Ehliyet Motor ve Araç Tekniği Ders Notları: Motorun Yapısı ve Çalışma Prensibi

Ehliyet sınavı Motor ve Araç Tekniği dersi Motorun Yapısı ve Çalışma Prensibi konu anlatımı: içten yanmalı motorun parçaları, dört zamanlı motorun zamanları, benzinli ve dizel motor farkları ile hibrit ve elektrikli araçlar tek sayfada.

SINAVDA NE ÇIKAR?
İçten yanmalı motor tanımızaman zaman
Motor parçaları ve görevlerisık sorulur
Dört zamanın sırası ve supap durumusık sorulur
Benzinli – dizel farkısık sorulur
Hibrit ve elektrikli araçnadiren
E-sınavda Motor ve Araç Tekniği dersinden toplam 9 soru gelir; konu dağılımı her sınavda değişir.

01Motor Nedir? İçten Yanmalı Motor

Motor, bir enerji türünü hareket (mekanik) enerjisine dönüştüren makinedir. Otomobillerde en yaygın olanı içten yanmalı motordur: yakıt, motorun içinde (silindirde) yakılır ve yanmanın oluşturduğu basınç pistonu iter.

İçten yanmalı motor
  • yakıt silindirin içinde yanar
  • benzinli, dizel, LPG’li motorlar
  • bugünkü otomobillerin çoğu
Dıştan yanmalı motor
  • yakıt motorun dışında yanar
  • ısı buhar gibi bir akışkanla taşınır
  • buhar makinesi, eski lokomotifler
Yakıtın kimyasal enerjisi
↓
Yanma: ısı ve basınç
↓
Pistonun doğrusal (ileri-geri) hareketi
↓
Krank milinin dairesel (dönme) hareketi
İçten yanmalı motorda enerji dönüşümü
Reklam

02Motorun Temel Parçaları

Motor, sabit parçalar (blok, kapak, karter) ve hareketli parçalardan (piston, biyel, krank mili, eksantrik mili, supaplar) oluşur.

ParçaGörevi
Silindir bloğuMotorun gövdesidir; silindirler ve su kanalları bloğun içindedir.
SilindirPistonun içinde hareket ettiği, yanmanın gerçekleştiği boşluk.
Silindir kapağıSilindirlerin üstünü kapatır; supaplar ve (benzinlide) bujiler buradadır. Blok ile kapak arasında silindir kapak contası sızdırmazlığı sağlar.
PistonYanma basıncını alıp aşağı-yukarı hareket eder. Üzerindeki segmanlar sızdırmazlık sağlar, yağın yanma odasına geçmesini önler.
Biyel (piston kolu)Pistonu krank miline bağlar; hareketi aktarır.
Krank miliPistonun doğrusal hareketini dairesel harekete çevirir. Motordan alınan güç buradan çıkar.
VolanKrank milinin ucundaki ağır diskdir; dönüşü düzenler, marş motoru buna kavrar, debriyaj buraya bağlanır.
Eksantrik (kam) miliSupapların zamanında açılıp kapanmasını sağlar. Krank milinden triger kayışı veya zinciri ile hareket alır.
SupaplarEmme supabı yakıt-hava karışımını (dizelde havayı) içeri alır; egzoz supabı yanmış gazları dışarı atar.
KarterMotorun alt kapağıdır; motor yağı burada toplanır.
!DİKKAT
  • Pistonun doğrusal hareketini dönme hareketine çeviren parça krank milidir; eksantrik mili değildir.
  • Supapları açıp kapatan parça eksantrik (kam) milidir.
  • Triger kayışı koparsa motor durur ve birçok motorda supaplar ile pistonlar çarpışarak ağır hasar oluşur. Kayış, üreticinin belirttiği kilometre veya sürede değiştirilmelidir.
  • Pistonun çıkabildiği en üst noktaya üst ölü nokta (ÜÖN), inebildiği en alt noktaya alt ölü nokta (AÖN) denir.
ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

Motorda yanma sonucu aşağı itilen pistonun hareketini krank miline ileten parça aşağıdakilerden hangisidir?

A) Volan

B) Biyel

C) Segman

D) Supap

Volan krank milinin ucundadır, hareketi pistondan almaz.

Segman sızdırmazlık parçasıdır; supap gaz giriş-çıkışını sağlar.

Sonuç: Pistonu krank miline bağlayan parça biyeldir. Cevap B.

03Dört Zamanlı Motorun Zamanları

Otomobillerde kullanılan motorlar genellikle dört zamanlıdır. Bir çevrim (iş) dört zamanda tamamlanır. Bu sürede piston dört kez hareket eder (iki iniş, iki çıkış), krank mili iki tur, eksantrik mili bir tur döner.

