Ehliyet İlk Yardım Ders Notları: Yaralanmalarda İlk Yardım

Ehliyet sınavı İlk Yardım dersi Yaralanmalar konu anlatımı: yara türleri, yara bakımı ve enfeksiyon riski, saplanmış cisim, delici göğüs ve karın yaralanmaları, kafa ve omurga yaralanmalarında baş-boyun-gövde ekseni, uzuv kopmasında ilk yardım. Notun sonunda 6 soruluk konu testi var.

SINAVDA NE ÇIKAR?
Yara türleri, ciddi yaranın özelliklerizaman zaman
Saplanmış cisimsık sorulur
Delici göğüs yarası ve pozisyonsık sorulur
Organ dışarıda karın yarasısık sorulur
Kafa-omurga yaralanması, baş-boyun-gövde eksenisık sorulur
Kopan uzvun korunmasızaman zaman
E-sınavda İlk Yardım dersinden toplam 12 soru gelir; konu dağılımı her sınavda değişir.

01Yara Türleri ve Yara Bakımı

Yara, deri veya mukozanın bütünlüğünün bozulmasıdır. Ortak belirtileri ağrı, kanama ve yara kenarlarının ayrılmasıdır.

Yara türüNasıl oluşur?Özelliği
Kesikbıçak, cam gibi keskin cisimlerkenarları düzgün, kanama fazla olabilir
Eziklikünt darbe (çarpma, sıkışma)kenarlar ezik, morluk ve doku hasarı fazla
Deliciçivi, şiş, bıçak ucu, kurşundışarıdan küçük görünür ama derindeki organları etkileyebilir
Parçalıçekme, yırtılma (makineye kapılma)doku kopar, kenarlar düzensiz
Kirli (enfekte)ısırık, sokma, toprakla kirlenme, geciken bakımenfeksiyon riski yüksek

Ciddi yara sayılanlar

  • Kanaması durmayan yaralar; kas veya kemiğin göründüğü yaralar
  • Kenarları birleşmeyen, derin ya da 2–3 cm’den uzun yaralar
  • Delici aletle oluşan ve içinde yabancı cisim bulunan yaralar
  • İnsan veya hayvan ısırıkları; yüzde iz bırakabilecek yaralar
  • Üzerinden 6 saatten fazla geçmiş ya da çok kirli yaralar

Yaralarda ilk yardım

  • Önce yaşam bulguları (ABC) değerlendirilir; ağır kanama varsa durdurulur.
  • İlk yardımcı eldiven giyer veya elini korur.
  • Basit, yüzeysel yaralar temiz akan suyla yıkanır; üzeri temiz bir bezle kapatılıp bandajlanır.
  • Yaraya pamuk, merhem, toz, kahve, diş macunu gibi maddeler konmaz.
  • Kişi tetanos aşısı konusunda uyarılır; ciddi yaralarda sağlık kuruluşuna yönlendirilir.
!DİKKAT
  • Delici yaranın küçük görünmesi aldatıcıdır; iç kanama ve organ hasarı olabilir.
  • Yaralıya yarasını göstermemek, endişesini artırmamak için önemlidir.
Reklam

02Saplanmış Cisim

Yaraya bıçak, demir, cam parçası gibi bir cisim saplanmışsa kesinlikle çıkarılmaz. Cisim, damarı tıkayarak kanamayı sınırlıyor olabilir; çekilirse ağır kanama ve ek doku hasarı olur.

Cisme dokunma, yerinden oynatma
↓
Kanama varsa cismin çevresinden bastır (cismin üstüne değil)
↓
Cismin iki yanına rulo bez/sargı koyarak sabitle
↓
Bandajla, 112’yi ara, yaşam bulgularını izle
Saplanmış cisimde ilk yardım sırası

Göze saplanan cisimlerde de aynı kural geçerlidir; cisim çıkarılmaz, göz ovuşturulmaz. Göz yaralanmalarındaki ayrıntılar ilgili notta anlatılmıştır.

