Ehliyet İlk Yardım Ders Notları: Kanamalarda ve Şokta İlk Yardım
Ehliyet sınavı İlk Yardım dersi Kanamalar ve Şok konu anlatımı: dolaşım sistemi, atardamar-toplardamar-kılcal damar kanamaları, doğrudan baskı ve basınç noktaları, turnike kuralları, burun kanaması, iç kanama ve şok belirtileri, şok pozisyonu. Notun sonunda 6 soruluk konu testi var.
Ehliyet İlk Yardım
| Kanama türlerinin özellikleri | sık sorulur |
| Doğrudan baskı, basınç noktaları | sık sorulur |
| Turnike uygulama kuralları | sık sorulur |
| Burun kanaması | sık sorulur |
| Şok belirtileri ve şok pozisyonu | sık sorulur |
| İç kanama belirtileri | zaman zaman |
01Dolaşım Sistemi ve Kanama Türleri
Dolaşım sistemi; kalp, damarlar ve kandan oluşur. Kalp kanı pompalar; atardamarlar kanı kalpten vücuda, toplardamarlar vücuttan kalbe taşır; kılcal damarlar ise doku ile kan arasındaki madde alışverişini sağlar.
Kanama, damar bütünlüğünün bozularak kanın damar dışına çıkmasıdır. Kısa sürede çok kan kaybı şoka ve ölüme yol açabilir; bu yüzden ağır kanama, solunum durmasından hemen sonra gelen önceliktir.
| Atardamar | Toplardamar | Kılcal damar | |
|---|---|---|---|
| Renk | açık (parlak) kırmızı | koyu kırmızı | kırmızı |
| Akış | kalp atımıyla uyumlu, fışkırır | düzenli, sızıntı/akıntı | yavaş, kabarcık kabarcık sızar |
| Tehlike | en tehlikelisi | büyük damarda ciddi | genellikle kendiliğinden durur |
02Dış Kanamada İlk Yardım
İlk yardımcı mümkünse eldiven giyer ya da eline naylon poşet geçirir; kanla doğrudan temastan kaçınır. Ardından şu sırayla ilerler:
Doğrudan baskı kanamayı durdurmanın en etkili ve ilk yöntemidir. Kan bezi ıslattığında alttaki bez kaldırılmaz; kaldırmak oluşmaya başlayan pıhtıyı bozar.
Basınç noktaları
Basınç noktası, atardamarın kemik üzerinden geçtiği ve parmakla bastırılarak kan akışının azaltılabildiği yerdir. Yara ile kalp arasında, yaraya en yakın noktaya bastırılır.
| Basınç noktası | Damar |
|---|---|
| Boyun | şah damarı |
| Köprücük kemiği üstü | kol atardamarı |
| Koltuk altı | kol atardamarı |
| Kolun üst kısmı (pazu iç yüzü) | kol atardamarı |
| Kasık | bacak atardamarı |
| Uyluk | bacak atardamarı |
- Şah damarına iki taraftan aynı anda bastırılmaz; beyne giden kan kesilir.
- Yaraya toprak, kahve, tütün gibi şeyler konmaz.
- Uzvu kaldırmak, o bölgede kırık şüphesi varsa yapılmaz.
03Turnike (Boğucu Sargı)
Turnike, kola veya bacağa sıkıca sarılarak kanı tamamen durduran sargıdır. Uzvun kan dolaşımını kestiği için doku hasarına yol açabilir; bu nedenle diğer yöntemlerle durmayan, hayatı tehdit eden uzuv kanamalarında ya da uzuv kopmasında başvurulan son çaredir.
Ne zaman uygulanır?
- Kol veya bacağın kopması
- Doğrudan baskı ve diğer yöntemlerle durmayan şiddetli uzuv kanaması
- Tek ilk yardımcının birden fazla ağır yaralıyla ilgilenmesi gerektiğinde
Uygulama kuralları
| Kural | Açıklama |
|---|---|
| Yer | Kol veya uyluğa, yaranın kalbe yakın tarafına uygulanır. Ön kola ve dizden aşağıya (kopma dışında) uygulanmaz. |
| Malzeme | Geniş ve esnemeyen bez (MEB kaynaklarında en az 8–10 cm genişlik). İp, tel, kemer tokası gibi kesici/ince malzeme kullanılmaz. |
| Sıkma | Kalem, sopa gibi sert bir cisimle döndürülerek kanama durana kadar sıkılır, sonra daha fazla sıkılmaz; cisim sabitlenir. |
| Saat | Uygulama saati bir kâğıda yazılıp yaralının üzerine iliştirilir; çok yaralı varsa alına “T” yazılabilir. |
| Görünürlük | Turnikenin üzeri örtülmez; sağlık ekibi hemen görmelidir. |
- Uzuv kopmasında uygulanan turnike gevşetilmez.
