Ehliyet İlk Yardım Ders Notları: Bilinç Bozuklukları, Zehirlenmeler ve Yabancı Cisimler

Ehliyet sınavı İlk Yardım dersi Bilinç Bozuklukları, Zehirlenmeler ve Yabancı Cisimler konu anlatımı: bayılma, koma, sara nöbeti, şeker krizi, zehirlenme yolları, karbonmonoksit, hayvan ısırıkları, Heimlich manevrası, suda boğulma ve göz-kulak-burna yabancı cisim. Çözümlü örnekler ve konu testiyle e-sınava hazırlanın.

SINAVDA NE ÇIKAR?
Bayılmada yapılmaması gerekenlersık sorulur
Sara nöbetinde ilk yardımsık sorulur
Zehirlenmede kusturmama, 114sık sorulur
Karbonmonoksit zehirlenmesizaman zaman
Isırık ve sokmalarzaman zaman
Heimlich manevrasısık sorulur
Yabancı cisimlerzaman zaman
E-sınavda İlk Yardım dersinden toplam 12 soru gelir; konu dağılımı her sınavda değişir.

01Bilinç Bozuklukları: Bayılma ve Koma

Bilinç, kişinin kendisinden ve çevresinden haberdar olmasıdır. Bilinç bozukluğu hafif uyku hâlinden hiçbir uyarana yanıt vermemeye kadar uzanır. İlk yardımcı bilinci USAY ölçeğiyle değerlendirir.

HarfAnlamıKişi ne yapar?
UUyanıkNormal konuşur, sorulara mantıklı cevap verir
SSesli uyarana yanıtSeslenince cevap verir; cevapların doğruluğuna bakılır
AAğrılı uyarana yanıtUyanık değil; ağrılı uyaranda yüzünü buruşturur, uzvunu çeker
YYanıtsızHiçbir uyarana yanıt vermez
Bayılma (senkop)
  • beyne giden kanın geçici azalmasıyla kısa süreli bilinç kaybı
  • neden: korku, heyecan, sıcak ve kapalı ortam, aniden ayağa kalkma, açlık
  • önce baş dönmesi, terleme, göz kararması, kulak çınlaması
Koma
  • uyaranlara yanıt yok, uyandırılamaz
  • neden: kafa travması, inme, zehirlenme, şeker krizi, ağır enfeksiyon
  • dil geriye kaçarak ya da kusmukla hava yolu tıkanabilir

Bayılmada ilk yardım

  • Kişi düz bir zemine sırtüstü yatırılır, sıkı giysiler gevşetilir.
  • Şok pozisyonu verilir: bacaklar yükseltilir. 20. hafta ve sonrasındaki gebe sol yanına yatırılır.
  • Ortam havalandırılır, kişinin kendine gelmesi izlenir; yaşam bulgusu yoksa 112 aranır ve temel yaşam desteğine başlanır.
!DİKKAT · Bayılan kişiye
  • Kolonya, soğan gibi kokulu şey koklatılmaz.
  • Yüzüne su dökülmez, tokat atılmaz.
  • Sandalyeye ya da yüksek bir yere oturtulmaz.
  • Kendine gelene kadar yiyecek, içecek verilmez.

Komadaki (bilinci kapalı) kişide solunum varsa ve omurga yaralanması şüphesi yoksa derlenme (koma) pozisyonu verilir; böylece dil geriye kaçmaz, kusmuk dışarı akar. Ağızdan hiçbir şey verilmez, 112 aranır ve solunum sürekli izlenir. Solunum yoksa temel yaşam desteğine geçilir (bkz. Temel Yaşam Desteği konusu).

Reklam

02Sara Nöbeti ve Şeker Hastalığı Krizi

Sara (epilepsi) nöbeti, kişinin istemi dışında vücut kaslarının bir kısmının ya da tamamının kasılıp gevşemesidir. Nöbet öncesi çığlık, ardından yere düşme, yaygın kasılmalar, ağızdan köpük ya da kanlı tükürük (dil ısırılmışsa), idrar kaçırma görülebilir. Nöbet sonrası kişi şaşkın ya da uykuludur.

