Ehliyet Trafik ve Çevre Ders Notları: Trafikle İlgili Temel Kavramlar ve Sürücü Belgeleri
Ehliyet sınavı Trafik ve Çevre dersi Trafikle İlgili Temel Kavramlar ve Sürücü Belgeleri konu anlatımı: karayolu, taşıt yolu, şerit, banket, kavşak ve geçit tanımları, araç türleri, sürücü belgesi sınıfları, yaş şartları ve aday sürücülük. Tanımlar 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ve Karayolları Trafik Yönetmeliği esas alınarak hazırlanmıştır.
Ehliyet Trafik ve Çevre
| Karayolu, taşıt yolu, şerit, banket, yaya yolu tanımları | sık sorulur |
| Kavşak, geçit, ada, ayırıcı, bölünmüş yol | sık sorulur |
| Araç–taşıt ayrımı, otomobil, kamyonet, römork | zaman zaman |
| Durma, duraklama, park; geçiş hakkı–geçiş üstünlüğü | sık sorulur |
| Sürücü belgesi sınıfları ve yaşlar | zaman zaman |
| Aday sürücülük | zaman zaman |
01Karayolu ve Bölümleri
Trafik, yayaların, hayvanların ve araçların karayolları üzerindeki hâl ve hareketleridir. Yani trafik yalnızca araçlardan oluşmaz; yaya ve hayvan da trafiğin parçasıdır.
Karayolu, trafik için kamunun yararlanmasına açık olan arazi şeridi, köprüler ve alanlardır. Karayolu tek parça değildir; farklı kullanıcılar için ayrılmış bölümleri vardır.
| Kavram | Tanımı (özetle) |
|---|---|
| Taşıt yolu (kaplama) | Karayolunun genel olarak taşıt trafiğince kullanılan kısmı |
| Şerit | Taşıtların bir dizi hâlinde güvenle gidebilmesi için taşıt yolunun ayrılmış bölümü |
| Yaya yolu (kaldırım) | Taşıt yolu kenarı ile mülkler arasında kalan, yalnız yayalara ayrılmış kısım |
| Banket | Yaya yolu ayrılmamış yollarda taşıt yolu kenarı ile şev başı veya hendek arasında kalan kısım; olağan olarak yaya ve hayvanlar kullanır, zorunlu hâllerde araçlar da yararlanabilir |
| Bisiklet yolu | Bisiklet ve elektrikli skuter sürüşüne ayrılan, diğer araç ve yaya trafiğine kapalı yol |
| Ada | Yayaların geçip durmasına, trafik akımını düzenlemeye yarayan, araçların bulunamayacağı belirlenmiş alan |
| Ayırıcı | Taşıt yollarını birbirinden ayıran, bir taraftaki taşıtın diğer tarafa geçmesini engelleyen veya zorlaştıran yapı ya da gereç |
| Geçiş yolu | Araçların bir mülke girip çıkması için yapılan yolun karayolu üzerindeki kısmı |
| Karayolu yapısı | Karayolunun kendisi ile ada, ayırıcı, otokorkuluk, köprü, tünel, menfez gibi yapılar |
- Banket ile yaya yolunu karıştırma: Banket, yaya yolu olmayan yollarda bulunur ve zorunlu hâlde araç kullanabilir. Yaya yolu yalnız yayalarındır.
- Taşıt yolu karayolunun tamamı değildir; yalnızca taşıtların kullandığı kısmıdır.
- Şerit, taşıt yolunun bir bölümüdür; şerit sayısı taşıt yolunun genişliğine göre değişir.
02Kavşak, Geçitler ve Yol Türleri
Kavşak, iki veya daha fazla karayolunun kesişmesi ya da birleşmesiyle oluşan ortak alandır. Geçitler ise karayolunun özel olarak işaretlenmiş veya yapılmış geçiş noktalarıdır.