1. Emme
↓
2. Sıkıştırma
↓
3. Ateşleme (iş / genişleme)
↓
4. Egzoz
Sıra her zaman aynıdır: Emme – Sıkıştırma – Ateşleme – Egzoz
ZamanPistonSupaplarNe olur?
EmmeÜÖN’den AÖN’ye ineremme açık, egzoz kapalıBenzinlide yakıt-hava karışımı, dizelde yalnızca hava silindire alınır.
SıkıştırmaAÖN’den ÜÖN’ye çıkarikisi de kapalıKarışım (dizelde hava) sıkıştırılır; basınç ve sıcaklık artar.
Ateşleme (iş)ÜÖN’den AÖN’ye inerikisi de kapalıBenzinlide buji kıvılcımı karışımı ateşler; dizelde sıcak havaya püskürtülen yakıt kendiliğinden tutuşur. Güç bu zamanda elde edilir.
EgzozAÖN’den ÜÖN’ye çıkaregzoz açık, emme kapalıYanmış gazlar silindirden dışarı atılır.
!DİKKAT
  • Dört zamandan yalnızca ateşleme (iş) zamanı güç üretir; diğer üçü volanın dönme ataletiyle tamamlanır.
  • Her iki supabın da kapalı olduğu zamanlar sıkıştırma ve ateşleme zamanlarıdır.
  • Dizel motor emme zamanında yalnızca hava alır.
ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

Dört zamanlı bir motorda piston aşağı inerken emme ve egzoz supaplarının ikisi de kapalıdır. Motor hangi zamandadır?

A) Emme

B) Sıkıştırma

C) Ateşleme (iş)

D) Egzoz

Piston aşağı iniyorsa zaman ya emme ya da ateşlemedir.

Emme zamanında emme supabı açıktır; burada ikisi de kapalı.

Sonuç: Piston aşağı iniyor ve supaplar kapalıysa motor ateşleme (iş) zamanındadır. Cevap C.

Reklam

04Benzinli ve Dizel Motor Farkları

Benzinli ve dizel motorların ikisi de dört zamanlı çalışabilir. Temel fark yakıtın nasıl tutuştuğudur.

Benzinli motor
  • emmede yakıt-hava karışımı alınır
  • karışım buji kıvılcımıyla ateşlenir
  • ateşleme sisteminde buji ve bobin vardır
  • sıkıştırma oranı dizelden düşüktür
  • daha sessiz, daha az titreşimli çalışır
Dizel motor
  • emmede yalnızca hava alınır
  • hava sıkıştırılıp çok ısınır; yakıt püskürtülünce kendiliğinden tutuşur
  • buji yoktur; soğuk çalıştırma için kızdırma bujisi vardır
  • sıkıştırma oranı yüksektir
  • düşük devirde güçlüdür (yüksek tork), yakıtı verimli kullanır
ÖzellikBenzinliDizel
Tutuşma şeklikıvılcımlasıkıştırma ısısıyla
Emme zamanında alınanyakıt + havayalnızca hava
Yakıtı silindire verenenjektöryüksek basınçlı pompa ve enjektör
Soğuk çalıştırma yardımcısıgerekmezkızdırma bujisi
Motor yapısıdaha hafifyüksek basınca dayanıklı, daha sağlam ve ağır
!DİKKAT
  • Dizel motorda buji (ateşleme bujisi) yoktur. Kızdırma bujisi kıvılcım üretmez; yalnızca yanma odasını ısıtır.
  • LPG’li araçlar da kıvılcımla ateşlemeli (benzinli tip) motor kullanır.