Nöbet sırasında
  • çevredeki sert, kesici eşyalar uzaklaştırılır
  • başın altına yumuşak bir şey konur
  • nöbetin süresi kaydedilir
  • nöbet bitince derlenme pozisyonu
Yapılmaz
  • nöbeti durdurmaya, kasılmaları tutmaya çalışmak
  • çeneyi zorla açmak, ağza cisim koymak
  • yiyecek, içecek vermek; su dökmek
  • nöbet sürerken başka yere taşımak

Şu durumlarda 112 aranır: ilk kez nöbet geçiriyorsa, nöbet 5 dakikadan uzun sürüyorsa, nöbetler tekrarlıyorsa, nöbette yaralandıysa, nöbet sonrası bilinci açılmıyorsa, yaşam bulgusu yoksa. Beş yaş altı çocuklarda yüksek ateşe bağlı nöbette 112 mutlaka aranır; çocuğun giysileri çıkarılır, oda sıcaklığında suyla ateşi düşürülmeye çalışılır.

Kan şekeri düşüklüğüKan şekeri yüksekliği
NedenFazla insülin, az yemek, ağır egzersizYetersiz insülin, çok yemek, hareketsizlik, stres
BelirtiTitreme, terleme, çarpıntı, halsizlik, konuşma bozukluğu, bilinç kaybı; hızla gelişirSusama, kuru cilt, bulantı-kusma, hızlı nefes, nefeste çürük elma (aseton) kokusu
İlk yardımBilinci açık ve yutabiliyorsa şeker, meyve suyu verilir; 10–15 dakika beklenir, 112 aranırBilinci açıksa su içmeye teşvik edilir, ilacını sorulur, 112 aranır
!DİKKAT
  • İlk yardımcı insülin yapmaz.
  • Bilinci kapalı ya da nöbet geçiren kişinin ağzına şeker dâhil hiçbir şey verilmez; derlenme pozisyonu verilir.
  • Bilinci açık bir şeker hastasında düşüklük mü yükseklik mi ayırt edilemiyorsa şeker verilir; düşüklük çok daha hızlı öldürür.

03Zehirlenmeler ve Karbonmonoksit

Zehirlenme, vücuda giren bir maddenin normal işleyişi bozmasıdır. Zehir; ağızdan (sindirim), solunumla, deri yoluyla ya da iğne ve sokma ile vücuda girebilir. Ulusal Zehir Danışma Merkezi (UZEM) 114 numaradan aranır; hayati tehlike varsa 112 aranır.

YolÖrnekBelirtiİlk yardım
Sindirimİlaç, temizlik ürünü, zehirli mantar, bozuk besinBulantı, kusma, karın ağrısı, ishalNe, ne zaman, ne kadar alındığı öğrenilir; kusturulmaz, süt, ayran, yoğurt gibi şeyler verilmez
SolunumSoba, şofben, egzoz gazı, klor, boya buharıBaş ağrısı, nefes darlığı, morarma, bilinç bulanıklığıKendini koru, ortamı havalandır, kişiyi temiz havaya çıkar
DeriTarım ilaçları, kimyasallarKızarıklık, yanma, kaşıntı, döküntüEldivenle bulaşmış giysiler çıkarılır, deri bol suyla uzun süre yıkanır

Göze kimyasal sıçradığında göz kapakları açık tutularak bol, temiz suyla en az 10 dakika yıkanır. Zehirlenen kişinin bilinci kapalıysa ve solunumu varsa derlenme pozisyonu, solunumu yoksa temel yaşam desteği uygulanır. Ağızdan zehirlenmede solunum desteği verilirken ilk yardımcının kendini koruması gerekir.

Karbonmonoksit (CO) zehirlenmesi

Karbonmonoksit renksiz, kokusuz, tahriş etmeyen bir gazdır; fark edilmeden zehirler. Kanda oksijenin taşınmasını engeller. Belirtileri baş ağrısı, aşırı yorgunluk, baş dönmesi, bulantı, grip benzeri şikâyetler, bilinç bulanıklığı ve ciltte kiraz kırmızısı renk değişikliğidir.

Araçta CO riski
  • kapalı garajda motoru çalıştırmak
  • arızalı ya da delik egzoz
  • karda mahsur kalan aracın egzozunun karla tıkanması
  • camları kapalı, motoru çalışan araçta uyumak
İlk yardım
  • önce kendi güvenliğini al, kapı ve pencereleri aç
  • kişiyi hızla temiz havaya çıkar
  • sıkı giysileri gevşet, 112’yi ara
  • bilinç kapalı, solunum var: derlenme; solunum yok: TYD
ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

Kış gecesi karda mahsur kalan bir sürücü ısınmak için motoru çalıştırıp camları kapalı hâlde beklemiş; bir süre sonra baş ağrısı, baş dönmesi ve uyku hâli başlamıştır. Bu durumda en olası neden ve ilk yapılacak iş hangisidir?

