Ehliyet Motor ve Araç Tekniği Ders Notları: Motorun Yapısı ve Çalışma Prensibi
Ehliyet sınavı Motor ve Araç Tekniği dersi Motorun Yapısı ve Çalışma Prensibi konu anlatımı: içten yanmalı motorun parçaları, dört zamanlı motorun zamanları, benzinli ve dizel motor farkları ile hibrit ve elektrikli araçlar tek sayfada.
Ehliyet Motor ve Araç Tekniği
| İçten yanmalı motor tanımı | zaman zaman |
| Motor parçaları ve görevleri | sık sorulur |
| Dört zamanın sırası ve supap durumu | sık sorulur |
| Benzinli – dizel farkı | sık sorulur |
| Hibrit ve elektrikli araç | nadiren |
01Motor Nedir? İçten Yanmalı Motor
Motor, bir enerji türünü hareket (mekanik) enerjisine dönüştüren makinedir. Otomobillerde en yaygın olanı içten yanmalı motordur: yakıt, motorun içinde (silindirde) yakılır ve yanmanın oluşturduğu basınç pistonu iter.
- yakıt silindirin içinde yanar
- benzinli, dizel, LPG’li motorlar
- bugünkü otomobillerin çoğu
- yakıt motorun dışında yanar
- ısı buhar gibi bir akışkanla taşınır
- buhar makinesi, eski lokomotifler
02Motorun Temel Parçaları
Motor, sabit parçalar (blok, kapak, karter) ve hareketli parçalardan (piston, biyel, krank mili, eksantrik mili, supaplar) oluşur.
| Parça | Görevi |
|---|---|
| Silindir bloğu | Motorun gövdesidir; silindirler ve su kanalları bloğun içindedir. |
| Silindir | Pistonun içinde hareket ettiği, yanmanın gerçekleştiği boşluk. |
| Silindir kapağı | Silindirlerin üstünü kapatır; supaplar ve (benzinlide) bujiler buradadır. Blok ile kapak arasında silindir kapak contası sızdırmazlığı sağlar. |
| Piston | Yanma basıncını alıp aşağı-yukarı hareket eder. Üzerindeki segmanlar sızdırmazlık sağlar, yağın yanma odasına geçmesini önler. |
| Biyel (piston kolu) | Pistonu krank miline bağlar; hareketi aktarır. |
| Krank mili | Pistonun doğrusal hareketini dairesel harekete çevirir. Motordan alınan güç buradan çıkar. |
| Volan | Krank milinin ucundaki ağır diskdir; dönüşü düzenler, marş motoru buna kavrar, debriyaj buraya bağlanır. |
| Eksantrik (kam) mili | Supapların zamanında açılıp kapanmasını sağlar. Krank milinden triger kayışı veya zinciri ile hareket alır. |
| Supaplar | Emme supabı yakıt-hava karışımını (dizelde havayı) içeri alır; egzoz supabı yanmış gazları dışarı atar. |
| Karter | Motorun alt kapağıdır; motor yağı burada toplanır. |
- Pistonun doğrusal hareketini dönme hareketine çeviren parça krank milidir; eksantrik mili değildir.
- Supapları açıp kapatan parça eksantrik (kam) milidir.
- Triger kayışı koparsa motor durur ve birçok motorda supaplar ile pistonlar çarpışarak ağır hasar oluşur. Kayış, üreticinin belirttiği kilometre veya sürede değiştirilmelidir.
- Pistonun çıkabildiği en üst noktaya üst ölü nokta (ÜÖN), inebildiği en alt noktaya alt ölü nokta (AÖN) denir.
Motorda yanma sonucu aşağı itilen pistonun hareketini krank miline ileten parça aşağıdakilerden hangisidir?
A) Volan
B) Biyel
C) Segman
D) Supap
Volan krank milinin ucundadır, hareketi pistondan almaz.
Segman sızdırmazlık parçasıdır; supap gaz giriş-çıkışını sağlar.
Sonuç: Pistonu krank miline bağlayan parça biyeldir. Cevap B.
