Ehliyet İlk Yardım Ders Notları: Temel Yaşam Desteği
Ehliyet sınavı İlk Yardım dersi Temel Yaşam Desteği konu anlatımı: bilinç ve solunum kontrolü, baş geri–çene yukarı, yetişkin-çocuk-bebekte göğüs basısı ve solunum desteği, OED (şok cihazı) kullanımı, derlenme pozisyonu ve TYD’nin ne zaman sonlandırılacağı. Notun sonunda 6 soruluk konu testi var.
Ehliyet İlk Yardım
| Bası:solunum oranı, bası hızı ve derinliği | sık sorulur |
| Baş geri–çene yukarı, bak-dinle-hisset | sık sorulur |
| Çocuk/bebek farkları (el, parmak, derinlik) | sık sorulur |
| Derlenme (koma) pozisyonu | sık sorulur |
| OED kullanımı | zaman zaman |
| TYD’nin sonlandırılması | zaman zaman |
01TYD Nedir? Bilinç ve Yardım Çağırma
Temel yaşam desteği (TYD); solunumu ve kalbi durmuş kişide, herhangi bir alet ya da ilaç kullanmadan, göğüs basısı ve solunum desteğiyle beyne ve kalbe kan ve oksijen gitmesini sağlama uygulamasıdır. Halk arasında “kalp masajı ve suni solunum” denir.
Kalp durduğunda beyin birkaç dakika içinde hasar görmeye başlar. Erken başlanan göğüs basısı ve erken şok (defibrilasyon) hayatta kalma şansını belirgin şekilde artırır.
Yanında biri varsa 112’yi o arar ve şok cihazını getirir. Yalnızsan 112’yi kendin ara; telefonun hoparlörünü açarak görevlinin talimatlarını dinle, bu sırada uygulamaya başla.
02Hava Yolu ve Solunumun Değerlendirilmesi
Bilinci kapalı kişide dil geriye kayarak hava yolunu tıkayabilir. Hava yolu baş geri–çene yukarı pozisyonuyla açılır: bir el alına konup baş hafifçe geriye itilir, diğer elin iki parmağıyla çenenin kemik kısmı yukarı kaldırılır. Çene altındaki yumuşak dokuya bastırılmaz.
Ağız içinde görünen yabancı cisim varsa ve çıkarılabileceğinden eminsen çıkarılır. Görmediğin cismi bulmak için körlemesine parmak sokulmaz.
Ardından bak–dinle–hisset ile solunum değerlendirilir. Süre 10 saniyeyi geçmez.
| Adım | Ne kontrol edilir? |
|---|---|
| Bak | Göğüs kafesi inip kalkıyor mu? |
| Dinle | Ağız-burundan nefes sesi geliyor mu? |
| Hisset | Nefesin sıcaklığı yanağa çarpıyor mu? |
- Seyrek, hırıltılı, “hıçkırık gibi” nefesler normal solunum değildir; kalp durmasının erken işareti olabilir. Bu durumda TYD’ye başlanır.
- Kafa veya omurga yaralanması şüphesinde baş fazla geriye itilmez; baş-boyun-gövde ekseni korunur.
03Yetişkinde Göğüs Basısı ve Solunum Desteği
Kişi sert ve düz bir zemine sırtüstü yatırılır, göğsü açılır. İlk yardımcı yanına diz çöker.
- Bir elin topuğu göğüs kemiğinin (iman tahtası) alt yarısına, diğer el onun üstüne konur; parmaklar kenetlenir, parmaklar göğse değmez.
- Kollar dik, dirsekler bükülmez; omuzlar ellerin tam üstündedir, güç vücut ağırlığından gelir.
- Her basıdan sonra göğsün tamamen eski hâline dönmesine izin verilir; eller göğüsten kaldırılmaz.