A) Hipoglisemi; şekerli içecek verilir.

B) Karbonmonoksit zehirlenmesi; kişi temiz havaya çıkarılır.

C) Hipotermi; araç ısıtıcısı sonuna kadar açılır.

D) Bayılma; yüzüne su serpilir.

Kapalı araçta çalışan motor ve kar nedeniyle tıkanabilen egzoz, CO birikmesine yol açar.

Baş ağrısı, baş dönmesi ve uyku hâli CO zehirlenmesinin erken belirtileridir.

Sonuç: Doğru cevap B. Önce temiz hava sağlanır, 112 aranır.

04Hayvan Isırıkları ve Böcek Sokmaları

DurumYapılırYapılmaz
Kedi-köpek ısırığıYara 10–15 dakika su ve sabunla yıkanır, kanama bası ile durdurulur, temiz bezle örtülür; kuduz ve tetanos aşısı için sağlık kuruluşuna gidilirYarayı yıkamadan kapatmak, sağlık kuruluşuna gitmemek
Yılan ısırığıHer yılan zehirli kabul edilir; kişi sakinleştirilir, hareketsiz yatırılır, takıları çıkarılır, dolaşımı engellemeyen bandaj, 112Kesme, emme, turnike, buz uygulamak
Akrep sokmasıSakinleştirme, bölgeyi hareketsiz tutma, su-sabunla yıkama, yaklaşık 15 dakika soğuk uygulama, 112Kesme, emme
Arı sokmasıİğne görülüyorsa kredi kartı gibi düz kenarla sıyırarak çıkarılır, soğuk uygulanır; ağız içi sokma ya da alerji belirtisinde 112İğneyi parmakla sıkarak çıkarmak
KeneCımbızla, deriye en yakın yerden (baş kısmından) tutulup ezmeden yukarı doğru çekilir; ardından sağlık kuruluşuna gidilirÇıplak elle tutmak, ezmek, yakmak, üzerine benzin, kolonya, aseton dökmek
DenizanasıDokunaçlar kart gibi bir cisimle alınır, bölge deniz suyuyla yıkanırOvmak, tatlı suyla yıkamak

Kene, Kırım-Kongo Kanamalı Ateşi gibi hastalıkları bulaştırabilir; kene ne kadar uzun süre tutunursa risk o kadar artar. Arı sokmasından sonra dudak, dil, boğazda şişme ve nefes darlığı şiddetli alerjiyi (anafilaksi) gösterir; 112 hemen aranır.

Reklam

05Hava Yolu Tıkanması ve Heimlich

Kısmi tıkanma
  • kişi öksürebilir, konuşabilir, nefes alabilir
  • nefes alırken ıslık sesi duyulabilir
  • öksürmeye teşvik edilir
  • sırta vurulmaz, karına bası yapılmaz, ağza parmak sokulmaz
Tam tıkanma
  • konuşamaz, öksüremez, nefes alamaz
  • elleriyle boğazını tutar
  • dudaklarda morarma, panik
  • sırt vuruşu + karın basısı uygulanır

Bilinci açık yetişkin ve çocukta (tam tıkanma)

112’yi arat
↓
Kişiyi öne eğ, iki kürek kemiği arasına 5 kez sırt vuruşu
↓
Çıkmadıysa arkasına geç: 5 kez karın basısı (Heimlich)
↓
5 sırt vuruşu ve 5 karın basısını dönüşümlü sürdür
↓
Bilinç kaybolursa yere yatır, temel yaşam desteğine başla
Cisim çıkana, kişi bilincini kaybedene ya da yardım gelene kadar sürdürülür

Karın basısında ilk yardımcı kişinin arkasına geçer, bir elini yumruk yaparak başparmak tarafını göğüs kemiğinin alt ucu ile göbek arasına yerleştirir, diğer eliyle yumruğu kavrar ve içeri-yukarı doğru kuvvetle çeker. Gebe ve çok kilolu kişilerde karın yerine göğüs kemiğinin alt yarısına göğüs basısı uygulanır. Kişi yalnızsa yumruğunu kendisi aynı noktaya yerleştirip sandalye arkalığı gibi sert bir kenara karnını bastırabilir.

