AGS Eğitim Bilimleri Ders Notları: Eğitim Programları, Program Geliştirme ve Sınıf Yönetimi
AGS Eğitim Bilimleri Eğitim Programları, Program Geliştirme ve Sınıf Yönetimi konu anlatımı ve ders notu: program türleri ve ögeleri, hedef sınıflamaları, eğitim felsefeleri, program tasarım yaklaşımları, program değerlendirme modelleri, sınıf yönetimi modelleri ve kuramcıları, sınıf içi vakalarla çözümlü örnekler ve konu testi.
AGS Eğitim Bilimleri
KONUYU VİDEODAN DİNLE
Anlatım: İndeks Akademi · 10 – 2026 AGS – Program Geliştirme – Zeynep SALMAN İÇLİ (26:49)
| Program kavramları ve ögeleri | genellikle 1 soru |
| Hedef sınıflamaları ve tasarım | genellikle 1 soru |
| Eğitim felsefeleri, değerlendirme modelleri | 0–1 soru |
| Sınıf yönetimi | genellikle 1–2 soru |
01Temel Kavramlar ve Program Ögeleri
| Kavram | Kapsamı |
|---|---|
| Eğitim programı | okulun ya da kurumun öğrencilere sağladığı tüm planlı yaşantılar; en geniş kavram |
| Öğretim programı | eğitim programının belirli bir dersin ya da alanın öğretimine ilişkin kısmı |
| Ders programı | tek bir dersin ünite, konu ve sürelerine ilişkin plan |
| Örtük program | yazılı olmadığı hâlde okul kültürü, öğretmen tutumu ve kurallar aracılığıyla öğrenilenler |
| Sıfır (boş) program | öğretilmesi gerektiği hâlde programda yer almayanlar |
| Ders dışı (program dışı) etkinlikler | kulüpler, törenler, sosyal etkinlikler |
Bir programın dört temel ögesi vardır ve birbirini etkiler. Tyler‘ın dört sorusu bu ögelere karşılık gelir:
| Öge | Yanıtladığı soru |
|---|---|
| Hedef (amaç) | Niçin öğretiyoruz? Öğrenci ne kazanacak? |
| İçerik | Ne öğreteceğiz? |
| Eğitim durumları (öğrenme-öğretme süreci) | Nasıl öğreteceğiz? |
| Sınama durumları (değerlendirme) | Hedeflere ulaşıldı mı? |
- Davranış, hedef davranış, kazanım ayrımı: hedef, kazandırılması planlanan özelliktir; kazanım, öğrenme sürecinde edinilmesi beklenen bilgi, beceri ve tutumdur. Güncel programlarda “öğrenme çıktısı” ifadesi de kullanılmaktadır.
- Okulda “öğretmenin geç kalmasının olağan görülmesi” gibi yazılı olmayan öğrenmeler örtük programdır.
- İçeriği düzenleme: doğrusal (konular tekrarlanmadan sırayla), sarmal (konuya artan derinlikle tekrar dönülür; Bruner), modüler (bağımsız birimler), piramit (geniş tabandan uzmanlaşmaya).
02Hedef Sınıflamaları
Bilişsel alan (Bloom, özgün sınıflama)
| Basamak | Öğrenci örneği |
|---|---|
| Bilgi | Cumhuriyetin ilan tarihini söyler. |
| Kavrama | Bir şiiri kendi cümleleriyle açıklar, grafiği yorumlar. |
| Uygulama | Öğrendiği formülü yeni bir problemde kullanır. |
| Analiz | Bir metnin öğelerini ve aralarındaki ilişkiyi ayırt eder. |
| Sentez | Parçaları birleştirip özgün bir ürün ortaya koyar (öykü yazma, proje tasarlama). |
| Değerlendirme | Ölçütlere göre yargıya varır (iki çözümden hangisinin daha etkili olduğuna karar verir). |
Yenilenmiş sınıflamada (Anderson ve Krathwohl) basamaklar eylem olarak adlandırılır: hatırlama, anlama, uygulama, çözümleme, değerlendirme, yaratma. En üst basamak artık “yaratma”dır ve bilgi boyutu ayrıca olgusal, kavramsal, işlemsel ve üst bilişsel olarak sınıflanır.