03Dört Zamanlı Motorun Zamanları
Otomobillerde kullanılan motorlar genellikle dört zamanlıdır. Bir çevrim (iş) dört zamanda tamamlanır. Bu sürede piston dört kez hareket eder (iki iniş, iki çıkış), krank mili iki tur, eksantrik mili bir tur döner.
| Zaman | Piston | Supaplar | Ne olur? |
|---|---|---|---|
| Emme | ÜÖN’den AÖN’ye iner | emme açık, egzoz kapalı | Benzinlide yakıt-hava karışımı, dizelde yalnızca hava silindire alınır. |
| Sıkıştırma | AÖN’den ÜÖN’ye çıkar | ikisi de kapalı | Karışım (dizelde hava) sıkıştırılır; basınç ve sıcaklık artar. |
| Ateşleme (iş) | ÜÖN’den AÖN’ye iner | ikisi de kapalı | Benzinlide buji kıvılcımı karışımı ateşler; dizelde sıcak havaya püskürtülen yakıt kendiliğinden tutuşur. Güç bu zamanda elde edilir. |
| Egzoz | AÖN’den ÜÖN’ye çıkar | egzoz açık, emme kapalı | Yanmış gazlar silindirden dışarı atılır. |
- Dört zamandan yalnızca ateşleme (iş) zamanı güç üretir; diğer üçü volanın dönme ataletiyle tamamlanır.
- Her iki supabın da kapalı olduğu zamanlar sıkıştırma ve ateşleme zamanlarıdır.
- Dizel motor emme zamanında yalnızca hava alır.
Dört zamanlı bir motorda piston aşağı inerken emme ve egzoz supaplarının ikisi de kapalıdır. Motor hangi zamandadır?
A) Emme
B) Sıkıştırma
C) Ateşleme (iş)
D) Egzoz
Piston aşağı iniyorsa zaman ya emme ya da ateşlemedir.
Emme zamanında emme supabı açıktır; burada ikisi de kapalı.
Sonuç: Piston aşağı iniyor ve supaplar kapalıysa motor ateşleme (iş) zamanındadır. Cevap C.
04Benzinli ve Dizel Motor Farkları
Benzinli ve dizel motorların ikisi de dört zamanlı çalışabilir. Temel fark yakıtın nasıl tutuştuğudur.
- emmede yakıt-hava karışımı alınır
- karışım buji kıvılcımıyla ateşlenir
- ateşleme sisteminde buji ve bobin vardır
- sıkıştırma oranı dizelden düşüktür
- daha sessiz, daha az titreşimli çalışır
- emmede yalnızca hava alınır
- hava sıkıştırılıp çok ısınır; yakıt püskürtülünce kendiliğinden tutuşur
- buji yoktur; soğuk çalıştırma için kızdırma bujisi vardır
- sıkıştırma oranı yüksektir
- düşük devirde güçlüdür (yüksek tork), yakıtı verimli kullanır
| Özellik | Benzinli | Dizel |
|---|---|---|
| Tutuşma şekli | kıvılcımla | sıkıştırma ısısıyla |
| Emme zamanında alınan | yakıt + hava | yalnızca hava |
| Yakıtı silindire veren | enjektör | yüksek basınçlı pompa ve enjektör |
| Soğuk çalıştırma yardımcısı | gerekmez | kızdırma bujisi |
| Motor yapısı | daha hafif | yüksek basınca dayanıklı, daha sağlam ve ağır |
- Dizel motorda buji (ateşleme bujisi) yoktur. Kızdırma bujisi kıvılcım üretmez; yalnızca yanma odasını ısıtır.
- LPG’li araçlar da kıvılcımla ateşlemeli (benzinli tip) motor kullanır.
05Hibrit ve Elektrikli Araçlara Kısa Bakış
| Tür | Özellik |
|---|---|
| Hibrit | İçten yanmalı motor ile elektrik motoru birlikte kullanılır. Düşük hızda elektrik motoru, yüksek güç gerektiğinde içten yanmalı motor devreye girer. |
| Şarj edilebilir hibrit | Bataryası prizden de şarj edilebilir; kısa mesafeleri yalnızca elektrikle gidebilir. |
| Tam elektrikli | Yalnızca elektrik motoru ve batarya vardır; egzoz yoktur, motor yağı ve buji gibi parçalar bulunmaz. |
- Rejeneratif (geri kazanımlı) frenleme: Yavaşlarken elektrik motoru jeneratör gibi çalışır, bataryayı şarj eder.
