AGS Eğitim Bilimleri Ders Notları: Öğretim İlke ve Yöntemleri
AGS Eğitim Bilimleri Öğretim İlke ve Yöntemleri konu anlatımı ve ders notu: model, strateji, yöntem ve teknik ayrımı, sunuş, buluş ve araştırma-inceleme stratejileri, öğretim ilkeleri, öğretim teknikleri, tam öğrenme ve yapılandırmacı modeller, işbirlikli öğrenme, sınıf içi vakalarla çözümlü örnekler ve konu testi.
AGS Eğitim Bilimleri
KONUYU VİDEODAN DİNLE
Anlatım: İndeks Akademi · 68 – 2026 AGS – Öğretim Yöntem ve Teknikleri – Öğretim Teknikleri – Zeynep SALMAN İÇLİ (1:28:10)
| Öğretim ilkeleri | genellikle 1 soru |
| Strateji ve yöntemler | genellikle 1–2 soru |
| Öğretim teknikleri | genellikle 1 soru |
| Modeller ve işbirlikli öğrenme | genellikle 1 soru |
01Temel Kavramlar ve Öğretim İlkeleri
Öğretim kavramları genelden özele doğru sıralanır. Model öğretimin genel çerçevesidir; strateji hedefe ulaşmak için izlenen genel yoldur; yöntem stratejiyi uygulamanın yoludur; teknik yöntemi sınıfta uygulama biçimidir; taktik öğretmenin kişisel üslubudur.
| İlke | Sınıf ipucu |
|---|---|
| Öğrenciye görelik | öğretimi öğrencinin hazırbulunuşluğuna, ilgi ve ihtiyacına göre düzenleme |
| Somuttan soyuta | kesri pizza dilimleriyle gösterip sonra sembolle yazma |
| Yakından uzağa | önce okulun çevresi, sonra il, sonra ülke |
| Bilinenden bilinmeyene | önceki bilgiyi hatırlatarak yeni konuya köprü kurma |
| Basitten karmaşığa | toplamadan çarpmaya, kısa cümleden paragrafa |
| Aktiflik (etkin katılım) | öğrencinin yaparak, yaşayarak öğrenmesi |
| Hayata yakınlık | konuyu öğrencinin günlük yaşamıyla ilişkilendirme |
| Bütünlük | bilişsel, duyuşsal, psikomotor alanları birlikte geliştirme; konular arası bağ |
| Ekonomiklik | zaman, emek ve kaynağı en verimli kullanma |
| Açıklık | öğrencinin anlayacağı dil ve örnekler kullanma |
- “Ev → mahalle → şehir” sırası mekânsal ya da zamansal yakınlığı anlatır: yakından uzağa. “Bilinen konudan yeni konuya” ise bilinenden bilinmeyene.
- Gerçek nesne, model, resim sırası somuttan soyuta ilkesidir; Dale’in yaşantı konisi de bu fikre dayanır: doğrudan yaşantı en somut, sözel semboller en soyut basamaktır.
02Öğretim Stratejileri
| Strateji | Kuramcı | Özellikler |
|---|---|---|
| Sunuş yoluyla | Ausubel | öğretmen merkezli; bilgi düzenli biçimde genelden özele sunulur; ön örgütleyici kullanılır; tümdengelim; kavram, ilke ve genellemelerin öğretiminde etkili |
| Buluş yoluyla | Bruner | öğrenci örneklerden genellemeye ulaşır; tümevarım; öğretmen rehber; merak ve içsel güdü önemli |
| Araştırma-inceleme | Dewey | öğrenci merkezli; bilimsel yöntem basamakları; problem çözme, proje; zaman alıcı ama kalıcı |
- kural → örnekler
- öğretmen bilgiyi düzenler
- ön örgütleyici ile başlar
- örnekler → kural
- öğrenci keşfeder
- sarmal program anlayışı
Öğretmen Zeynep, tahtaya “kalem-kalemler, kitap-kitaplar, ağaç-ağaçlar” örneklerini yazıyor ve öğrencilerden çoğul ekinin kuralını kendilerinin bulmasını istiyor. Öğretmen hangi stratejiyi kullanmıştır?