- Yaya geçidi: yayaların güvenli geçmesi için trafik işaretiyle belirlenmiş alan
- Okul geçidi: okul çevresinde öğrencilerin geçmesi için ayrılmış, işaretle belirlenmiş alan
- Demiryolu (hemzemin) geçidi: karayolu ile demiryolunun aynı seviyede kesiştiği bariyerli veya bariyersiz geçit
- Alt geçit: karayolunun başka bir karayolu veya demiryolunun altından geçmesini sağlayan yapı
- Üst geçit: karayolunun başka bir karayolu veya demiryolunun üstünden geçmesini sağlayan yapı
Yol türleri
| Yol | Ayırt edici özelliği |
|---|---|
| İki yönlü karayolu | Taşıt yolu her iki yöndeki trafik için kullanılır |
| Tek yönlü karayolu | Taşıt yolu yalnız bir yöndeki trafik için kullanılır |
| Bölünmüş karayolu | Bir yöne ait taşıt yolu diğerinden bir ayırıcı ile ayrılmıştır |
| Otoyol (erişme kontrollü) | Giriş-çıkış belirli yerlerle sınırlı; yaya, hayvan ve motorsuz araç giremez |
| Anayol | Bunu kesen yoldaki trafiğin ilk geçiş hakkını vermesi gerektiği işaretlerle belirlenmiş yol |
| Tali yol | Trafik yoğunluğu bakımından bağlandığı yoldan daha az önemli yol |
| Bağlantı yolu | Kavşak yakınında taşıt yollarını birbirine bağlayan, tek yönlü trafiğe ayrılmış kısım |
Yerleşim yeri (birimi), sınırının başlangıcı ve bitimi işaret levhasıyla belirlenmiş il, ilçe, köy gibi yerlerdir. Hız sınırları ve birçok kural “yerleşim yeri içi” ve “yerleşim yeri dışı” ayrımına göre değişir.
Karayolu ile demiryolunun aynı seviyede kesiştiği yere ne ad verilir?
A) Üst geçit
B) Hemzemin geçit
C) Alt geçit
D) Bağlantı yolu
“Aynı seviye” ifadesi anahtardır: alt ve üst geçitte yollar farklı seviyededir.
Bağlantı yolu demiryoluyla ilgili değildir; kavşak yakınında taşıt yollarını bağlar.
Sonuç: Doğru cevap B. Demiryolu geçidine hemzemin geçit de denir.
03Araç ve Taşıt Türleri
Araç, karayolunda kullanılabilen motorlu, motorsuz ve özel amaçlı taşıtlar ile iş makineleri ve lastik tekerlekli traktörlerin genel adıdır. Taşıt ise insan, hayvan ve yük taşımaya yarayan araçtır. Makine gücüyle yürüyenlere motorlu taşıt, insan veya hayvan gücüyle yürüyenlere motorsuz taşıt denir.
| Araç | Tanımdaki ölçüt |
|---|---|
| Otomobil | Sürücüsü dahil en fazla 9 oturma yeri olan, insan taşımak için yapılmış motorlu taşıt |
| Otobüs | Sürücüsü dahil 9’dan fazla oturma yeri olan yolcu taşıtı; sürücü dahil oturma yeri 17’yi aşmayanlara minibüs denir |
| Kamyonet | Azami yüklü ağırlığı 3.500 kg’ı geçmeyen yük taşıtı; sürücü bölümü gövdeyle birleşik olanlara panelvan denir |
| Kamyon | Azami yüklü ağırlığı 3.500 kg’dan fazla olan yük taşıtı |
| Çekici | Römork ve yarı römork çekmek için yapılan, yük taşımayan motorlu taşıt |
| Römork | Motorlu araçla çekilen, insan veya yük taşıyan motorsuz taşıt; azami yüklü ağırlığı 750 kg’ı geçmeyenlere hafif römork denir |
| Motorlu bisiklet (moped) | Azami hızı saatte 45 km’yi, içten yanmalı ise silindir hacmi 50 cm³’ü geçmeyen iki veya üç tekerlekli taşıt |
| Lastik tekerlekli traktör | Römork çekebilen ama ticari amaçla taşımada kullanılmayan tarım aracı |
| İş makinesi | İnşaat, tarım, sanayi işlerinde kullanılan; karayolunda insan, hayvan, yük taşıyamayan motorlu araç |
| Tramvay | Tekerlekleri raylar üzerinde hareket eden, gücünü dışarıdan alan taşıt |
Taşıt katarı, karayolunda bir birim olarak seyretmek üzere birbirine bağlanmış taşıtlardır (ör. çekici ve yarı römork). Özel amaçlı taşıt ise itfaiye, cankurtaran, cenaze aracı ve kurtarıcı gibi özel işlerde kullanılan araçtır.
04Kişiler ve Hareketlerle İlgili Kavramlar
| Kavram | Tanımı |
|---|---|
| Sürücü | Karayolunda motorlu veya motorsuz bir aracı sevk ve idare eden kişi |
| Şoför | Ticari olarak tescil edilmiş motorlu taşıtı süren kişi |
| Yolcu | Sürücü ve hizmetliler dışında araçta bulunan kişi |
| Yaya | Araçta bulunmayan, karayolunda hareketsiz veya hareket hâlinde bulunan insan |
| İşleten | Araç sahibi; uzun süreli kiralama gibi hâllerde kiracı da işleten sayılabilir |
- Durma: kırmızı ışık, görevlinin dur işareti gibi trafik zorunluluğu nedeniyle durmak
- Duraklama: zorunluluk dışında yolcu indirip bindirmek, yük almak veya beklemek için kısa süre durmak
- Park: durma ve duraklama dışında aracı bırakmak
- Geçiş hakkı: yolu kullanırken bir kişinin diğerine göre öncelik hakkı
- Geçiş üstünlüğü: görevdeki belirli araçların can ve mal güvenliğini tehlikeye sokmamak şartıyla trafik kısıtlama ve yasaklarına bağlı olmaması
Trafik kazası, karayolunda hareket hâlinde olan bir veya birden fazla aracın karıştığı ölüm, yaralanma veya zararla sonuçlanan olaydır. Tanımdaki kilit nokta “hareket hâlindeki araç” ifadesidir.