- Basılara zorunlu olmadıkça ara verilmez; ara vermek gerekirse 10 saniyeyi geçmez.
| Yetişkinde TYD | Değer |
|---|---|
| Bası : solunum oranı | 30 : 2 |
| Bası hızı | dakikada 100–120 |
| Bası derinliği | en az 5 cm, en fazla 6 cm |
| Bir solunumun süresi | yaklaşık 1 saniye, göğüs kalkacak kadar |
| Basılara ara verme | en fazla 10 saniye |
Ağızdan ağıza solunum
Baş geri–çene yukarı pozisyonu korunur, alındaki elin başparmağı ve işaret parmağıyla burun kapatılır. İlk yardımcı normal bir nefes alır, ağzını kişinin ağzına sıkıca yerleştirir ve göğsü kaldıracak kadar yaklaşık 1 saniyede üfler. Göğsün inmesi beklenir, ikinci nefes verilir; hemen basılara dönülür.
Solunum desteği veremeyen ya da vermek istemeyen ilk yardımcı yalnızca göğüs basısına kesintisiz devam eder. Hiç bası yapmamaktan çok daha iyidir.
- Eski kaynaklarda bası hızı “dakikada 100” olarak geçer; güncel uygulama dakikada 100–120‘dir (alt sınır 100).
- Holger-Nielsen, Silvester gibi kol ve sırta bastırarak yapılan yöntemler eski yöntemlerdir, artık önerilmez.
- Basılar yumuşak yatak üzerinde etkisiz olur; kişi yere alınır.
Yalnız olan bir ilk yardımcı, bilinci kapalı ve normal solunumu olmayan yetişkine TYD uygulayacaktır. Aşağıdakilerden hangisi doğru bir uygulamadır?
A) 15 bası ardından 2 solunum, dakikada 80 bası
B) 30 bası ardından 2 solunum, dakikada 100–120 bası
C) 5 bası ardından 1 solunum, 2–3 cm derinlik
D) Yalnızca solunum desteği, bası yapılmaz
Yetişkinde oran tek ya da çok kurtarıcıda 30:2‘dir.
Hız dakikada 100–120, derinlik 5–6 cm’dir.
Sonuç: Cevap B.
04Çocuk ve Bebekte TYD
TYD açısından bebek 1 yaşından küçük, çocuk ise 1 yaşından ergenliğe kadar olan kişidir (bazı kaynaklar çocukluğu 1–8 yaş olarak verir). Akış yetişkinle aynıdır; farklar el tekniği, derinlik ve kurtarıcı sayısına göre değişen orandadır.
| Çocuk | Bebek | |
|---|---|---|
| Bilinç kontrolü | omuza dokunup “İyi misin?” | sesli uyarana dönüyor mu, gözle takip ediyor mu; sarsılmaz |
| Bası yeri | göğüs kemiğinin alt yarısı | iki meme başını birleştiren çizginin ortası, göğüs kemiği üstü |
| Bası tekniği | tek el topuğu (iri çocukta iki el) | tek kurtarıcı: iki parmak (işaret + orta); iki kurtarıcı: iki başparmak, eller gövdeyi sarar |
| Derinlik | yaklaşık 5 cm (göğüs ön-arka çapının 1/3’ü) | yaklaşık 4 cm (göğüs ön-arka çapının 1/3’ü) |
| Hız | dakikada 100–120 | dakikada 100–120 |
| Oran | tek kurtarıcı 30:2; iki ve daha fazla 15:2 | tek kurtarıcı 30:2; iki ve daha fazla 15:2 |
| Solunum desteği | ağızdan ağıza, burun kapatılır | ağız, bebeğin ağız ve burnunu birlikte kapatır |
Uygulama yaklaşık iki dakika (5 döngü) sürdürüldükten sonra çocuk ya da bebek yeniden kontrol edilir. Ergenlerde derinlik yetişkindeki gibi 5–6 cm’dir.
