Ehliyet Motor ve Araç Tekniği Ders Notları: Soğutma ve Yağlama Sistemleri
Ehliyet sınavı Motor ve Araç Tekniği dersi Soğutma ve Yağlama Sistemleri konu anlatımı: radyatör, termostat, su pompası, fan ve antifriz; motor yağının görevleri, yağ seviyesinin doğru kontrolü, yağ değişimi, hararet ve yağ basıncı ikazında yapılacaklar.
Ehliyet Motor ve Araç Tekniği
| Termostat, radyatör, su pompası | sık sorulur |
| Antifrizin görevleri | sık sorulur |
| Hararette yapılacaklar | sık sorulur |
| Motor yağının görevleri | sık sorulur |
| Yağ seviyesinin kontrolü | zaman zaman |
| Yağ basıncı lambası | zaman zaman |
01Soğutma Sisteminin Görevi ve Parçaları
Yanma sırasında motorda çok yüksek ısı oluşur. Soğutma sistemi, motoru aşırı ısınmaktan korur ve motorun en verimli çalışma sıcaklığına çabuk ulaşmasını, bu sıcaklıkta kalmasını sağlar. Otomobillerde genellikle sıvı (su) soğutma kullanılır; bazı motosikletlerde hava soğutma vardır.
| Parça | Görevi |
|---|---|
| Radyatör | Motordan gelen sıcak sıvıyı ince borular ve petekler arasından geçirerek havayla soğutur. |
| Su pompası (devirdaim) | Soğutma sıvısını sistemde dolaştırır. Genellikle motordan kayışla hareket alır. |
| Termostat | Motor soğukken kapalı kalır, sıvıyı radyatöre göndermez; motor çabuk ısınır. Çalışma sıcaklığına gelince açılır ve sıvıyı radyatöre yollar. |
| Fan (vantilatör) | Araç yavaşken veya dururken radyatörden hava geçirir. Çoğu araçta sıcaklığa göre elektrikle çalışır. |
| Genleşme kabı (yedek depo) | Isınınca genleşen sıvıyı alır, soğuyunca geri verir. Seviye buradan kontrol edilir. |
| Radyatör kapağı | Sistemi basınçlı tutar; böylece sıvının kaynama noktası yükselir. |
| Hararet göstergesi / lambası | Motor sıcaklığını sürücüye bildirir. |
- sıvı radyatöre gidemez
- motor hararet yapar
- gösterge kırmızıya çıkar
- sıvı sürekli radyatöre gider
- motor geç ısınır, kalorifer geç ısıtır
- yakıt tüketimi ve aşınma artar
02Antifriz ve Soğutma Suyu Kontrolü
Antifriz, soğutma suyuna belirli oranda katılan özel bir sıvıdır. Oranı ve türü aracın kullanım kitapçığında yazar; yalnızca kışın değil, yıl boyunca sistemde bulunmalıdır.
- Soğuk havada antifrizsiz su donarsa genleşir; motor bloğunu, radyatörü çatlatabilir.
- Soğutma sıvısı seviyesi motor soğukken, genleşme kabındaki MIN ile MAX işaretleri arasında olmalıdır.
- Seviye sık sık azalıyorsa sistemde kaçak vardır; kontrol ettirilmelidir.
- Motor sıcakken radyatör veya genleşme kabı kapağı açılmaz. Sistem basınçlıdır; kaynar sıvı fışkırarak ağır yanığa yol açar.
- Antifriz zehirlidir; çocukların ve hayvanların ulaşamayacağı yerde saklanır.
03Hararet (Aşırı Isınma) ve Yapılacaklar
Motorun normal çalışma sıcaklığının üstüne çıkmasına hararet denir. Hararet göstergesi kırmızı bölgeye çıkar ya da kırmızı hararet lambası (sıvı içindeki termometre şekli) yanar.
| Hararetin olası nedenleri | Belirtileri |
|---|---|
| Soğutma sıvısının azalması veya kaçak | gösterge kırmızıda, hararet lambası yanıyor |
| Termostatın kapalı kalması | kaputtan buhar çıkması |
| Fanın çalışmaması | motor gücünde düşme, vuruntu |
| Su pompası veya kayışının arızası | keskin antifriz kokusu |
| Radyatörün dıştan kirlenmesi / tıkanması | genleşme kabında sıvının azalması |
- Hararet yapan motora soğuk su dökülmez; ani soğuma blok ve kapağı çatlatabilir.