A) Sunuş yoluyla öğretim B) Buluş yoluyla öğretim C) Araştırma-inceleme D) Tam öğrenme E) Doğrudan öğretim
Öğretmen kuralı söylemiyor; önce örnekleri veriyor.
Öğrenciler örneklerden genellemeye ulaşıyor: tümevarım.
Cevap: B. Örneklerden kurala giden ve öğrencinin keşfine dayanan strateji buluş yoluyla öğretimdir.
03Öğretim Yöntemleri
| Yöntem | Ayırt edici özellik |
|---|---|
| Anlatım (düz anlatım) | kısa sürede çok bilgi; kalabalık sınıflara uygun; öğrenci pasif kalabilir |
| Soru-cevap | düşünmeyi uyarır, katılımı artırır; soru düzeyi önemlidir |
| Gösteri (demonstrasyon) | öğretmen beceriyi yaparak gösterir; psikomotor beceriler için uygundur |
| Tartışma | bir konuyu farklı görüşlerle inceleme; eleştirel düşünme |
| Örnek olay | gerçek ya da gerçeğe yakın bir durum üzerinde analiz ve çözüm önerisi |
| Problem çözme | problemi tanımlama, hipotez kurma, test etme, sonuca ulaşma |
| Proje | uzun süreli, ürün odaklı bireysel ya da grup çalışması |
| Gezi-gözlem | bilgiyi yerinde, doğal ortamında inceleme |
| Rol oynama ve drama | rol oynamada senaryo bellidir; dramada doğaçlama ağırlıklıdır; empati geliştirir |
| Benzetim (simülasyon) | gerçek durumun riskleri olmadan modelini oluşturma (uçuş simülatörü, deprem tatbikatı) |
- Gösteri yönteminde öğretmen yapar, öğrenci izler; ardından öğrenci uygular. Benzetim ise gerçek ortamın taklit edilmiş modelinde öğrencinin bizzat yaşamasıdır.
- Örnek olay belirli bir olay üzerinden çözüm aranmasıdır; problem çözme bilimsel yöntem basamaklarını izler.
04Öğretim Teknikleri
| Teknik | Nasıl uygulanır |
|---|---|
| Beyin fırtınası | bir soruna eleştirmeden, olabildiğince çok fikir üretme; nicelik önemlidir, değerlendirme sonra yapılır |
| Altı şapkalı düşünme | De Bono; beyaz (veri), kırmızı (duygu), siyah (olumsuz, risk), sarı (olumlu), yeşil (yaratıcı), mavi (süreç yönetimi) |
| Balık kılçığı | bir sorunun nedenlerini balık iskeleti biçiminde çözümleme |
| İstasyon | gruplar sırayla masaları dolaşıp bir önceki grubun çalışmasını geliştirir |
| Görüş geliştirme | sınıfın köşelerine “katılıyorum, katılmıyorum” vb. yazılır; öğrenciler görüşüne göre konumlanıp gerekçesini açıklar |
| Akvaryum (balık kavanozu) | iç çemberdeki grup tartışır, dış çember gözler; sonra yer değiştirilir |
| Vızıltı (6+6) | küçük gruplar kısa sürede bir konuyu tartışıp görüşünü sınıfa aktarır |
| Münazara | iki karşıt grup bir konuyu savunur; jüri değerlendirir |
| Panel | bir başkan yönetiminde küçük bir grup, dinleyici önünde sohbet havasında tartışır; sonra dinleyici soru sorar |
| Sempozyum | uzmanlar konunun farklı yönlerini sırayla sunar; ayrı ayrı konuşmalar |
| Forum | dinleyicilerin de doğrudan tartışmaya katıldığı geniş katılımlı tartışma |
| Kartopu | bireysel fikir → ikili → dörtlü → sekizli gruplar; fikirler birleşerek büyür |
Öğretmen Osman, “Okul kantininde sağlıksız gıda satışı yasaklanmalıdır.” cümlesini tahtaya yazıyor. Sınıfın dört köşesine “Kesinlikle katılıyorum”, “Katılıyorum”, “Katılmıyorum”, “Kesinlikle katılmıyorum” kartları asıyor. Öğrenciler görüşlerine uygun köşeye geçerek nedenlerini açıklıyor. Öğretmen hangi tekniği kullanmıştır?