- Bebekte baş geri–çene yukarı pozisyonu abartılmaz; boyun aşırı geriye bükülürse hava yolu yine kapanabilir.
- Bebeğe üflerken yetişkin gibi tam nefes verilmez; göğsün kalkması yeterlidir.
- Eski kaynaklarda tek başına ilk yardımcının çocuk/bebekte önce bir süre TYD yapıp sonra 112’yi araması önerilir. Telefon yanındaysa hoparlörü açıp hemen aramak güncel yaklaşımdır.
05Otomatik Eksternal Defibrilatör (OED)
OED (halk arasında şok cihazı), kalbin ritmini kendisi analiz eden ve gerekiyorsa elektrik şoku veren taşınabilir cihazdır. AVM, havalimanı, stadyum gibi kalabalık yerlerde bulunur. Cihaz sesli ve yazılı komut verir; eğitimsiz biri bile komutları izleyerek kullanabilir.
- Ped yerleri (yetişkin): biri göğüs kemiğinin sağında, köprücük kemiğinin hemen altına; diğeri sol meme başının sol-alt yanına, koltuk altı hizasına.
- Pedler birbirine değmez. Göğüs ıslaksa kurulanır; ilaç bandı varsa çıkarılır.
- Kalp pili olan kişide ped, pilin üzerine değil biraz uzağına yapıştırılır.
- OED gelene kadar basılar durdurulmaz; ikinci kişi varsa pedleri o yapıştırır, bası sürer.
- Çocukta mümkünse çocuk pedi/çocuk modu kullanılır; yoksa yetişkin pedi kullanılabilir. Pedler küçük göğüste birbirine değecekse biri öne, biri sırta yapıştırılır.
- Kişi kendine gelse bile pedler çıkarılmaz, cihaz kapatılmaz; sağlık ekibine böyle teslim edilir.
- Analiz ve şok anında hastaya hiç kimse dokunmamalıdır.
- Islak zeminde, su birikintisinde veya yanıcı gaz bulunan ortamda kullanmadan önce hasta kuru ve güvenli yere alınır.
06Derlenme (Koma) Pozisyonu ve Sonlandırma
Derlenme pozisyonu, bilinci kapalı ama normal solunumu olan ve travma şüphesi bulunmayan kişiye verilir. Amaç; dilin geriye kaçmasını ve kusmuk ya da salgıların hava yoluna kaçmasını önlemektir.
- İlk yardımcının tarafındaki kol, gövdeye dik açı yapacak şekilde yana açılır.
- Karşı taraftaki kolun eli, ilk yardımcıya yakın yanağın altına konur.
- Karşı taraftaki diz bükülür; omuz ve dizden tutularak kişi ilk yardımcıya doğru yan çevrilir.
- Üstteki bacak kalça ve dizden bükülü kalarak devrilmeyi önler.
- Baş hafif geride tutulur, ağız yere doğru bakar; solunum düzenli aralıklarla kontrol edilir.
Bu pozisyondaki kişinin solunumu durursa hemen sırtüstü çevrilip TYD’ye başlanır. Hamile kadın mümkünse sol yanına çevrilir.
TYD ne zaman sonlandırılır?
| Uygulama şu durumlardan biri olana kadar sürdürülür |
|---|
| Sağlık ekibi gelip görevi devralana kadar |
| Kişi uyanıp hareket edene, gözlerini açana ve normal solunum başlayana kadar |
| İlk yardımcı yorgunluktan devam edemeyecek hâle gelene kadar (yanında biri varsa yaklaşık her 2 dakikada bir yer değiştirirler) |
| Olay yeri ilk yardımcı için tehlikeli hâle gelene kadar |
TYD uygulanan kişi öksürmeye başlıyor ve normal nefes alıyor, ancak bilinci hâlâ kapalıdır. Kişide travma belirtisi yoktur. İlk yardımcı ne yapmalıdır?