Bebekte (1 yaş altı) tam tıkanma

  • Bebek, başı gövdesinden aşağıda olacak şekilde ilk yardımcının önkolu üzerine yüzüstü yatırılır, çenesinden desteklenir.
  • Kürek kemikleri arasına 5 kez sırt vuruşu yapılır.
  • Cisim çıkmadıysa bebek sırtüstü çevrilir, göğüs kemiğinin alt yarısına iki parmakla 5 kez göğüs basısı uygulanır.
  • Bebeklerde karın basısı yapılmaz; iç organlar zarar görebilir.
  • Ağızda görünmeyen cisim için ağza körlemesine parmak sokulmaz.
ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

Dinlenme tesisinde yemek yerken aniden ayağa kalkan bir yetişkin elleriyle boğazını tutmakta, konuşamamakta ve öksürememektedir. İlk yardımcı ne yapmalıdır?

A) Su içirerek lokmayı aşağı itmeye çalışır.

B) Kişiyi sırtüstü yatırıp kalp masajı yapar.

C) Öne eğip kürek kemikleri arasına 5 kez vurur, çıkmazsa 5 kez karın basısı uygular.

D) Yalnızca öksürmesini söyleyip bekler.

Konuşamama ve öksürememe tam tıkanma belirtisidir; öksürmeye teşvik kısmi tıkanmada yapılır.

Bilinci açık yetişkinde 5 sırt vuruşu ve 5 karın basısı dönüşümlü uygulanır.

Sonuç: Doğru cevap C. Bilinç kaybolursa temel yaşam desteğine geçilir.

06Suda Boğulma

Boğulma, suya batma nedeniyle solunumun bozulmasıdır. Ağız ve burundan köpük gelmesi, nefes almada güçlük, morarma, soğuk ve soluk cilt, bilinç kaybı ve solunumun durması görülebilir.

  • İlk yardımcı kendini tehlikeye atmaz; mümkünse suya girmeden ip, can simidi, tahta gibi bir cisim uzatarak kurtarır. Eğitimi yoksa suya girmez, yardım çağırır ve 112’yi arar.
  • Sığ suya atlama gibi yaralanma ihtimali varsa sudan çıkarırken omurga korunur.
  • Sudan çıkarılan kişi solunum yapıyorsa derlenme pozisyonu verilir, ıslak giysileri çıkarılıp üzeri örtülerek ısı kaybı önlenir.
  • Solunum yoksa temel yaşam desteğine başlanır.
  • Kişi iyi görünse bile sonradan solunum sorunları gelişebileceği için sağlık kuruluşuna gitmelidir.
!DİKKAT
  • Ciğerlerdeki suyu çıkarmak için kişiyi baş aşağı tutmak ya da karnına bastırmak zaman kaybettirir ve kusmaya yol açar; yapılmaz.

07Göz, Kulak ve Buruna Yabancı Cisim

BölgeYapılırYapılmaz
Göz (toz, kirpik)Eller temizlenir; kişi oturtulup göz oda sıcaklığında temiz suyla yıkanır ya da temiz, nemli bir bez ucuyla alınırGözü ovmak; kuru bez ya da sivri cisimle çıkarmaya çalışmak
Göze batmış cisimCisme dokunulmaz; göz temiz bezle kapatılır (gözler birlikte hareket ettiği için sağlam göz de kapatılabilir), sağlık kuruluşuna gidilirCismi çıkarmak, göze bastırmak
KulakKişi sakinleştirilir; cisim görünmüyorsa çıkarılmaya çalışılmaz, sağlık kuruluşuna yönlendirilirKulak çubuğu, cımbız, sivri cisim kullanmak; düğme pil varsa su dökmek
BurunKişiden ağzından sakin nefes alması istenir, sağlık kuruluşuna gidilirCımbız, şiş, tığ ile çıkarmaya çalışmak; burnu karıştırmak

Yabancı cisim yutulduğunda ne yutulduğu öğrenilir. Özellikle düğme pil, mıknatıs ve sivri cisimler tehlikelidir; çocuk zaman kaybetmeden sağlık kuruluşuna götürülür.

