Ehliyet İlk Yardım Ders Notları: Kanamalarda ve Şokta İlk Yardım

Ehliyet sınavı İlk Yardım dersi Kanamalar ve Şok konu anlatımı: dolaşım sistemi, atardamar-toplardamar-kılcal damar kanamaları, doğrudan baskı ve basınç noktaları, turnike kuralları, burun kanaması, iç kanama ve şok belirtileri, şok pozisyonu. Notun sonunda 6 soruluk konu testi var.

SINAVDA NE ÇIKAR?
Kanama türlerinin özelliklerisık sorulur
Doğrudan baskı, basınç noktalarısık sorulur
Turnike uygulama kurallarısık sorulur
Burun kanamasısık sorulur
Şok belirtileri ve şok pozisyonusık sorulur
İç kanama belirtilerizaman zaman
E-sınavda İlk Yardım dersinden toplam 12 soru gelir; konu dağılımı her sınavda değişir.

01Dolaşım Sistemi ve Kanama Türleri

Dolaşım sistemi; kalp, damarlar ve kandan oluşur. Kalp kanı pompalar; atardamarlar kanı kalpten vücuda, toplardamarlar vücuttan kalbe taşır; kılcal damarlar ise doku ile kan arasındaki madde alışverişini sağlar.

Kanama, damar bütünlüğünün bozularak kanın damar dışına çıkmasıdır. Kısa sürede çok kan kaybı şoka ve ölüme yol açabilir; bu yüzden ağır kanama, solunum durmasından hemen sonra gelen önceliktir.

AtardamarToplardamarKılcal damar
Renkaçık (parlak) kırmızıkoyu kırmızıkırmızı
Akışkalp atımıyla uyumlu, fışkırırdüzenli, sızıntı/akıntıyavaş, kabarcık kabarcık sızar
Tehlikeen tehlikelisibüyük damarda ciddigenellikle kendiliğinden durur
Dış kanama: kan vücut dışına akarİç kanama: kan vücut boşluğunda kalırDoğal deliklerden kanama: burun, kulak, ağız
Kanamalar, vücuttaki yerine göre üç grupta incelenir.
Reklam

02Dış Kanamada İlk Yardım

İlk yardımcı mümkünse eldiven giyer ya da eline naylon poşet geçirir; kanla doğrudan temastan kaçınır. Ardından şu sırayla ilerler:

Yaşam bulgularını değerlendir, 112’yi ara
↓
Yaranın üzerine temiz bezle doğrudan baskı
↓
Kan bezden sızarsa bezi kaldırma, üstüne yeni bez ekle
↓
Kırık yoksa kanayan uzvu yukarı kaldır
↓
Durmazsa yaraya en yakın basınç noktasına bastır
↓
Hayatı tehdit eden uzuv kanaması durmuyorsa: turnike
Dış kanamada basamaklı yaklaşım

Doğrudan baskı kanamayı durdurmanın en etkili ve ilk yöntemidir. Kan bezi ıslattığında alttaki bez kaldırılmaz; kaldırmak oluşmaya başlayan pıhtıyı bozar.

Basınç noktaları

Basınç noktası, atardamarın kemik üzerinden geçtiği ve parmakla bastırılarak kan akışının azaltılabildiği yerdir. Yara ile kalp arasında, yaraya en yakın noktaya bastırılır.

Basınç noktasıDamar
Boyunşah damarı
Köprücük kemiği üstükol atardamarı
Koltuk altıkol atardamarı
Kolun üst kısmı (pazu iç yüzü)kol atardamarı
Kasıkbacak atardamarı
Uylukbacak atardamarı
Liste MEB ilk yardım sayfasındaki basınç noktalarıdır.
!DİKKAT
  • Şah damarına iki taraftan aynı anda bastırılmaz; beyne giden kan kesilir.
  • Yaraya toprak, kahve, tütün gibi şeyler konmaz.
  • Uzvu kaldırmak, o bölgede kırık şüphesi varsa yapılmaz.