- Kırmızı ışıkta beklemek durmadır, duraklama değildir.
- Geçiş üstünlüğü herkese değil, görevdeki belirli araçlara tanınır; geçiş hakkı ise bütün yol kullanıcıları arasında öncelik sırasıdır.
- Aracın içindeki kişi yaya değildir; sürücü de yolcu sayılmaz.
05Sürücü Belgesi Sınıfları
Sürücü belgesi, motorlu araçların sürülmesine yetki veren belgedir. Kişi, yalnızca belgesinin sınıfına göre yetkili olduğu araçları sürebilir. Sınıflar Karayolları Trafik Yönetmeliği’nin 75. maddesinde sayılmıştır.
| Sınıf | Kullandırdığı araç (özetle) |
|---|---|
| M | İki, üç ve dört tekerlekli motorlu bisiklet (moped) |
| A1 | Silindir hacmi 125 cm³’ü, gücü 11 kW’ı geçmeyen iki tekerlekli motosiklet |
| A2 | Gücü 35 kW’ı geçmeyen iki tekerlekli motosiklet |
| A | Tüm iki tekerlekli motosikletler; gücü 15 kW’ı geçen üç tekerlekli motosikletler |
| B1 | Dört tekerlekli motosiklet |
| B | Otomobil ve kamyonet |
| BE | B ile kullanılan araca takılan, azami yüklü ağırlığı 3.500 kg’ı geçmeyen römorklu birleşik araç |
| C1 | Azami yüklü ağırlığı 3.500 kg’ın üzerinde, 7.500 kg’ı geçmeyen kamyon ve çekici |
| C | Kamyon ve çekici |
| D1 | Minibüs |
| D | Minibüs ve otobüs |
| F | Lastik tekerlekli traktör |
| G | İş makinesi |
| K | Sürücü aday belgesi: aday, eğitim ve sınavda araç kullanmak için alır |
“E” harfi eklenmiş sınıflar (BE, C1E, CE, D1E, DE) römork veya yarı römorklu birleşik araçlar içindir.
Bir belgeyle başka hangi araçlar sürülebilir?
Yönetmeliğin 85. maddesine göre B sınıfı belge sahibi M, B1 ve F sınıfı araçları da sürebilir. B, C, C1, D ve D1 sınıfı belge sahipleri araçlarına azami yüklü ağırlığı 750 kg’a kadar (750 kg dahil) hafif römork takabilir. Ayrıca en az 2 yıllık B belgesi olan kişi, gerekli sağlık şartını taşıyıp sürücü kursunda ilgili direksiyon eğitimini tamamlar ve uygulama sınavını geçerse, ticari faaliyet dışında A1 sınıfı motosiklet de kullanabilir.
B sınıfı sürücü belgesi olan bir kişi aşağıdaki araçlardan hangisini, ek bir belge almadan kullanabilir?
A) Otobüs
B) Lastik tekerlekli traktör
C) Kamyon
D) İş makinesi
B belgesi otomobil ve kamyoneti kullandırır; ayrıca M, B1 ve F sınıfı araçları kapsar.
F sınıfı lastik tekerlekli traktördür. Otobüs D, kamyon C, iş makinesi G sınıfı ister.
Sonuç: Doğru cevap B.
06Yaş Şartları, Geçerlilik ve Aday Sürücülük
| Yaş | Sınıflar |
|---|---|
| 16 | M, A1, B1 |
| 18 | A2, B, BE, C1, C1E, F, G |
| 20 | A (gücü 15 kW’ı aşan üç tekerlekli motosiklet için 21) |
| 21 | C, CE, D1, D1E |
| 24 | D, DE |
Yaşın yanında deneyim de aranır: C1, C, D1 ve D için en az B belgesi; BE için B, CE için C, DE için D belgesi gerekir. A sınıfı için en az iki yıllık A2 aranır (24 yaşını doldurana bu şart aranmaz). Ayrıca en az ilkokul düzeyinde eğitim, sağlık şartları ve motorlu taşıt sürücüsü sertifikası gerekir.