- Hararetle yola devam etmek silindir kapak contasını yakar, motora kalıcı zarar verir.
Seyir hâlindeki sürücü, hararet göstergesinin kırmızı bölgeye çıktığını ve kaputtan buhar geldiğini görüyor. Sürücünün aşağıdakilerden hangisini yapması doğrudur?
A) Radyatör kapağını hemen açıp soğuk su eklemek
B) Hızını artırarak radyatöre daha çok hava gelmesini sağlamak
C) Aracı güvenli yere çekip motoru durdurmak ve soğumasını beklemek
D) Motorun üstüne su dökerek soğutmak
Sıcak motorda kapak açmak yanığa, soğuk su dökmek çatlamaya yol açar.
Hararetle sürmeye devam etmek motoru bozar.
Sonuç: Güvenli yere çekip motoru durdurmak ve soğumasını beklemek gerekir. Cevap C.
04Yağlama Sistemi ve Motor Yağının Görevleri
Motorda birbirine sürtünerek çalışan çok sayıda metal parça vardır. Yağlama sistemi, bu parçalar arasına yağ filmi oluşturarak aşınmayı önler.
| Motor yağının görevi | Açıklama |
|---|---|
| Yağlama | Parçalar arasındaki sürtünmeyi ve aşınmayı azaltır. |
| Soğutma | Sürtünen parçaların ısısını alıp uzaklaştırır. |
| Temizleme | Kurum ve metal tozlarını taşır; filtrede tutulmalarını sağlar. |
| Sızdırmazlık | Segman ile silindir arasında ince bir tabaka oluşturarak kompresyon kaçağını azaltır. |
| Korozyondan koruma | Metal yüzeyleri pasa karşı korur. |
Yağın akıcılık derecesine viskozite denir. Örneğin “5W-30” gibi bir yağda W harfi kış (winter) kullanımına uygunluğu gösterir; W’den önceki sayı küçüldükçe yağ soğukta daha akıcıdır. Doğru yağ türü aracın kullanım kitapçığında yazar.
05Yağ Seviyesi Kontrolü, Yağ ve Filtre Değişimi
- parçalar yeterince yağlanmaz
- aşınma ve ısınma artar
- motor hasar görebilir (“yatak sarma”)
- krank mili yağı köpürtür
- yağ basıncı ve yağlama bozulur
- keçe ve contalardan kaçak olabilir
- Yağ seviyesi uzun yola çıkmadan önce ve düzenli aralıklarla kontrol edilir.
- Motor yağı ve yağ filtresi birlikte değiştirilir. Değişim aralığı (kilometre veya süre) aracın bakım kitapçığında yazar; araç az kullanılsa bile yağ zamanla bozulur.
- Eksilen yağ tamamlanırken aynı tür ve özellikte yağ kullanılır.
- Kullanılmış motor yağı toprağa, kanalizasyona dökülmez; atık yağ toplama noktalarına verilir.
Motor yağı seviyesinin doğru ölçülmesi için aşağıdakilerden hangisi yapılmalıdır?
A) Motor çalışırken yağ çubuğu çekilmelidir.
B) Araç düz zemindeyken, motor durdurulup bir süre beklendikten sonra ölçülmelidir.
C) Araç yokuşa park edilip ön tarafı yüksekken ölçülmelidir.
D) Yağ çubuğu silinmeden ilk çekişte okunmalıdır.
Motor çalışırken yağ kanallardadır; ölçüm yanlış çıkar. Eğimli zeminde yağ bir tarafa toplanır.
İlk çekişte çubuktaki sıçrayan yağ yanıltır; silip tekrar takmak gerekir.
Sonuç: Düz zeminde, motor durduktan sonra beklenerek ölçülür. Cevap B.