03Delici Göğüs Yaralanması

Bıçaklanma, kurşunlanma ya da kazada göğse giren bir cisim akciğer zarını delerse, nefes alırken yaradan göğüs boşluğuna hava girer ve akciğer söner. Kişi nefes almakta zorlanır.

Belirtiler

Şiddetli göğüs ağrısıSolunum güçlüğüMorarmaÖksürükle köpüklü kanYaradan hava giriş-çıkış sesi
Yaradan “ıslık” ya da hırıltı sesi gelmesi tipik işarettir.

İlk yardım

  • Bilinç ve yaşam bulguları değerlendirilir, 112 aranır.
  • Yara, temiz bir bezle; üzerine poşet/naylon gibi hava geçirmeyen malzeme konarak kapatılır. Malzemenin bir kenarı açık bırakılır: nefes alırken yaraya hava girmez, nefes verirken içerideki hava çıkabilir.
  • Saplanmış cisim varsa çıkarılmaz, sabitlenir.
  • Bilinci açıksa kişi yarı oturur pozisyona alınır; bu pozisyon solunumu kolaylaştırır.
  • Ağızdan hiçbir şey verilmez; şok önlemleri alınır, yaşam bulguları sık kontrol edilir.
!DİKKAT
  • Yaranın dört kenarının da hava almayacak şekilde kapatılması, göğüste havanın sıkışmasına yol açabilir; bir kenar açık kalır.
  • Göğüs yaralanmasında hasta şok pozisyonuna (ayaklar yukarı, düz yatış) getirilmez.
ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

Göğsünden bıçaklanan, bilinci açık yaralı nefes almakta zorlanmakta, yaradan hava sesi gelmektedir. İlk yardımcı yarayı kapattıktan sonra yaralıya hangi pozisyonu vermelidir?

A) Yüzüstü yatış

B) Yarı oturur pozisyon

C) Ayakları 30 cm yukarıda sırtüstü yatış

D) Başı aşağıda, ayakları yukarıda eğik yatış

Sorun solunum: göğüs kafesinin rahat hareket etmesi gerekir.

Düz yatış ve ayakları kaldırmak solunumu zorlaştırır.

Sonuç: Bilinci açık göğüs yaralısı yarı oturur pozisyonda tutulur. Cevap B.

04Karın Yaralanmaları

Karına gelen darbeler ve delici yaralar iç organlarda hasara, iç ve dış kanamaya ve şoka yol açabilir. Karnın tahta gibi sert ve çok ağrılı olması ciddi iç yaralanma işaretidir. Delici yaralarda bağırsaklar dışarı çıkabilir.

YapılırYapılmaz
112 aranır, yaşam bulguları izlenirDışarı çıkan organlar içeri itilmez
Organlar temiz ve nemli geniş bir bezle örtülürOrganlar kuru pamuk, kâğıt havlu ile örtülmez
Bilinç açıksa sırtüstü yatırılır, dizler bükülürAğızdan yiyecek-içecek verilmez
Üzeri örtülerek ısı kaybı önlenirSaplanmış cisim çıkarılmaz

Dizlerin bükülmesi karın kaslarını gevşetir, ağrıyı azaltır ve organların daha fazla dışarı itilmesini önler.

Reklam

05Kafa ve Omurga Yaralanmaları

Kafa yaralanmalarında asıl tehlike kemik kırığından çok beyin hasarıdır. Omurga yaralanmalarında ise en çok boyun ve bel bölgesi etkilenir; yanlış bir hareket omuriliğe zarar verip kalıcı felce yol açabilir.

Belirtiler

Kafa (kafatası-beyin)
  • bilinç bulanıklığı, bayılma
  • hafıza kaybı, baş ağrısı, kusma
  • kulak veya burundan kan ya da açık renkli sıvı
  • göz ve kulak çevresinde morarma
  • denge kaybı, göz bebeklerinde eşitsizlik
Omurga
  • boyun, sırt veya belde ağrı
  • kol-bacaklarda uyuşma, karıncalanma
  • his ve hareket kaybı
  • omurgada şekil bozukluğu
  • idrar-dışkı kaçırma

Kimde kafa-omurga yaralanması varsayılır?