03Turnike (Boğucu Sargı)

Turnike, kola veya bacağa sıkıca sarılarak kanı tamamen durduran sargıdır. Uzvun kan dolaşımını kestiği için doku hasarına yol açabilir; bu nedenle diğer yöntemlerle durmayan, hayatı tehdit eden uzuv kanamalarında ya da uzuv kopmasında başvurulan son çaredir.

Ne zaman uygulanır?

  • Kol veya bacağın kopması
  • Doğrudan baskı ve diğer yöntemlerle durmayan şiddetli uzuv kanaması
  • Tek ilk yardımcının birden fazla ağır yaralıyla ilgilenmesi gerektiğinde

Uygulama kuralları

KuralAçıklama
YerKol veya uyluğa, yaranın kalbe yakın tarafına uygulanır. Ön kola ve dizden aşağıya (kopma dışında) uygulanmaz.
MalzemeGeniş ve esnemeyen bez (MEB kaynaklarında en az 8–10 cm genişlik). İp, tel, kemer tokası gibi kesici/ince malzeme kullanılmaz.
SıkmaKalem, sopa gibi sert bir cisimle döndürülerek kanama durana kadar sıkılır, sonra daha fazla sıkılmaz; cisim sabitlenir.
SaatUygulama saati bir kâğıda yazılıp yaralının üzerine iliştirilir; çok yaralı varsa alına “T” yazılabilir.
GörünürlükTurnikenin üzeri örtülmez; sağlık ekibi hemen görmelidir.
!DİKKAT
  • Uzuv kopmasında uygulanan turnike gevşetilmez.
  • Turnikenin gevşetilmesi konusunda kaynaklar farklıdır: MEB sayfasında uzun süren uygulamalarda aralıklarla gevşetilebileceği yazar; güncel uluslararası ilk yardım eğitimleri ise ilk yardımcının turnikeyi gevşetmemesini, kararı sağlık ekibine bırakmasını önerir. Turnikeli yaralı en hızlı şekilde sağlık kuruluşuna ulaştırılmalıdır.
ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

Bir iş kazasında yaralanan kişinin uyluğundaki yaradan kan fışkırarak akmaktadır. Doğrudan baskı ve kasık basınç noktasına bastırma kanamayı durdurmamıştır. İlk yardımcı turnike uygulayacaktır. Aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Turnikeyi yaranın kalbe yakın tarafına uygulamak

B) Turnikeyi ince bir iple sıkıca bağlamak

C) Uygulama saatini not edip yaralıya iliştirmek

D) Turnikenin üzerini örtmemek

Fışkıran, açık renkli kan: atardamar kanaması.

İp ve tel deriyi ve damarı keser; geniş bez kullanılmalıdır.

Sonuç: Yanlış uygulama B‘dir.

04Burun Kanaması ve Doğal Deliklerden Kanama

Burun kanaması çoğunlukla burnun ön kısmındaki küçük damarlardan olur. Doğru uygulama:

  • Kişi sakinleştirilir ve oturtulur.
  • Baş hafifçe öne eğilir; böylece kan boğaza kaçıp yutulmaz.
  • Burun kanatları (yumuşak kısım) başparmak ve işaret parmağıyla 10–15 dakika sıkılır, kişi ağzından nefes alır.
  • Kanama durmazsa ya da sık tekrarlarsa sağlık kuruluşuna başvurulur.
Doğru
  • oturtmak
  • başı öne eğmek
  • burun kanatlarını sıkmak
  • ağızdan nefes aldırmak
Yanlış
  • başı geriye yatırmak
  • sırtüstü yatırmak
  • burnu sümkürtmek
  • buruna pamuk tıkıştırmak

Kulaktan kan veya açık renkli sıvı gelmesi, özellikle bir darbeden sonra, kafatası kırığına işaret edebilir. Kulak tıkanmaz, üzeri temiz bezle hafifçe kapatılır, 112 aranır. Kafa-omurga yaralanmaları “Yaralanmalarda İlk Yardım” notunda anlatılmıştır.

