AGS Eğitim Bilimleri Ders Notları: Eğitim Programları, Program Geliştirme ve Sınıf Yönetimi

AGS Eğitim Bilimleri Eğitim Programları, Program Geliştirme ve Sınıf Yönetimi konu anlatımı ve ders notu: program türleri ve ögeleri, hedef sınıflamaları, eğitim felsefeleri, program tasarım yaklaşımları, program değerlendirme modelleri, sınıf yönetimi modelleri ve kuramcıları, sınıf içi vakalarla çözümlü örnekler ve konu testi.

KONUYU VİDEODAN DİNLE

Anlatım: İndeks Akademi · 10 – 2026 AGS – Program Geliştirme – Zeynep SALMAN İÇLİ (26:49)

SINAVDA NE ÇIKAR?
Program kavramları ve ögelerigenellikle 1 soru
Hedef sınıflamaları ve tasarımgenellikle 1 soru
Eğitim felsefeleri, değerlendirme modelleri0–1 soru
Sınıf yönetimigenellikle 1–2 soru
AGS yeni bir sınav olduğundan dağılım yaklaşıktır; her yıl değişebilir.

01Temel Kavramlar ve Program Ögeleri

KavramKapsamı
Eğitim programıokulun ya da kurumun öğrencilere sağladığı tüm planlı yaşantılar; en geniş kavram
Öğretim programıeğitim programının belirli bir dersin ya da alanın öğretimine ilişkin kısmı
Ders programıtek bir dersin ünite, konu ve sürelerine ilişkin plan
Örtük programyazılı olmadığı hâlde okul kültürü, öğretmen tutumu ve kurallar aracılığıyla öğrenilenler
Sıfır (boş) programöğretilmesi gerektiği hâlde programda yer almayanlar
Ders dışı (program dışı) etkinliklerkulüpler, törenler, sosyal etkinlikler
Eğitim programı
↓
Öğretim programı
↓
Ders programı
Kapsam genişten dara doğru daralır.

Bir programın dört temel ögesi vardır ve birbirini etkiler. Tyler‘ın dört sorusu bu ögelere karşılık gelir:

ÖgeYanıtladığı soru
Hedef (amaç)Niçin öğretiyoruz? Öğrenci ne kazanacak?
İçerikNe öğreteceğiz?
Eğitim durumları (öğrenme-öğretme süreci)Nasıl öğreteceğiz?
Sınama durumları (değerlendirme)Hedeflere ulaşıldı mı?
!DİKKAT
  • Davranış, hedef davranış, kazanım ayrımı: hedef, kazandırılması planlanan özelliktir; kazanım, öğrenme sürecinde edinilmesi beklenen bilgi, beceri ve tutumdur. Güncel programlarda “öğrenme çıktısı” ifadesi de kullanılmaktadır.
  • Okulda “öğretmenin geç kalmasının olağan görülmesi” gibi yazılı olmayan öğrenmeler örtük programdır.
  • İçeriği düzenleme: doğrusal (konular tekrarlanmadan sırayla), sarmal (konuya artan derinlikle tekrar dönülür; Bruner), modüler (bağımsız birimler), piramit (geniş tabandan uzmanlaşmaya).
Reklam

02Hedef Sınıflamaları

Bilişsel alan (Bloom, özgün sınıflama)

BasamakÖğrenci örneği
BilgiCumhuriyetin ilan tarihini söyler.
KavramaBir şiiri kendi cümleleriyle açıklar, grafiği yorumlar.
UygulamaÖğrendiği formülü yeni bir problemde kullanır.
AnalizBir metnin öğelerini ve aralarındaki ilişkiyi ayırt eder.
SentezParçaları birleştirip özgün bir ürün ortaya koyar (öykü yazma, proje tasarlama).
DeğerlendirmeÖlçütlere göre yargıya varır (iki çözümden hangisinin daha etkili olduğuna karar verir).

Yenilenmiş sınıflamada (Anderson ve Krathwohl) basamaklar eylem olarak adlandırılır: hatırlama, anlama, uygulama, çözümleme, değerlendirme, yaratma. En üst basamak artık “yaratma”dır ve bilgi boyutu ayrıca olgusal, kavramsal, işlemsel ve üst bilişsel olarak sınıflanır.