05Hibrit ve Elektrikli Araçlara Kısa Bakış

TürÖzellik
Hibritİçten yanmalı motor ile elektrik motoru birlikte kullanılır. Düşük hızda elektrik motoru, yüksek güç gerektiğinde içten yanmalı motor devreye girer.
Şarj edilebilir hibritBataryası prizden de şarj edilebilir; kısa mesafeleri yalnızca elektrikle gidebilir.
Tam elektrikliYalnızca elektrik motoru ve batarya vardır; egzoz yoktur, motor yağı ve buji gibi parçalar bulunmaz.
  • Rejeneratif (geri kazanımlı) frenleme: Yavaşlarken elektrik motoru jeneratör gibi çalışır, bataryayı şarj eder.
  • Yüksek gerilim: Bu araçlarda yüksek gerilimli sistem vardır; kablolar genellikle turuncu renktedir. Eğitimsiz kişi dokunmamalıdır.
  • Elektrikli araç çok sessiz çalışır; yayalar aracın yaklaştığını fark etmeyebilir. Sürücü bu yüzden daha dikkatli olmalıdır.
SON TEKRAR
  • İçten yanmalı motorda yakıt silindirin içinde yanar.
  • Krank mili: doğrusal hareketi dairesel harekete çevirir.
  • Eksantrik mili: supapları açıp kapatır; triger kayışı/zinciriyle döner.
  • Biyel: pistonu krank miline bağlar.
  • Segman: piston ile silindir arasında sızdırmazlık sağlar.
  • Sıra: Emme – Sıkıştırma – Ateşleme – Egzoz.
  • Güç yalnızca ateşleme (iş) zamanında üretilir.
  • Bir çevrimde krank 2 tur, eksantrik 1 tur döner.
  • Benzinli: buji kıvılcımı. Dizel: sıkıştırma ısısıyla kendiliğinden tutuşma.
  • Dizelde buji yok, kızdırma bujisi var.
  • Elektrikli araçlarda turuncu yüksek gerilim kablolarına dokunulmaz.
AKILDA TUT
  • “E-S-A-E”: Emme, Sıkıştırma, Ateşleme, Egzoz.
  • Piston iniyorsa: emme ya da ateşleme. Piston çıkıyorsa: sıkıştırma ya da egzoz.
Reklam
Konu TestiEhliyet Motor ve Araç Tekniği · 6 soru
1.

Yakıtın, motorun silindirleri içinde yakılarak hareket enerjisi elde edildiği motorlara ne ad verilir?

  1. Elektrik motoru
  2. Dıştan yanmalı motor
  3. İçten yanmalı motor
  4. Buhar makinesi
2.

Dört zamanlı motorda zamanların doğru sıralaması hangisidir?

  1. Emme – Sıkıştırma – Ateşleme – Egzoz
  2. Sıkıştırma – Emme – Egzoz – Ateşleme
  3. Emme – Ateşleme – Sıkıştırma – Egzoz
  4. Ateşleme – Emme – Sıkıştırma – Egzoz
3.

Supapların zamanında açılıp kapanmasını sağlayan motor parçası hangisidir?

  1. Krank mili
  2. Eksantrik (kam) mili
  3. Volan
  4. Karter
4.

Dizel motorlarla ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

  1. Emme zamanında silindire yalnızca hava alınır.
  2. Yakıt sıkıştırılmış sıcak hava içinde kendiliğinden tutuşur.
  3. Soğuk çalıştırmada kızdırma bujisinden yararlanılır.
  4. Yakıt-hava karışımı buji kıvılcımıyla ateşlenir.
5.

Piston ile silindir arasında sızdırmazlığı sağlayan ve yağın yanma odasına geçmesini önleyen parça hangisidir?

  1. Segman
  2. Biyel
  3. Conta
  4. Supap
6.

Yavaşlama sırasında elektrik motorunun jeneratör gibi çalışarak bataryayı şarj etmesine ne denir?

  1. Motor freni
  2. Kızdırma
  3. Ateşleme avansı
  4. Rejeneratif (geri kazanımlı) frenleme
Konu testi cevap anahtarını göster

Konu Testi · Cevap Anahtarı

1.
Cevap: C Yakıt silindirin içinde yandığı için içten yanmalı motor denir.
2.
Cevap: A Sıra her zaman emme, sıkıştırma, ateşleme (iş), egzozdur.
3.
Cevap: B Eksantrik mili üzerindeki kamlar supapları iter; krank mili ise dönme hareketini üretir.
4.
Cevap: D Buji kıvılcımıyla ateşleme benzinli motorun özelliğidir; dizelde tutuşma sıkıştırma ısısıyla olur.
5.
Cevap: A Segmanlar pistonun üzerindeki halkalardır; kompresyon kaçağını ve yağ geçişini önler.
6.
Cevap: D Hibrit ve elektrikli araçlarda yavaşlama enerjisi bu yolla bataryaya geri kazandırılır.
KONU TESTİ

Bu konuyu 15 soruluk çözümlü testle pekiştir: şıkkını işaretle, bitince puanını ve her sorunun çözümünü gör.

Motorun Yapısı ve Çalışma Prensibi testini çöz →

Sınav provası için 50 soruluk ehliyet deneme sınavlarımızı da çözebilirsin.

Taze Mühendis
Bu konuda takıldığın bir yer mi var?Taze Mühendis adım adım anlatsın · Yapay zeka · Ücretsiz

← Ehliyet Motor ve Araç Tekniği Ders Notları · Ehliyet Ders Notları

Notlar Yazılı Deposu tarafından hazırlanmıştır, resmî kaynak değildir. Kurallar değişebilir; güncel mevzuatı mevzuat.gov.tr’den kontrol edin. Bir hata gördüyseniz bize bildirin.

#Sınıf, Konu ya da Başlık Ara...