SON TEKRAR
  • USAY: Uyanık – Sesli uyarana yanıt – Ağrılı uyarana yanıt – Yanıtsız.
  • Bayılma: sırtüstü, bacaklar yukarı (şok pozisyonu); kolonya, su, tokat yok.
  • Koma: solunum varsa derlenme pozisyonu; ağızdan bir şey verilmez.
  • Sara nöbeti: durdurma yok, ağza cisim yok; eşyaları uzaklaştır, başı koru, süreyi kaydet.
  • Nöbet 5 dakikadan uzun sürerse ya da ilk nöbetse 112.
  • Şeker düşüklüğü: bilinç açıksa şeker; bilinç kapalıysa ağızdan bir şey yok.
  • Zehirlenme: kusturma yok, süt-ayran yok; 114 UZEM, gerekirse 112.
  • CO: renksiz, kokusuz; önce temiz hava.
  • Köpek ısırığı: 10–15 dakika su ve sabunla yıka; kuduz-tetanos.
  • Yılan: kesme, emme, turnike, buz yok.
  • Tam tıkanma: 5 sırt vuruşu + 5 karın basısı; bebekte 5 sırt + 5 göğüs basısı.
  • Göze batmış cisim: dokunma, kapat, sağlık kuruluşuna gönder.
Reklam
Konu TestiEhliyet İlk Yardım · 6 soru
1.

Bayılan bir kişiye aşağıdakilerden hangisi yapılır?

  1. Sırtüstü yatırılıp bacakları yükseltilir.
  2. Kolonya koklatılır.
  3. Sandalyeye oturtulur.
  4. Yüzüne soğuk su dökülür.
2.

Sara nöbeti geçiren kişiye nöbet sırasında aşağıdakilerden hangisi yapılmaz?

  1. Çevredeki sert eşyaların uzaklaştırılması
  2. Başının altına yumuşak bir şey konması
  3. Ağzına dilini ısırmasın diye cisim konması
  4. Nöbet süresinin kaydedilmesi
3.

Ağız yoluyla zehirlenmede aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. Kişi parmakla kusturulur.
  2. Zehri seyreltmek için ayran içirilir.
  3. Alınan maddenin ne olduğu öğrenilir ve 114 aranır.
  4. Kişiye bol tuzlu su içirilir.
4.

Kişiyi ısıran kenenin çıkarılmasıyla ilgili hangisi doğrudur?

  1. Kenenin üzerine kolonya dökülür.
  2. Kene yakılarak düşürülür.
  3. Kene çıplak elle sıkılarak koparılır.
  4. Cımbızla deriye en yakın yerinden tutulup ezmeden çekilir.
5.

Hava yolu tam tıkanmış, bilinci açık 6 aylık bebeğe ne uygulanır?

  1. 5 sırt vuruşu ve 5 göğüs basısı
  2. 5 sırt vuruşu ve 5 karın basısı
  3. Yalnızca karın basısı
  4. Ağza parmak sokularak cismin aranması
6.

Gözüne metal parçası batmış bir kişiye ne yapılmalıdır?

  1. Parça cımbızla çıkarılır.
  2. Göz ovularak parçanın çıkması sağlanır.
  3. Parçaya dokunulmadan göz kapatılır ve sağlık kuruluşuna gönderilir.
  4. Göz damlası damlatılıp beklenir.
Konu testi cevap anahtarını göster

Konu Testi · Cevap Anahtarı

1.
Cevap: A Bayılmada şok pozisyonu verilir; beyne kan akışı artar.
2.
Cevap: C Ağza cisim koymak diş kırılmasına ve hava yolu tıkanmasına yol açabilir.
3.
Cevap: C Kusturulmaz, bir şey içirilmez; madde öğrenilir, UZEM 114 aranır.
4.
Cevap: D Kene cımbızla baş kısmından, ezilmeden ve bütün olarak çıkarılır.
5.
Cevap: A Bebeklerde karın basısı yapılmaz; sırt vuruşu ve göğüs basısı uygulanır.
6.
Cevap: C Batmış cisim çıkarılmaz; göz korunarak sağlık kuruluşuna gidilir.
KONU TESTİ

Bu konuyu 15 soruluk çözümlü testle pekiştir: şıkkını işaretle, bitince puanını ve her sorunun çözümünü gör.

Bilinç Bozuklukları, Zehirlenmeler ve Yabancı Cisimler testini çöz →

Sınav provası için 50 soruluk ehliyet deneme sınavlarımızı da çözebilirsin.

Taze Mühendis
Bu konuda takıldığın bir yer mi var?Taze Mühendis adım adım anlatsın · Yapay zeka · Ücretsiz

← Ehliyet İlk Yardım Ders Notları · Ehliyet Ders Notları

Notlar Yazılı Deposu tarafından hazırlanmıştır, resmî kaynak değildir. Kurallar değişebilir; güncel mevzuatı mevzuat.gov.tr’den kontrol edin. Bir hata gördüyseniz bize bildirin.

#Sınıf, Konu ya da Başlık Ara...