Duyuşsal alan (Krathwohl)
  • alma (fark etme)
  • tepkide bulunma
  • değer verme
  • örgütleme
  • kişilik hâline getirme
Psikomotor alan
  • gözlem ve hazırlık
  • kılavuzla yapma
  • beceri hâline getirme
  • duruma uyarlama
  • yaratma
Psikomotor alanda farklı kuramcıların (Simpson, Dave vb.) basamak adları birbirinden ayrılır; sıra mantığı benzerdir.

03Eğitim Felsefeleri ve Tasarım Yaklaşımları

FelsefeAna fikir
Daimicilikdeğişmeyen evrensel doğrular; klasik eserler; akıl eğitimi
Esasicilikkültürün özü olan temel bilgi ve beceriler aktarılmalı; öğretmen merkezli, disiplin
İlerlemecilikDewey; yaparak yaşayarak öğrenme, problem çözme, öğrenci merkezli, değişim
Yeniden kurmacılıkokul toplumu değiştirmenin aracıdır; sosyal sorunlar programın merkezinde
Varoluşçulukbireyin özgür seçimi ve sorumluluğu; kendini gerçekleştirme
Tasarım yaklaşımıÖrnek tasarımlar
Konu merkezlikonu, disiplin, geniş alanlar, süreç, ilişkisel tasarım
Öğrenen merkezliçocuk merkezli, yaşantı merkezli, romantik (radikal), hümanist tasarım
Sorun merkezliyaşam durumları, çekirdek program, sosyal sorunlar ve yeniden yapılanma
!DİKKAT
  • Esasicilik ve daimicilik geleneksel, ilerlemecilik ve yeniden kurmacılık çağdaş felsefelerdir.
  • “Okul toplumu değiştirmelidir” vurgusu yeniden kurmacılık; “okul yaşamın kendisidir, öğrenci yaparak öğrenir” vurgusu ilerlemecilik.

04Program Değerlendirme

ModelÖzellik
Hedefe dayalı (Tyler)öğrencinin hedeflere ulaşma düzeyine bakılır
CIPP (Stufflebeam)bağlam (context), girdi (input), süreç (process), ürün (product); karar vermeye yöneliktir
Uygunluk-olasılık (Stake)planlanan ile gerçekleşen karşılaştırılır; ön koşullar, süreç ve çıktılar
Amaçtan bağımsız (Scriven)değerlendirici amaçları bilmeden programın tüm etkilerine (beklenmeyenler dâhil) bakar; biçimlendirici ve düzey belirleyici değerlendirme ayrımı da Scriven’a aittir
ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

Bir okulun yeni okuma programını değerlendiren ekip önce okulun çevresini ve öğrencilerin ihtiyaçlarını, sonra kullanılabilecek kaynakları, ardından uygulama sürecini ve en sonda öğrencilerin okuma başarısını inceliyor. Ekip hangi modeli kullanmıştır?
A) Tyler’ın hedefe dayalı modeli B) Stake’in uygunluk-olasılık modeli C) Scriven’ın amaçtan bağımsız modeli D) Stufflebeam’in CIPP modeli E) Bloom’un tam öğrenme modeli

İhtiyaçlar ve çevre: bağlam; kaynaklar: girdi; uygulama: süreç; başarı: ürün.

Cevap: D. Bağlam-girdi-süreç-ürün sırası CIPP modelidir.

Reklam

05Sınıf Yönetimi Modelleri

Sınıf yönetimi; fiziksel düzen, zaman, kurallar, ilişkiler ve öğretim etkinliklerinin öğrenmeyi destekleyecek biçimde düzenlenmesidir. Amaç disiplin sağlamaktan çok öğrenmeye ayrılan zamanı artırmaktır.