- alma (fark etme)
- tepkide bulunma
- değer verme
- örgütleme
- kişilik hâline getirme
- gözlem ve hazırlık
- kılavuzla yapma
- beceri hâline getirme
- duruma uyarlama
- yaratma
03Eğitim Felsefeleri ve Tasarım Yaklaşımları
| Felsefe | Ana fikir |
|---|---|
| Daimicilik | değişmeyen evrensel doğrular; klasik eserler; akıl eğitimi |
| Esasicilik | kültürün özü olan temel bilgi ve beceriler aktarılmalı; öğretmen merkezli, disiplin |
| İlerlemecilik | Dewey; yaparak yaşayarak öğrenme, problem çözme, öğrenci merkezli, değişim |
| Yeniden kurmacılık | okul toplumu değiştirmenin aracıdır; sosyal sorunlar programın merkezinde |
| Varoluşçuluk | bireyin özgür seçimi ve sorumluluğu; kendini gerçekleştirme |
| Tasarım yaklaşımı | Örnek tasarımlar |
|---|---|
| Konu merkezli | konu, disiplin, geniş alanlar, süreç, ilişkisel tasarım |
| Öğrenen merkezli | çocuk merkezli, yaşantı merkezli, romantik (radikal), hümanist tasarım |
| Sorun merkezli | yaşam durumları, çekirdek program, sosyal sorunlar ve yeniden yapılanma |
- Esasicilik ve daimicilik geleneksel, ilerlemecilik ve yeniden kurmacılık çağdaş felsefelerdir.
- “Okul toplumu değiştirmelidir” vurgusu yeniden kurmacılık; “okul yaşamın kendisidir, öğrenci yaparak öğrenir” vurgusu ilerlemecilik.
04Program Değerlendirme
| Model | Özellik |
|---|---|
| Hedefe dayalı (Tyler) | öğrencinin hedeflere ulaşma düzeyine bakılır |
| CIPP (Stufflebeam) | bağlam (context), girdi (input), süreç (process), ürün (product); karar vermeye yöneliktir |
| Uygunluk-olasılık (Stake) | planlanan ile gerçekleşen karşılaştırılır; ön koşullar, süreç ve çıktılar |
| Amaçtan bağımsız (Scriven) | değerlendirici amaçları bilmeden programın tüm etkilerine (beklenmeyenler dâhil) bakar; biçimlendirici ve düzey belirleyici değerlendirme ayrımı da Scriven’a aittir |
Bir okulun yeni okuma programını değerlendiren ekip önce okulun çevresini ve öğrencilerin ihtiyaçlarını, sonra kullanılabilecek kaynakları, ardından uygulama sürecini ve en sonda öğrencilerin okuma başarısını inceliyor. Ekip hangi modeli kullanmıştır?
A) Tyler’ın hedefe dayalı modeli B) Stake’in uygunluk-olasılık modeli C) Scriven’ın amaçtan bağımsız modeli D) Stufflebeam’in CIPP modeli E) Bloom’un tam öğrenme modeli
İhtiyaçlar ve çevre: bağlam; kaynaklar: girdi; uygulama: süreç; başarı: ürün.
Cevap: D. Bağlam-girdi-süreç-ürün sırası CIPP modelidir.