A) Münazara B) İstasyon C) Görüş geliştirme D) Akvaryum E) Beyin fırtınası
Öğrenciler fiziksel olarak konumlanıyor ve gerekçelerini paylaşıyor.
İki karşıt takım yoktur; bu yüzden münazara değildir.
Cevap: C. Köşelere görüşe göre dağılma görüş geliştirme tekniğidir.
05Öğretim Modelleri
Carroll: Okulda öğrenme modeli
Öğrenme düzeyi, öğrenmeye harcanan zamanın öğrenme için gereken zamana oranıdır. Gereken zaman yetenek, öğretimden yararlanma yeteneği ve öğretimin niteliğine; harcanan zaman ise sebata (azim) ve tanınan fırsata bağlıdır.
Bloom: Tam öğrenme modeli
Uygun koşullar sağlanırsa öğrencilerin büyük çoğunluğu öğrenebilir. Değişkenler: bilişsel giriş davranışları, duyuşsal giriş özellikleri ve öğretim hizmetinin niteliği. Öğretim hizmetinin dört ögesi: ipucu, öğrenci katılımı, pekiştireç, dönüt ve düzeltme. Ünite sonunda izleme testleri yapılır, eksikler giderilmeden yeni üniteye geçilmez.
Yapılandırmacı yaklaşım ve 5E
Öğrenci bilgiyi ön bilgileri üzerine kendisi inşa eder; öğretmen rehberdir. Bilişsel yapılandırmacılık Piaget’ye, sosyal yapılandırmacılık Vygotsky’ye dayanır. 5E modelinin basamakları:
Diğer sık geçen modeller
- Gagné: öğretim olaylarının sıralanması; dikkat çekme, hedeften haberdar etme, ön bilgiyi hatırlatma ile başlar.
- Slavin (QAIT): öğretimin niteliği, uygun düzey, güdüleme (teşvik), zaman.
- Ters yüz sınıf: konu anlatımı evde (video vb.), uygulama ve tartışma sınıfta yapılır.
- Probleme dayalı öğrenme: gerçek yaşamdan, tam yapılandırılmamış bir problemle öğrenme başlar.
06İşbirlikli Öğrenme ve Çoklu Zekâ
İşbirlikli öğrenmede öğrenciler küçük, heterojen gruplarda ortak hedef için çalışır. Temel ögeleri: olumlu bağımlılık, bireysel sorumluluk, yüz yüze etkileşim, sosyal beceriler ve grup sürecinin değerlendirilmesi.
| Teknik | Özellik |
|---|---|
| Ayrılıp birleşme (jigsaw) | konu parçalara bölünür; her üye kendi parçasında uzman gruba katılır, sonra ana grubuna dönüp öğretir |
| Öğrenci takımları başarı bölümleri | grup çalışmasından sonra bireysel sınav; gelişim puanları takım puanına eklenir |
| Takım-oyun-turnuva | bireysel sınav yerine benzer düzeydeki öğrenciler turnuva masalarında yarışır |
| Birlikte öğrenme | grup tek bir ürün ortaya koyar ve ortak ödüllendirilir |
- Grup çalışması her zaman işbirlikli öğrenme değildir; bireysel sorumluluk ve olumlu bağımlılık yoksa işbirlikli sayılmaz.
- Uzman grup ve ana grup varsa teknik ayrılıp birleşmedir.
Gardner‘ın çoklu zekâ kuramına göre zekâ tek boyutlu değildir: sözel-dilsel, mantıksal-matematiksel, görsel-uzamsal, müziksel-ritmik, bedensel-kinestetik, kişiler arası (sosyal), içsel (öze dönük) ve doğacı zekâ alanları tanımlanmıştır.