Reklam

05İç Kanama

İç kanamada kan dışarı akmaz; karın, göğüs boşluğu veya dokular içinde birikir. Bu yüzden fark edilmesi zordur. Şiddetli darbe, trafik kazası, yüksekten düşme, kırıklar ve delici yaralanmalardan sonra her zaman iç kanama olabileceği düşünülmelidir.

İç kanama belirtileriİlk yardım
Şok belirtileri (soluk, soğuk, nemli cilt; hızlı ve zayıf nabız)
Karında sertlik, ağrı, şişlik
Ağızdan, öksürükle ya da kusmukla kan gelmesi
Darbe bölgesinde morarma
Aşırı susama, huzursuzluk
Bilinç ve yaşam bulguları değerlendirilir, 112 aranır.
Hasta sırtüstü yatırılır, üzeri örtülür.
Uygunsa ayaklar yaklaşık 30 cm kaldırılır.
Ağızdan hiçbir şey verilmez.
Kırık varsa hareket ettirilmez; yaşam bulguları sık izlenir.
ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

Motosiklet kazası geçiren bir yaralıda dış kanama yoktur. Yaralı susadığını söylüyor; yüzü soluk, cildi soğuk ve nemli, nabzı hızlı ve zayıftır. İlk yardımcının yapması gereken hangisidir?

A) Yaralıya bol su içirmek

B) Yaralıyı yürüterek araca bindirmek

C) Yaralıyı sırtüstü yatırıp üzerini örtmek, 112’yi aramak

D) Yaralıyı uyuması için yalnız bırakmak

Dış kanama yok ama şok belirtileri var: iç kanama düşünülür.

Ameliyat gerekebileceği için ağızdan bir şey verilmez; hareket ettirilmez.

Sonuç: Cevap C.

06Şok ve Şok Pozisyonu

Şok; dolaşım sisteminin hayati organlara yeterli kan ve oksijen ulaştıramaması sonucu gelişen, tansiyon düşüklüğüyle seyreden hayati tehlikeli durumdur. Ağır kanama, yaygın yanık, sıvı kaybı (kusma, ishal), kalp sorunları ve ağır alerji şoka yol açabilir.

Şok belirtileri

Soluk, soğuk, nemli ciltHızlı ve zayıf nabızHızlı ve yüzeysel solunumTansiyon düşüklüğüSusamaHuzursuzluk, endişeBaş dönmesiDudaklarda morarmaBilinç bulanıklığı
Belirtiler bir arada görüldükçe şok olasılığı artar.

Şokta ilk yardım

  • Olay yeri güvenliği sağlanır, 112 aranır.
  • Hava yolu açık tutulur; dış kanama varsa durdurulur.
  • Hasta sırtüstü yatırılır, ayakları yaklaşık 30 cm yukarı kaldırılıp altına destek konur (şok pozisyonu).
  • Üzeri örtülerek ısı kaybı önlenir; aşırı ısıtılmaz.
  • Ağızdan yiyecek-içecek verilmez, hasta gereksiz yere hareket ettirilmez.
  • Yanında kalınır, psikolojik destek verilir; yaşam bulguları 2–3 dakikada bir kontrol edilir.
!DİKKAT
  • Kafa, boyun veya omurga yaralanması şüphesinde ve bacaklarda kırık varken ayaklar kaldırılmaz.
  • Nefes darlığı çeken hasta (ör. göğüs yaralanması) düz yatırılmaz; yarı oturur pozisyonda rahat eder.
  • Bilinç kapanır ama solunum sürerse ve travma yoksa derlenme pozisyonu verilir.
SON TEKRAR
  • Atardamar: açık kırmızı, fışkırır; en tehlikelisi.
  • Toplardamar: koyu kırmızı, düzenli akar.
  • Kılcal: sızıntı şeklinde, çoğunlukla kendiliğinden durur.
  • Dış kanamada ilk ve en etkili yöntem: doğrudan baskı.
  • Kan sızarsa bez kaldırılmaz, üstüne bez eklenir.
  • Basınç noktası: yara ile kalp arasındaki en yakın nokta.
  • Turnike: son çare; kol/uyluk; geniş bez; saat yazılır; üstü örtülmez.
  • Burun kanaması: oturt, başı öne eğ, burun kanatlarını 10–15 dk sık.
  • İç kanamada ağızdan hiçbir şey verilmez.
  • Şok: soluk-soğuk-nemli cilt, hızlı-zayıf nabız.
  • Şok pozisyonu: sırtüstü, ayaklar yaklaşık 30 cm yukarıda, üstü örtülü.
AKILDA TUT
  • Kanamada sıra: bastır → kaldır → basınç noktası → turnike.
  • Burun kanamasında baş geriye değil, öne.
  • Şokta hasta sıcak tutulur, su verilmez.
Reklam
Konu TestiEhliyet İlk Yardım · 6 soru
1.