- Yüksek gerilim: Bu araçlarda yüksek gerilimli sistem vardır; kablolar genellikle turuncu renktedir. Eğitimsiz kişi dokunmamalıdır.
- Elektrikli araç çok sessiz çalışır; yayalar aracın yaklaştığını fark etmeyebilir. Sürücü bu yüzden daha dikkatli olmalıdır.
- İçten yanmalı motorda yakıt silindirin içinde yanar.
- Krank mili: doğrusal hareketi dairesel harekete çevirir.
- Eksantrik mili: supapları açıp kapatır; triger kayışı/zinciriyle döner.
- Biyel: pistonu krank miline bağlar.
- Segman: piston ile silindir arasında sızdırmazlık sağlar.
- Sıra: Emme – Sıkıştırma – Ateşleme – Egzoz.
- Güç yalnızca ateşleme (iş) zamanında üretilir.
- Bir çevrimde krank 2 tur, eksantrik 1 tur döner.
- Benzinli: buji kıvılcımı. Dizel: sıkıştırma ısısıyla kendiliğinden tutuşma.
- Dizelde buji yok, kızdırma bujisi var.
- Elektrikli araçlarda turuncu yüksek gerilim kablolarına dokunulmaz.
- “E-S-A-E”: Emme, Sıkıştırma, Ateşleme, Egzoz.
- Piston iniyorsa: emme ya da ateşleme. Piston çıkıyorsa: sıkıştırma ya da egzoz.
Yakıtın, motorun silindirleri içinde yakılarak hareket enerjisi elde edildiği motorlara ne ad verilir?
- Elektrik motoru
- Dıştan yanmalı motor
- İçten yanmalı motor
- Buhar makinesi
Dört zamanlı motorda zamanların doğru sıralaması hangisidir?
- Emme – Sıkıştırma – Ateşleme – Egzoz
- Sıkıştırma – Emme – Egzoz – Ateşleme
- Emme – Ateşleme – Sıkıştırma – Egzoz
- Ateşleme – Emme – Sıkıştırma – Egzoz
Supapların zamanında açılıp kapanmasını sağlayan motor parçası hangisidir?
- Krank mili
- Eksantrik (kam) mili
- Volan
- Karter
Dizel motorlarla ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
- Emme zamanında silindire yalnızca hava alınır.
- Yakıt sıkıştırılmış sıcak hava içinde kendiliğinden tutuşur.
- Soğuk çalıştırmada kızdırma bujisinden yararlanılır.
- Yakıt-hava karışımı buji kıvılcımıyla ateşlenir.
Piston ile silindir arasında sızdırmazlığı sağlayan ve yağın yanma odasına geçmesini önleyen parça hangisidir?
- Segman
- Biyel
- Conta
- Supap
Yavaşlama sırasında elektrik motorunun jeneratör gibi çalışarak bataryayı şarj etmesine ne denir?
- Motor freni
- Kızdırma
- Ateşleme avansı
- Rejeneratif (geri kazanımlı) frenleme
Konu testi cevap anahtarını göster
Konu Testi · Cevap Anahtarı
Bu konuyu 15 soruluk çözümlü testle pekiştir: şıkkını işaretle, bitince puanını ve her sorunun çözümünü gör.
Motorun Yapısı ve Çalışma Prensibi testini çöz →
Sınav provası için 50 soruluk ehliyet deneme sınavlarımızı da çözebilirsin.
← Ehliyet Motor ve Araç Tekniği Ders Notları · Ehliyet Ders Notları
Notlar Yazılı Deposu tarafından hazırlanmıştır, resmî kaynak değildir. Kurallar değişebilir; güncel mevzuatı mevzuat.gov.tr’den kontrol edin. Bir hata gördüyseniz bize bildirin.