- Model → strateji → yöntem → teknik → taktik.
- Sunuş: Ausubel, ön örgütleyici, tümdengelim.
- Buluş: Bruner, örnekten kurala, tümevarım.
- Araştırma-inceleme: Dewey, bilimsel yöntem.
- Gösteri psikomotor beceride; benzetim riskli gerçek durumun modelinde.
- Beyin fırtınasında eleştiri yok, nicelik önemli.
- Panel sohbet havasında; sempozyum ayrı ayrı uzman sunumu; forum geniş katılım.
- Bloom tam öğrenme: ipucu, katılım, pekiştireç, dönüt-düzeltme.
- Carroll: harcanan zaman / gereken zaman.
- 5E: girme, keşfetme, açıklama, derinleştirme, değerlendirme.
- Jigsaw: uzman grup + ana grup.
- “SunAus – BulBru – AraDew”: Sunuş-Ausubel, Buluş-Bruner, Araştırma-Dewey.
- Tam öğrenme hizmeti: “İp-Kat-Pek-Dön” → ipucu, katılım, pekiştireç, dönüt.
Öğretmen Serkan, “Ülkemizin Yer Şekilleri” ünitesine okulun çevresindeki tepe ve dereyi inceleyerek başlıyor, ardından il ve ülke ölçeğine geçiyor. Öğretmen hangi ilkeye uymuştur?
- Ekonomiklik
- Bütünlük
- Açıklık
- Yakından uzağa
- Öğrenciye görelik
Öğretmen Aylin, derse “Bugün öğreneceğimiz kavramların hepsi ‘canlıların sınıflandırılması’ adlı genel çerçevenin parçalarıdır.” diyerek başlıyor ve konuyu genelden özele düzenli biçimde sunuyor. Bu öğretmenin izlediği stratejiyle ilişkilendirilen kuramcı kimdir?
- Ausubel
- Bruner
- Dewey
- Carroll
- Gardner
Öğretmen Tuncay, sınıfı iki gruba ayırıyor. İç çemberdeki grup “sosyal medya kullanımı” konusunu tartışırken dış çemberdeki grup not alarak izliyor; sonra gruplar yer değiştiriyor. Kullanılan teknik hangisidir?
- Panel
- Akvaryum
- Sempozyum
- Kartopu
- Münazara
Tam öğrenme modelinde, öğretmenin öğrencilere neyi nasıl öğreneceklerini açıkça belirtmesi “öğretim hizmetinin niteliği” değişkeninin hangi ögesine örnektir?
- Pekiştireç
- Dönüt ve düzeltme
- Öğrenci katılımı
- Duyuşsal giriş özellikleri
- İpucu
Öğretmen Pınar, “Osmanlı Devleti’nin kuruluşu” konusunu dört parçaya bölüyor. Her grup üyesi kendi parçasını aynı parçayı alan arkadaşlarıyla çalışıyor, sonra kendi grubuna dönüp öğretiyor. Bu uygulama hangisidir?
- Takım-oyun-turnuva
- Birlikte öğrenme
- Ayrılıp birleşme
- Öğrenci takımları başarı bölümleri
- İstasyon
Öğretmen Kaan, trafik kurallarını öğretmek için okul bahçesine yaya geçidi, ışık ve yol çizgileri kurup öğrencilerin sürücü ve yaya rollerinde bu ortamı yaşamalarını sağlıyor. Kullanılan yöntem hangisidir?
- Gösteri
- Örnek olay
- Anlatım
- Proje
- Benzetim
Konu testi cevap anahtarını göster
Konu Testi · Cevap Anahtarı
Bu konuyu 15 soruluk etkileşimli testle pekiştir: şıkkını işaretle, bitince puanını ve her sorunun çözümünü gör.
← AGS Eğitim Bilimleri Ders Notları · AGS Ders Notları
Notlar Yazılı Deposu tarafından hazırlanmıştır, resmî kaynak değildir. Bir hata gördüyseniz bize bildirin.