Geçerlilik süresi
- M, A1, A2, A
- B1, B, BE
- F, G
- C1, C1E, C, CE
- D1, D1E, D, DE
Sürücüler araç kullanırken belgelerini yanlarında bulundurmak ve istendiğinde yetkililere göstermek zorundadır; ikamet adresi değişikliğini 30 gün içinde bildirmeleri gerekir.
Aday sürücülük
İlk defa sürücü belgesi alanlar ile belgesi iptal edilip yeniden belge almaya hak kazananlar, belgenin alındığı tarihten itibaren iki yıl süreyle aday sürücü sayılır (2918 sayılı Kanun, Ek Madde 17). Bu sürede şu durumlardan biri olursa aday sürücü belgesi iptal edilir:
- Sürücü belgesinin geçici olarak geri alınmasını gerektiren bir ihlal yapmak,
- 75 ceza puanını aşmak,
- Araç cinsine bakılmaksızın 0,20 promilin üzerinde alkollü araç kullanmak,
- Dönüşlerde yayalara geçiş hakkı vermeme, yaya ve okul geçitlerinde yayalara ilk geçiş hakkı vermeme veya koruyucu sistemleri (emniyet kemeri gibi) kullanmama kurallarından herhangi birini üç kez ihlal etmek.
Belgesi iptal edilen aday, yeniden sürücü kursuna devam edip sınavları geçmek zorundadır.
- Aday sürücülük süresi iki yıldır; belge iptal edilip yeniden alınırsa süre yeniden başlar.
- B belgesi için yaş 18‘dir; 17 yaşında B belgesi alınamaz.
- Ağır vasıta (C, D) belgeleri 5 yıl, otomobil ve motosiklet belgeleri 10 yıl geçerlidir.
- Trafik: yaya, hayvan ve araçların karayolundaki hâl ve hareketleri.
- Taşıt yolu: taşıtların kullandığı kısım; şerit onun bölümü.
- Banket: yaya yolu olmayan yolda kenar kısım; zorunlu hâlde araç kullanabilir.
- Kavşak: iki veya daha fazla yolun kesiştiği ya da birleştiği ortak alan.
- Hemzemin geçit: karayolu ile demiryolu aynı seviyede kesişir.
- Bölünmüş yol: yönler ayırıcı ile ayrılır.
- Otomobil: sürücü dahil en fazla 9 oturma yeri.
- Kamyonet / kamyon sınırı: 3.500 kg; hafif römork: 750 kg’a kadar.
- Duraklama: kısa süreli, zorunluluk dışında; durma: trafik zorunluluğu.
- B belgesi: otomobil ve kamyonet; ayrıca M, B1, F. Yaş 18, geçerlilik 10 yıl.
- Aday sürücülük: 2 yıl; 75 ceza puanı aşımında belge iptal.
Yaya yolu ayrılmamış karayolunda, taşıt yolu kenarı ile hendek iç üst kenarı arasında kalan ve zorunlu hâllerde araçların da yararlanabileceği kısma ne ad verilir?
- Ada
- Banket
- Ayırıcı
- Şerit
Karayolunda insan, hayvan ve yük taşımaya yarayan araçlara ne denir?
- İş makinesi
- Taşıt katarı
- Taşıt
- Römork
Kırmızı ışık yandığı için aracını durduran sürücünün yaptığı işlem aşağıdakilerden hangisidir?
- Park etme
- Duraklama
- Bekleme
- Durma
Azami yüklü ağırlığı 3.500 kilogramı geçmeyen ve yük taşımak için yapılmış motorlu taşıt hangisidir?
- Kamyonet
- Kamyon
- Çekici
- Minibüs
Aşağıdaki sürücü belgesi sınıflarından hangisi için yaş şartı 24’tür?
- B
- C1
- D
- F
İlk defa sürücü belgesi alan kişi, belgeyi aldığı tarihten itibaren ne kadar süre aday sürücü sayılır?
- 6 ay
- 1 yıl
- 2 yıl
- 3 yıl
Konu testi cevap anahtarını göster
Konu Testi · Cevap Anahtarı
Bu konuyu 15 soruluk çözümlü testle pekiştir: şıkkını işaretle, bitince puanını ve her sorunun çözümünü gör.
Trafikle İlgili Temel Kavramlar ve Sürücü Belgeleri testini çöz →
Sınav provası için 50 soruluk ehliyet deneme sınavlarımızı da çözebilirsin.
← Ehliyet Trafik ve Çevre Ders Notları · Ehliyet Ders Notları
Notlar Yazılı Deposu tarafından hazırlanmıştır, resmî kaynak değildir. Kurallar değişebilir; güncel mevzuatı mevzuat.gov.tr’den kontrol edin. Bir hata gördüyseniz bize bildirin.