05Sınıf Yönetimi Modelleri
Sınıf yönetimi; fiziksel düzen, zaman, kurallar, ilişkiler ve öğretim etkinliklerinin öğrenmeyi destekleyecek biçimde düzenlenmesidir. Amaç disiplin sağlamaktan çok öğrenmeye ayrılan zamanı artırmaktır.
| Model | Yaklaşım |
|---|---|
| Tepkisel | istenmeyen davranış ortaya çıktıktan sonra müdahale; ceza ağırlıklı |
| Önleyici | sorun çıkmadan önlem: kuralları birlikte belirleme, ortamı düzenleme, ilgi çekici etkinlik |
| Gelişimsel | öğrencinin gelişim düzeyine uygun beklenti ve uygulamalar |
| Bütünsel | önleyici, gelişimsel ve gerektiğinde düzeltici yaklaşımları birlikte kullanma |
Zaman ve kurallar
- Ayrılan zaman: programda derse ayrılan toplam süre.
- Öğretim zamanı: yoklama ve geçişler dışında öğretime harcanan süre.
- Akademik öğrenme zamanı (göreve ayrılan zaman): öğrencinin etkin biçimde öğrenmeyle uğraştığı ve başarılı olduğu süre; en dar ve en önemli zaman.
- Kurallar az sayıda, açık, olumlu dille yazılmış ve öğrencilerle birlikte belirlenmiş olmalıdır.
- anlatım ve sınav için uygun
- öğretmen odaklı
- etkileşim sınırlı
- U: tartışma, göz teması
- küme: grup ve işbirlikli çalışma
- etkileşim yüksek
06Sınıf Yönetimi Kuramcıları ve İletişim
| Kuramcı | Anahtar kavram |
|---|---|
| Kounin | her şeyden haberdar olma (sınıfın her köşesini fark etme), aynı anda birden çok işi yürütme, derste akıcılık ve ivme, dalga etkisi (bir öğrenciye yapılan uyarının diğerlerini de etkilemesi) |
| Canter | kararlı (atılgan) disiplin: açık kurallar ve tutarlı sonuçlar; öğretmen ne düşmanca ne edilgen davranır |
| Glasser | seçim kuramı ve gerçeklik terapisi; öğrenci davranışını seçer ve sorumluluk alır; ihtiyaçları karşılayan nitelikli okul |
| Gordon | ben dili, etkin dinleme, sorunun kime ait olduğunu belirleme, kaybedenin olmadığı çözüm |
| Dreikurs | yanlış amaçlar: ilgi çekme, güç gösterme, öç alma, yetersizlik gösterme; mantıksal sonuçlar |
| Ginott | uyumlu iletişim: davranışa odaklan, kişiliğe saldırma |
| Jones | beden dili (göz teması, yakınlık) ve teşvik sistemleriyle olumlu sınıf disiplini |
- davranış + etkisi + duygu
- “Konuşmalar olunca anlattıklarımı duyamıyorum ve bu beni üzüyor.”
- sorumluluğu öğrenciye bırakır
- suçlar, etiketler
- “Sen hep dersi bölüyorsun!”
- savunmaya geçirir
- Mantıksal sonuç davranışla doğrudan ilişkilidir: masayı kirleten masayı temizler. Bu, keyfî cezadan farklıdır (Dreikurs).
- Arka sıradaki öğrencinin telefonunu daha eline almadan fark eden öğretmen her şeyden haberdar olma özelliği gösterir; bir öğrenciyi uyarmanın tüm sınıfı etkilemesi dalga etkisidir.
Öğretmen Merve, bir grubun sorusunu yanıtlarken tahtadaki öğrencinin hatasını da fark edip düzeltiyor, aynı anda arka sırada konuşan iki öğrenciye bakışıyla uyarı veriyor. Merve’nin davranışı Kounin’in hangi kavramlarıyla açıklanır?
A) Dalga etkisi – ben dili B) Aynı anda birden çok işi yürütme – her şeyden haberdar olma C) Mantıksal sonuç – akıcılık D) Kararlı disiplin – etkin dinleme E) Yanlış amaç – öç alma
Birkaç işi aynı anda kesintisiz sürdürüyor: birden çok işi yürütme.