Belirti olmasa bile şu durumlarda kafa ve omurga yaralanması var kabul edilir: tüm trafik kazaları, yüksekten düşmeler, yüz ve köprücük kemiği yaralanmaları ve bilinci kapalı tüm yaralılar.

İlk yardım

  • Bilinç ve yaşam bulguları kontrol edilir, 112 aranır.
  • Yaralı hareket ettirilmez; baş iki yandan desteklenerek sabit tutulur.
  • Hareket ettirmek zorunluysa (yangın, patlama, trafik akışı) baş-boyun-gövde ekseni bozulmadan, tek parça hâlinde ve sarsmadan taşınır.
  • Kulak veya burundan gelen kan/sıvı tıkanmaz.
  • Yaralı yalnız bırakılmaz; bilinç değişiklikleri not edilip sağlık ekibine bildirilir.
!DİKKAT
  • Kazalı araçtan yaralıyı “hemen çıkarmak” doğru değildir; tehlike yoksa sağlık ekibi beklenir.
  • Kask, yalnızca solunum yolu açılamıyorsa ve eğitimli kişilerce, baş-boyun ekseni korunarak çıkarılır.
  • Omurga yaralısında baş öne-arkaya veya sağa-sola çevrilmez; yastık konmaz.

06Uzuv Kopması

Parmak, el, kol veya bacağın kopmasında öncelik yaralının hayatıdır: önce kanama durdurulur, sonra kopan parça korunur. Doğru korunan parça cerrahi olarak yeniden dikilebilir.

Yaşam bulguları, 112
↓
Güdükteki kanamayı durdur (doğrudan baskı; gerekirse turnike)
↓
Kopan parçayı temiz, su geçirmez bir poşete koy, ağzını kapat
↓
Bu poşeti su ve buz karışımı bulunan ikinci poşete/kaba koy
↓
Üzerine ad-soyad ve saati yaz; yaralıyla aynı araçla gönder
Kopan parçanın korunması
  • Kopan parça buza doğrudan değmez; donma dokuyu öldürür. MEB kaynaklarında karışım 1 ölçek su, 2 ölçek buz olarak verilir.
  • Parça yıkanmaz, ovulmaz, alkol veya kolonyaya batırılmaz.
  • Parçanın mümkün olan en kısa sürede (MEB kaynağında en geç 6 saat) sağlık kuruluşuna ulaşması gerekir.
  • Kopma durumunda uygulanan turnike gevşetilmez.
ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

Bir sanayi kazasında parmağı kopan işçiye ilk yardım yapılmaktadır. Kopan parmağın korunmasıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) Parmak doğrudan buzun içine gömülür.

B) Parmak kolonyayla temizlenip pamuğa sarılır.

C) Parmak temiz poşete konur, bu poşet su-buz karışımlı ikinci bir poşete yerleştirilir.

D) Parmak olay yerinde bırakılır, yalnızca yaralı hastaneye gönderilir.

Buzla doğrudan temas donmaya, kolonya doku hasarına yol açar.

Parça yaralıyla birlikte gitmelidir.

Sonuç: Çift poşet ve su-buz karışımı doğru yöntemdir. Cevap C.

Kırık ve çıkıklarda tespit, yaralı taşıma teknikleri ve yanıklar ayrı konu notlarında anlatılmıştır.

SON TEKRAR
  • Yaranın ortak belirtileri: ağrı, kanama, kenarların ayrılması.
  • Delici yara küçük görünse de derin organlara zarar verebilir.
  • Yaraya pamuk, toz, merhem konmaz; tetanos uyarısı yapılır.
  • Saplanmış cisim çıkarılmaz, çevresinden desteklenip sabitlenir.
  • Delici göğüs yarası: bir kenarı açık kapama; bilinç açıksa yarı oturur.
  • Karın yarası: organ içeri itilmez, nemli temiz bezle örtülür.
  • Karın yaralısı: sırtüstü, dizler bükük, ağızdan bir şey verilmez.
  • Trafik kazası, düşme, bilinç kapalı: kafa-omurga yaralanması varsayılır.
  • Omurga yaralısı: baş-boyun-gövde ekseni korunarak, tek parça taşınır.
  • Kulak-burundan gelen kan/sıvı tıkanmaz.
  • Kopan uzuv: çift poşet, su-buz karışımı, buza doğrudan temas yok.
AKILDA TUT
  • Göğüs yarası → yarı oturur; karın yarası → dizler bükük.
  • Saplanan da, dışarı çıkan organ da yerinde kalır.
Reklam
Konu TestiEhliyet İlk Yardım · 6 soru
1.