- Turnikenin gevşetilmesi konusunda kaynaklar farklıdır: MEB sayfasında uzun süren uygulamalarda aralıklarla gevşetilebileceği yazar; güncel uluslararası ilk yardım eğitimleri ise ilk yardımcının turnikeyi gevşetmemesini, kararı sağlık ekibine bırakmasını önerir. Turnikeli yaralı en hızlı şekilde sağlık kuruluşuna ulaştırılmalıdır.
Bir iş kazasında yaralanan kişinin uyluğundaki yaradan kan fışkırarak akmaktadır. Doğrudan baskı ve kasık basınç noktasına bastırma kanamayı durdurmamıştır. İlk yardımcı turnike uygulayacaktır. Aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
A) Turnikeyi yaranın kalbe yakın tarafına uygulamak
B) Turnikeyi ince bir iple sıkıca bağlamak
C) Uygulama saatini not edip yaralıya iliştirmek
D) Turnikenin üzerini örtmemek
Fışkıran, açık renkli kan: atardamar kanaması.
İp ve tel deriyi ve damarı keser; geniş bez kullanılmalıdır.
Sonuç: Yanlış uygulama B‘dir.
04Burun Kanaması ve Doğal Deliklerden Kanama
Burun kanaması çoğunlukla burnun ön kısmındaki küçük damarlardan olur. Doğru uygulama:
- Kişi sakinleştirilir ve oturtulur.
- Baş hafifçe öne eğilir; böylece kan boğaza kaçıp yutulmaz.
- Burun kanatları (yumuşak kısım) başparmak ve işaret parmağıyla 10–15 dakika sıkılır, kişi ağzından nefes alır.
- Kanama durmazsa ya da sık tekrarlarsa sağlık kuruluşuna başvurulur.
- oturtmak
- başı öne eğmek
- burun kanatlarını sıkmak
- ağızdan nefes aldırmak
- başı geriye yatırmak
- sırtüstü yatırmak
- burnu sümkürtmek
- buruna pamuk tıkıştırmak
Kulaktan kan veya açık renkli sıvı gelmesi, özellikle bir darbeden sonra, kafatası kırığına işaret edebilir. Kulak tıkanmaz, üzeri temiz bezle hafifçe kapatılır, 112 aranır. Kafa-omurga yaralanmaları “Yaralanmalarda İlk Yardım” notunda anlatılmıştır.
05İç Kanama
İç kanamada kan dışarı akmaz; karın, göğüs boşluğu veya dokular içinde birikir. Bu yüzden fark edilmesi zordur. Şiddetli darbe, trafik kazası, yüksekten düşme, kırıklar ve delici yaralanmalardan sonra her zaman iç kanama olabileceği düşünülmelidir.
| İç kanama belirtileri | İlk yardım |
|---|---|
| Şok belirtileri (soluk, soğuk, nemli cilt; hızlı ve zayıf nabız) Karında sertlik, ağrı, şişlik Ağızdan, öksürükle ya da kusmukla kan gelmesi Darbe bölgesinde morarma Aşırı susama, huzursuzluk | Bilinç ve yaşam bulguları değerlendirilir, 112 aranır. Hasta sırtüstü yatırılır, üzeri örtülür. Uygunsa ayaklar yaklaşık 30 cm kaldırılır. Ağızdan hiçbir şey verilmez. Kırık varsa hareket ettirilmez; yaşam bulguları sık izlenir. |
Motosiklet kazası geçiren bir yaralıda dış kanama yoktur. Yaralı susadığını söylüyor; yüzü soluk, cildi soğuk ve nemli, nabzı hızlı ve zayıftır. İlk yardımcının yapması gereken hangisidir?
A) Yaralıya bol su içirmek
B) Yaralıyı yürüterek araca bindirmek
C) Yaralıyı sırtüstü yatırıp üzerini örtmek, 112’yi aramak
D) Yaralıyı uyuması için yalnız bırakmak
Dış kanama yok ama şok belirtileri var: iç kanama düşünülür.
Ameliyat gerekebileceği için ağızdan bir şey verilmez; hareket ettirilmez.
Sonuç: Cevap C.
06Şok ve Şok Pozisyonu
Şok; dolaşım sisteminin hayati organlara yeterli kan ve oksijen ulaştıramaması sonucu gelişen, tansiyon düşüklüğüyle seyreden hayati tehlikeli durumdur. Ağır kanama, yaygın yanık, sıvı kaybı (kusma, ishal), kalp sorunları ve ağır alerji şoka yol açabilir.