Sınıfta olan biteni fark ediyor: her şeyden haberdar olma.
Cevap: B.
- Eğitim programı ⊃ öğretim programı ⊃ ders programı.
- Program ögeleri: hedef, içerik, eğitim durumları, sınama durumları (Tyler).
- Örtük program yazılı değildir; sıfır program öğretilmeyenlerdir.
- Sarmal içerik düzenleme Bruner; konuya artan derinlikle dönülür.
- Bloom: bilgi, kavrama, uygulama, analiz, sentez, değerlendirme; yenilenmişte en üstte yaratma.
- Duyuşsal alan: alma, tepkide bulunma, değer verme, örgütleme, kişilik hâline getirme.
- İlerlemecilik Dewey; yeniden kurmacılık toplumu değiştirme.
- CIPP: bağlam, girdi, süreç, ürün.
- Önleyici model sorun çıkmadan önlem alır.
- Kounin: her şeyden haberdar olma, dalga etkisi; Gordon: ben dili; Dreikurs: mantıksal sonuç.
- Program ögeleri: “HİES” → Hedef, İçerik, Eğitim durumları, Sınama durumları.
- Duyuşsal alan: “A-T-D-Ö-K” → Alma, Tepkide bulunma, Değer verme, Örgütleme, Kişilik hâline getirme.
Bir ortaokulda öğretmenlerin derslere sürekli geç girmesi nedeniyle öğrencilerin dakikliği önemsiz görmeye başlaması aşağıdakilerden hangisine örnektir?
- Ders programı
- Örtük program
- Sıfır program
- Öğretim programı
- Ders dışı etkinlik
Öğretmen Funda, öğrencilerinden öğrendikleri bilgileri kullanarak okulun atık sorununa yönelik özgün bir çözüm tasarlamalarını istiyor. Bu hedef Bloom’un özgün sınıflamasında hangi basamaktadır?
- Kavrama
- Uygulama
- Analiz
- Sentez
- Bilgi
“Okul, toplumdaki eşitsizlik ve çevre sorunlarını tartışarak toplumu değiştirmenin aracı olmalıdır.” görüşü hangi eğitim felsefesine aittir?
- Yeniden kurmacılık
- Daimicilik
- Esasicilik
- İdealizm
- Realizm
Öğretmen Onur, yılın ilk haftasında öğrencileriyle birlikte sınıf kurallarını belirliyor, oturma düzenini etkinliklere göre ayarlıyor ve dersi ilgi çekici etkinliklerle planlıyor. Öğretmenin yaklaşımı hangi sınıf yönetimi modeline uygundur?
- Tepkisel
- Geleneksel
- Önleyici
- Otoriter
- Cezalandırıcı
Resim dersinde boyayı yere döken öğrenciden öğretmenin yeri temizlemesini istemesi Dreikurs’un hangi kavramıyla açıklanır?
- Dalga etkisi
- Ben dili
- Kararlı disiplin
- Her şeyden haberdar olma
- Mantıksal sonuç
Öğretmen İlker, sürekli söz kesen öğrencisine “Arkadaşının sözü kesildiğinde onun ne demek istediğini anlayamıyorum ve bu beni rahatsız ediyor.” diyor. Öğretmenin kullandığı iletişim biçimi hangi kuramcıyla ilişkilidir?
- Kounin
- Canter
- Jones
- Gordon
- Stufflebeam
Konu testi cevap anahtarını göster
Konu Testi · Cevap Anahtarı
Bu konuyu 15 soruluk etkileşimli testle pekiştir: şıkkını işaretle, bitince puanını ve her sorunun çözümünü gör.
Eğitim Programları, Program Geliştirme ve Sınıf Yönetimi testini çöz →
← AGS Eğitim Bilimleri Ders Notları · AGS Ders Notları
Notlar Yazılı Deposu tarafından hazırlanmıştır, resmî kaynak değildir. Bir hata gördüyseniz bize bildirin.