06Yağ Basıncı İkazında Yapılacaklar
Göstergedeki kırmızı renkli, yağdanlık şeklindeki lamba yağ basıncı ikaz lambasıdır. Kontak açılınca kısa süre yanıp motor çalışınca sönmelidir. Motor çalışırken yanıyorsa yağ basıncı düşmüştür: yağ azalmış, yağ pompası arızalanmış veya yağ kaçağı olabilir.
- Seyir sırasında yağ basıncı lambası yanarsa araç hemen güvenli bir yere çekilir ve motor durdurulur. Yağsız çalışan motor çok kısa sürede ağır hasar görür.
- Yağ seviyesi kontrol edilir; yağ yeterli olduğu hâlde lamba sönmüyorsa araç çalıştırılmaz, servis çağrılır.
- Yağ basıncı lambası ile yağ seviyesi uyarısı farklı olabilir; bazı araçlarda yağ seviyesi düşükse sarı uyarı çıkar.
- Soğutma sistemi motoru aşırı ısınmaktan korur, çalışma sıcaklığına çabuk ulaştırır.
- Termostat: motor soğukken kapalı, ısınınca açık.
- Su pompası: sıvıyı dolaştırır. Radyatör: ısıyı havaya verir. Fan: radyatörden hava geçirir.
- Antifriz donmayı önler, kaynama noktasını yükseltir, korozyonu önler; yıl boyu kullanılır.
- Motor sıcakken radyatör kapağı açılmaz.
- Hararette: güvenli yere çek, motoru durdur, soğumasını bekle.
- Motor yağı: yağlar, soğutur, temizler, sızdırmazlık sağlar, korozyonu önler.
- Yağ seviyesi düz zeminde, motor durduktan sonra yağ çubuğuyla ölçülür; MIN–MAX arası olmalı.
- Yağ ve yağ filtresi birlikte değiştirilir.
- Kırmızı yağ basıncı lambası yanarsa motor hemen durdurulur.
Motor soğukken soğutma sıvısının radyatöre gitmesini engelleyerek motorun kısa sürede ısınmasını sağlayan parça hangisidir?
- Fan
- Su pompası
- Termostat
- Radyatör kapağı
Antifrizin görevleri arasında aşağıdakilerden hangisi yoktur?
- Soğutma suyunun donmasını önlemek
- Motor parçalarını yağlamak
- Pas ve korozyonu önlemek
- Kaynama noktasını yükseltmek
Soğutma sıvısını motor ile radyatör arasında dolaştıran parça hangisidir?
- Su pompası
- Yağ pompası
- Termostat
- Genleşme kabı
Aşağıdakilerden hangisi motor yağının görevlerinden biri değildir?
- Sürtünmeyi azaltmak
- Parçaları soğutmak
- Kurum ve tozları taşımak
- Yakıtı ateşlemek
Seyir hâlinde kırmızı renkli yağ basıncı ikaz lambası yanan sürücünün ne yapması gerekir?
- Yola devam edip ilk bakımda göstermek
- Motor devrini yükseltmek
- Radyatöre su eklemek
- Aracı güvenli yere çekip motoru hemen durdurmak
Motor yağı değiştirilirken genellikle hangi parça da birlikte değiştirilir?
- Yağ filtresi
- Buji
- Termostat
- Fren balatası
Konu testi cevap anahtarını göster
Konu Testi · Cevap Anahtarı
Bu konuyu 15 soruluk çözümlü testle pekiştir: şıkkını işaretle, bitince puanını ve her sorunun çözümünü gör.
Soğutma ve Yağlama Sistemleri testini çöz →
Sınav provası için 50 soruluk ehliyet deneme sınavlarımızı da çözebilirsin.
← Ehliyet Motor ve Araç Tekniği Ders Notları · Ehliyet Ders Notları
Notlar Yazılı Deposu tarafından hazırlanmıştır, resmî kaynak değildir. Kurallar değişebilir; güncel mevzuatı mevzuat.gov.tr’den kontrol edin. Bir hata gördüyseniz bize bildirin.