ModelYaklaşım
Tepkiselistenmeyen davranış ortaya çıktıktan sonra müdahale; ceza ağırlıklı
Önleyicisorun çıkmadan önlem: kuralları birlikte belirleme, ortamı düzenleme, ilgi çekici etkinlik
Gelişimselöğrencinin gelişim düzeyine uygun beklenti ve uygulamalar
Bütünselönleyici, gelişimsel ve gerektiğinde düzeltici yaklaşımları birlikte kullanma

Zaman ve kurallar

  • Ayrılan zaman: programda derse ayrılan toplam süre.
  • Öğretim zamanı: yoklama ve geçişler dışında öğretime harcanan süre.
  • Akademik öğrenme zamanı (göreve ayrılan zaman): öğrencinin etkin biçimde öğrenmeyle uğraştığı ve başarılı olduğu süre; en dar ve en önemli zaman.
  • Kurallar az sayıda, açık, olumlu dille yazılmış ve öğrencilerle birlikte belirlenmiş olmalıdır.
Geleneksel sıra düzeni
  • anlatım ve sınav için uygun
  • öğretmen odaklı
  • etkileşim sınırlı
U düzeni ve küme düzeni
  • U: tartışma, göz teması
  • küme: grup ve işbirlikli çalışma
  • etkileşim yüksek

06Sınıf Yönetimi Kuramcıları ve İletişim

KuramcıAnahtar kavram
Kouninher şeyden haberdar olma (sınıfın her köşesini fark etme), aynı anda birden çok işi yürütme, derste akıcılık ve ivme, dalga etkisi (bir öğrenciye yapılan uyarının diğerlerini de etkilemesi)
Canterkararlı (atılgan) disiplin: açık kurallar ve tutarlı sonuçlar; öğretmen ne düşmanca ne edilgen davranır
Glasserseçim kuramı ve gerçeklik terapisi; öğrenci davranışını seçer ve sorumluluk alır; ihtiyaçları karşılayan nitelikli okul
Gordonben dili, etkin dinleme, sorunun kime ait olduğunu belirleme, kaybedenin olmadığı çözüm
Dreikursyanlış amaçlar: ilgi çekme, güç gösterme, öç alma, yetersizlik gösterme; mantıksal sonuçlar
Ginottuyumlu iletişim: davranışa odaklan, kişiliğe saldırma
Jonesbeden dili (göz teması, yakınlık) ve teşvik sistemleriyle olumlu sınıf disiplini
Ben dili
  • davranış + etkisi + duygu
  • “Konuşmalar olunca anlattıklarımı duyamıyorum ve bu beni üzüyor.”
  • sorumluluğu öğrenciye bırakır
Sen dili
  • suçlar, etiketler
  • “Sen hep dersi bölüyorsun!”
  • savunmaya geçirir
!DİKKAT
  • Mantıksal sonuç davranışla doğrudan ilişkilidir: masayı kirleten masayı temizler. Bu, keyfî cezadan farklıdır (Dreikurs).
  • Arka sıradaki öğrencinin telefonunu daha eline almadan fark eden öğretmen her şeyden haberdar olma özelliği gösterir; bir öğrenciyi uyarmanın tüm sınıfı etkilemesi dalga etkisidir.
ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

Öğretmen Merve, bir grubun sorusunu yanıtlarken tahtadaki öğrencinin hatasını da fark edip düzeltiyor, aynı anda arka sırada konuşan iki öğrenciye bakışıyla uyarı veriyor. Merve’nin davranışı Kounin’in hangi kavramlarıyla açıklanır?
A) Dalga etkisi – ben dili B) Aynı anda birden çok işi yürütme – her şeyden haberdar olma C) Mantıksal sonuç – akıcılık D) Kararlı disiplin – etkin dinleme E) Yanlış amaç – öç alma

Birkaç işi aynı anda kesintisiz sürdürüyor: birden çok işi yürütme.

Sınıfta olan biteni fark ediyor: her şeyden haberdar olma.

Cevap: B.

SON TEKRAR
  • Eğitim programı ⊃ öğretim programı ⊃ ders programı.
  • Program ögeleri: hedef, içerik, eğitim durumları, sınama durumları (Tyler).
  • Örtük program yazılı değildir; sıfır program öğretilmeyenlerdir.
  • Sarmal içerik düzenleme Bruner; konuya artan derinlikle dönülür.
  • Bloom: bilgi, kavrama, uygulama, analiz, sentez, değerlendirme; yenilenmişte en üstte yaratma.
  • Duyuşsal alan: alma, tepkide bulunma, değer verme, örgütleme, kişilik hâline getirme.
  • İlerlemecilik Dewey; yeniden kurmacılık toplumu değiştirme.
  • CIPP: bağlam, girdi, süreç, ürün.
  • Önleyici model sorun çıkmadan önlem alır.
  • Kounin: her şeyden haberdar olma, dalga etkisi; Gordon: ben dili; Dreikurs: mantıksal sonuç.
KODLAMA
  • Program ögeleri: “HİES” → Hedef, İçerik, Eğitim durumları, Sınama durumları.
  • Duyuşsal alan: “A-T-D-Ö-K” → Alma, Tepkide bulunma, Değer verme, Örgütleme, Kişilik hâline getirme.
Reklam
Konu TestiAGS Eğitim Bilimleri · 6 soru
1.