A) Basılara aynı hızla devam etmeli
B) Kişiyi oturtup su içirmeli
C) Kişiyi derlenme pozisyonuna getirip solunumunu izlemeli
D) Kişiyi yalnız bırakıp yardım aramaya gitmeli
Normal solunum başladı: basıya gerek kalmadı.
Bilinç kapalı: ağızdan bir şey verilmez, yalnız bırakılmaz.
Sonuç: Hava yolunu korumak için derlenme pozisyonu verilir ve solunum izlenir. Cevap C.
- Önce güvenlik, sonra bilinç kontrolü, sonra 112 ve OED.
- Hava yolu: baş geri–çene yukarı.
- Solunum kontrolü: bak-dinle-hisset, en fazla 10 saniye.
- Yetişkin: 30:2, dakikada 100–120, derinlik 5–6 cm.
- Bası yeri: göğüs kemiğinin alt yarısı; kollar dik, dirsek bükülmez.
- Çocuk: tek el, ~5 cm; bebek: iki parmak veya iki başparmak, ~4 cm.
- Çocuk/bebekte tek kurtarıcı 30:2, iki kurtarıcı 15:2.
- Bebekte ağız, bebeğin ağız ve burnunu birlikte kapatır.
- OED: analiz ve şok anında kimse dokunmaz; şoktan sonra hemen TYD.
- Normal solunum var, bilinç kapalı: derlenme pozisyonu.
- Holger-Nielsen ve Silvester eski yöntemlerdir.
- “30 bas, 2 üfle” yetişkinde hiç değişmez.
- Hız: bir şarkının temposu gibi saniyede yaklaşık 2 bası.
- Derinlik: yetişkin 5–6, çocuk 5, bebek 4 cm.
Yetişkinde göğüs basısı nereye uygulanır?
- Göğüs kemiğinin alt yarısına
- Göbeğin hemen üstüne
- Sol meme başının altına
- Köprücük kemiklerinin arasına
Bilinci kapalı kişide hava yolu hangi yöntemle açılır?
- Baş öne eğilerek
- Baş geri–çene yukarı pozisyonuyla
- Kişi yüzüstü çevrilerek
- Ağza su dökülerek
İki ilk yardımcının birlikte bebeğe TYD uyguladığı durumda bası:solunum oranı kaçtır?
- 30:2
- 5:1
- 15:2
- 30:1
OED ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
- Cihaz sesli komutlarla yönlendirir.
- Pedler çıplak ve kuru göğse yapıştırılır.
- Şoktan sonra hemen göğüs basısına devam edilir.
- Analiz sırasında hastanın elini tutmak gerekir.
Bilinci kapalı, normal solunumu olan ve travma şüphesi bulunmayan kişiye hangi pozisyon verilir?
- Şok pozisyonu
- Yarı oturuş
- Sırtüstü düz, başın altına yastık
- Derlenme (koma) pozisyonu
Aşağıdakilerden hangisi TYD’yi sonlandırma nedeni değildir?
- Sağlık ekibinin gelip görevi devralması
- Kişinin normal solunumunun başlaması
- İlk yardımcının bir dakika sonra sonuç alamaması
- Ortamın ilk yardımcı için tehlikeli hâle gelmesi
Konu testi cevap anahtarını göster
Konu Testi · Cevap Anahtarı
Bu konuyu 15 soruluk çözümlü testle pekiştir: şıkkını işaretle, bitince puanını ve her sorunun çözümünü gör.
Temel Yaşam Desteği testini çöz →
Sınav provası için 50 soruluk ehliyet deneme sınavlarımızı da çözebilirsin.
← Ehliyet İlk Yardım Ders Notları · Ehliyet Ders Notları
Notlar Yazılı Deposu tarafından hazırlanmıştır, resmî kaynak değildir. Kurallar değişebilir; güncel mevzuatı mevzuat.gov.tr’den kontrol edin. Bir hata gördüyseniz bize bildirin.