Kalp atımlarıyla uyumlu şekilde fışkıran, açık kırmızı renkli kanama hangi damardan kaynaklanır?

  1. Kılcal damar
  2. Toplardamar
  3. Atardamar
  4. Lenf damarı
2.

Dış kanamada ilk uygulanması gereken yöntem hangisidir?

  1. Turnike uygulamak
  2. Yaranın üzerine doğrudan baskı uygulamak
  3. Yaraya buz koymak
  4. Kanayan bölgeyi aşağı sarkıtmak
3.

Burun kanaması olan kişiye aşağıdakilerden hangisi yapılmalıdır?

  1. Sırtüstü yatırılıp başı geriye yatırılmalı
  2. Burnunu sık sık sümkürmesi istenmeli
  3. Oturtulup başı öne eğilmeli, burun kanatları sıkılmalı
  4. Buruna sıkıca pamuk doldurulmalı
4.

Turnike uygulamasıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. Turnikenin üzeri battaniyeyle kapatılır.
  2. Ön kola ve bacağın alt kısmına öncelikle uygulanır.
  3. Tel veya ince ip tercih edilir.
  4. Uygulama saati not edilerek yaralıya iliştirilir.
5.

Aşağıdakilerden hangisi şok belirtisi değildir?

  1. Yavaş ve dolgun nabız
  2. Soğuk ve nemli cilt
  3. Susama hissi
  4. Hızlı ve yüzeysel solunum
6.

Şok pozisyonunda hastanın ayakları yaklaşık kaç cm yukarı kaldırılır?

  1. 5 cm
  2. 10 cm
  3. 30 cm
  4. 80 cm
Konu testi cevap anahtarını göster

Konu Testi · Cevap Anahtarı

1.
Cevap: C Atardamar kanı oksijence zengindir (açık renk) ve kalbin pompalamasıyla fışkırır.
2.
Cevap: B Doğrudan baskı en basit ve en etkili ilk yöntemdir; turnike son çaredir.
3.
Cevap: C Baş öne eğilir ki kan yutulmasın; burun kanatları 10–15 dakika sıkılır.
4.
Cevap: D Saat sağlık ekibine dokuya ne kadar süre kan gitmediğini gösterir; turnikenin üzeri örtülmez.
5.
Cevap: A Şokta nabız hızlı ve zayıftır; yavaş-dolgun nabız şok belirtisi değildir.
6.
Cevap: C Bacaklar yaklaşık 30 cm kaldırılarak kanın hayati organlara yönelmesine yardım edilir.
KONU TESTİ

Bu konuyu 15 soruluk çözümlü testle pekiştir: şıkkını işaretle, bitince puanını ve her sorunun çözümünü gör.

Kanamalarda ve Şokta İlk Yardım testini çöz →

Sınav provası için 50 soruluk ehliyet deneme sınavlarımızı da çözebilirsin.

Taze Mühendis
Bu konuda takıldığın bir yer mi var?Taze Mühendis adım adım anlatsın · Yapay zeka · Ücretsiz

← Ehliyet İlk Yardım Ders Notları · Ehliyet Ders Notları

Notlar Yazılı Deposu tarafından hazırlanmıştır, resmî kaynak değildir. Kurallar değişebilir; güncel mevzuatı mevzuat.gov.tr’den kontrol edin. Bir hata gördüyseniz bize bildirin.

#Sınıf, Konu ya da Başlık Ara...