Bir ortaokulda öğretmenlerin derslere sürekli geç girmesi nedeniyle öğrencilerin dakikliği önemsiz görmeye başlaması aşağıdakilerden hangisine örnektir?

  1. Ders programı
  2. Örtük program
  3. Sıfır program
  4. Öğretim programı
  5. Ders dışı etkinlik
2.

Öğretmen Funda, öğrencilerinden öğrendikleri bilgileri kullanarak okulun atık sorununa yönelik özgün bir çözüm tasarlamalarını istiyor. Bu hedef Bloom’un özgün sınıflamasında hangi basamaktadır?

  1. Kavrama
  2. Uygulama
  3. Analiz
  4. Sentez
  5. Bilgi
3.

“Okul, toplumdaki eşitsizlik ve çevre sorunlarını tartışarak toplumu değiştirmenin aracı olmalıdır.” görüşü hangi eğitim felsefesine aittir?

  1. Yeniden kurmacılık
  2. Daimicilik
  3. Esasicilik
  4. İdealizm
  5. Realizm
4.

Öğretmen Onur, yılın ilk haftasında öğrencileriyle birlikte sınıf kurallarını belirliyor, oturma düzenini etkinliklere göre ayarlıyor ve dersi ilgi çekici etkinliklerle planlıyor. Öğretmenin yaklaşımı hangi sınıf yönetimi modeline uygundur?

  1. Tepkisel
  2. Geleneksel
  3. Önleyici
  4. Otoriter
  5. Cezalandırıcı
5.

Resim dersinde boyayı yere döken öğrenciden öğretmenin yeri temizlemesini istemesi Dreikurs’un hangi kavramıyla açıklanır?

  1. Dalga etkisi
  2. Ben dili
  3. Kararlı disiplin
  4. Her şeyden haberdar olma
  5. Mantıksal sonuç
6.

Öğretmen İlker, sürekli söz kesen öğrencisine “Arkadaşının sözü kesildiğinde onun ne demek istediğini anlayamıyorum ve bu beni rahatsız ediyor.” diyor. Öğretmenin kullandığı iletişim biçimi hangi kuramcıyla ilişkilidir?

  1. Kounin
  2. Canter
  3. Jones
  4. Gordon
  5. Stufflebeam
Konu testi cevap anahtarını göster

Konu Testi · Cevap Anahtarı

1.
Cevap: B Yazılı olmayan, okul yaşantısı yoluyla edinilen öğrenme örtük programdır.
2.
Cevap: D Bilgileri birleştirip özgün bir ürün ortaya koymak sentez basamağıdır.
3.
Cevap: A Okulu toplumsal değişimin aracı gören felsefe yeniden kurmacılıktır.
4.
Cevap: C Sorun ortaya çıkmadan alınan önlemler önleyici modelin özelliğidir.
5.
Cevap: E Davranışla doğrudan ilişkili sonuç Dreikurs’un mantıksal sonuç kavramıdır.
6.
Cevap: D Davranış, etki ve duyguyu suçlamadan ifade eden ben dili Gordon’a aittir.
KONU TESTİ

Bu konuyu 15 soruluk etkileşimli testle pekiştir: şıkkını işaretle, bitince puanını ve her sorunun çözümünü gör.

Eğitim Programları, Program Geliştirme ve Sınıf Yönetimi testini çöz →

Taze Mühendis
Bu konuda takıldığın bir yer mi var?Taze Mühendis adım adım anlatsın · Yapay zeka · Ücretsiz

← AGS Eğitim Bilimleri Ders Notları · AGS Ders Notları

Notlar Yazılı Deposu tarafından hazırlanmıştır, resmî kaynak değildir. Bir hata gördüyseniz bize bildirin.

#Sınıf, Konu ya da Başlık Ara...