğukken kapalı kalır, çalışma sıcaklığında açılır.
2.
Cevap: B Parçaları yağlamak motor yağının görevidir; antifriz soğutma sıvısına katılır.
3.
Cevap: A Su pompası (devirdaim) sıvıyı sistemde dolaştırır.
4.
Cevap: D Yakıtı ateşlemek buji veya sıkıştırma ısısının işidir.
5.
Cevap: D Yağ basıncı düşükken çalışan motor kısa sürede ağır hasar görür.
6.
Cevap: A Kirli filtre yeni yağı da kirletir; ikisi birlikte değiştirilir.
KONU TESTİ

Bu konuyu 15 soruluk çözümlü testle pekiştir: şıkkını işaretle, bitince puanını ve her sorunun çözümünü gör.

Soğutma ve Yağlama Sistemleri testini çöz →

Sınav provası için 50 soruluk ehliyet deneme sınavlarımızı da çözebilirsin.

Taze Mühendis
Bu konuda takıldığın bir yer mi var?Taze Mühendis adım adım anlatsın · Yapay zeka · Ücretsiz

← Ehliyet Motor ve Araç Tekniği Ders Notları · Ehliyet Ders Notları

Notlar Yazılı Deposu tarafından hazırlanmıştır, resmî kaynak değildir. Kurallar değişebilir; güncel mevzuatı mevzuat.gov.tr’den kontrol edin. Bir hata gördüyseniz bize bildirin.

#Sınıf, Konu ya da Başlık Ara...