Dışarıdan küçük göründüğü hâlde derindeki organlara zarar verebilen yara türü hangisidir?

  1. Kesik yara
  2. Ezikli yara
  3. Delici yara
  4. Sıyrık
2.

Bacağına demir parçası saplanmış yaralıya yapılacak ilk yardımda hangisi yanlıştır?

  1. Cismi hızla çekip çıkarmak
  2. Cismin çevresinden bastırarak kanamayı azaltmak
  3. Cismi rulo sargılarla sabitlemek
  4. 112’yi aramak
3.

Karın yaralanmasında bağırsakları dışarı çıkmış, bilinci açık yaralıya hangi pozisyon verilir?

  1. Yüzüstü yatış
  2. Sırtüstü yatış, dizler bükük
  3. Ayakta bekletme
  4. Başı aşağıda eğik yatış
4.

Aşağıdakilerden hangisinde belirti olmasa bile omurga yaralanması olduğu varsayılır?

  1. Parmakta küçük kesik
  2. Burun kanaması
  3. Trafik kazası geçiren yaralı
  4. Arı sokması
5.

Delici göğüs yarası nasıl kapatılır?

  1. Yara açık bırakılıp üzerine su dökülür.
  2. Hava geçirmeyen malzemeyle bir kenarı açık bırakılarak kapatılır.
  3. Yaraya pamuk doldurulur.
  4. Göğüs kafesi sıkıca bantla sarılır.
6.

Kopan bir uzvun korunmasında aşağıdakilerden hangisi yapılmamalıdır?

  1. Parçanın temiz bir poşete konması
  2. Poşetin su-buz karışımına yerleştirilmesi
  3. Poşete yaralının adının yazılması
  4. Parçanın doğrudan buza gömülmesi
Konu testi cevap anahtarını göster

Konu Testi · Cevap Anahtarı

1.
Cevap: C Delici yaranın giriş deliği küçüktür ama derindeki organ ve damarlar zarar görebilir.
2.
Cevap: A Saplanmış cisim çıkarılmaz; çekilirse ağır kanama olabilir.
3.
Cevap: B Dizlerin bükülmesi karın kaslarını gevşetir, ağrıyı ve organ çıkışını azaltır.
4.
Cevap: C Trafik kazası, düşme ve bilinci kapalı yaralılarda omurga yaralanması var kabul edilir.
5.
Cevap: B Bir kenar açık kalınca nefes alırken hava girmez, nefes verirken içerideki hava çıkabilir.
6.
Cevap: D Buzla doğrudan temas dokuyu dondurur ve parçanın dikilme şansını azaltır.
KONU TESTİ

Bu konuyu 15 soruluk çözümlü testle pekiştir: şıkkını işaretle, bitince puanını ve her sorunun çözümünü gör.

Yaralanmalarda İlk Yardım testini çöz →

Sınav provası için 50 soruluk ehliyet deneme sınavlarımızı da çözebilirsin.

Taze Mühendis
Bu konuda takıldığın bir yer mi var?Taze Mühendis adım adım anlatsın · Yapay zeka · Ücretsiz

← Ehliyet İlk Yardım Ders Notları · Ehliyet Ders Notları

Notlar Yazılı Deposu tarafından hazırlanmıştır, resmî kaynak değildir. Kurallar değişebilir; güncel mevzuatı mevzuat.gov.tr’den kontrol edin. Bir hata gördüyseniz bize bildirin.

#Sınıf, Konu ya da Başlık Ara...