Şok belirtileri
Şokta ilk yardım
- Olay yeri güvenliği sağlanır, 112 aranır.
- Hava yolu açık tutulur; dış kanama varsa durdurulur.
- Hasta sırtüstü yatırılır, ayakları yaklaşık 30 cm yukarı kaldırılıp altına destek konur (şok pozisyonu).
- Üzeri örtülerek ısı kaybı önlenir; aşırı ısıtılmaz.
- Ağızdan yiyecek-içecek verilmez, hasta gereksiz yere hareket ettirilmez.
- Yanında kalınır, psikolojik destek verilir; yaşam bulguları 2–3 dakikada bir kontrol edilir.
- Kafa, boyun veya omurga yaralanması şüphesinde ve bacaklarda kırık varken ayaklar kaldırılmaz.
- Nefes darlığı çeken hasta (ör. göğüs yaralanması) düz yatırılmaz; yarı oturur pozisyonda rahat eder.
- Bilinç kapanır ama solunum sürerse ve travma yoksa derlenme pozisyonu verilir.
- Atardamar: açık kırmızı, fışkırır; en tehlikelisi.
- Toplardamar: koyu kırmızı, düzenli akar.
- Kılcal: sızıntı şeklinde, çoğunlukla kendiliğinden durur.
- Dış kanamada ilk ve en etkili yöntem: doğrudan baskı.
- Kan sızarsa bez kaldırılmaz, üstüne bez eklenir.
- Basınç noktası: yara ile kalp arasındaki en yakın nokta.
- Turnike: son çare; kol/uyluk; geniş bez; saat yazılır; üstü örtülmez.
- Burun kanaması: oturt, başı öne eğ, burun kanatlarını 10–15 dk sık.
- İç kanamada ağızdan hiçbir şey verilmez.
- Şok: soluk-soğuk-nemli cilt, hızlı-zayıf nabız.
- Şok pozisyonu: sırtüstü, ayaklar yaklaşık 30 cm yukarıda, üstü örtülü.
- Kanamada sıra: bastır → kaldır → basınç noktası → turnike.
- Burun kanamasında baş geriye değil, öne.
- Şokta hasta sıcak tutulur, su verilmez.
Kalp atımlarıyla uyumlu şekilde fışkıran, açık kırmızı renkli kanama hangi damardan kaynaklanır?
- Kılcal damar
- Toplardamar
- Atardamar
- Lenf damarı
Dış kanamada ilk uygulanması gereken yöntem hangisidir?
- Turnike uygulamak
- Yaranın üzerine doğrudan baskı uygulamak
- Yaraya buz koymak
- Kanayan bölgeyi aşağı sarkıtmak
Burun kanaması olan kişiye aşağıdakilerden hangisi yapılmalıdır?
- Sırtüstü yatırılıp başı geriye yatırılmalı
- Burnunu sık sık sümkürmesi istenmeli
- Oturtulup başı öne eğilmeli, burun kanatları sıkılmalı
- Buruna sıkıca pamuk doldurulmalı
Turnike uygulamasıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- Turnikenin üzeri battaniyeyle kapatılır.
- Ön kola ve bacağın alt kısmına öncelikle uygulanır.
- Tel veya ince ip tercih edilir.
- Uygulama saati not edilerek yaralıya iliştirilir.
Aşağıdakilerden hangisi şok belirtisi değildir?
- Yavaş ve dolgun nabız
- Soğuk ve nemli cilt
- Susama hissi
- Hızlı ve yüzeysel solunum
Şok pozisyonunda hastanın ayakları yaklaşık kaç cm yukarı kaldırılır?
- 5 cm
- 10 cm
- 30 cm
- 80 cm
Konu testi cevap anahtarını göster
Konu Testi · Cevap Anahtarı
Bu konuyu 15 soruluk çözümlü testle pekiştir: şıkkını işaretle, bitince puanını ve her sorunun çözümünü gör.
Kanamalarda ve Şokta İlk Yardım testini çöz →
Sınav provası için 50 soruluk ehliyet deneme sınavlarımızı da çözebilirsin.
← Ehliyet İlk Yardım Ders Notları · Ehliyet Ders Notları
Notlar Yazılı Deposu tarafından hazırlanmıştır, resmî kaynak değildir. Kurallar değişebilir; güncel mevzuatı mevzuat.gov.tr’den kontrol edin. Bir hata gördüyseniz bize bildirin.