AGS Eğitim Bilimleri Ders Notları: Öğrenme Psikolojisi

AGS Eğitim Bilimleri Öğrenme Psikolojisi konu anlatımı ve ders notu: klasik ve edimsel koşullanma, pekiştirme ve ceza, bilişsel öğrenme ve bilgi işleme kuramı, Bandura’nın sosyal öğrenme kuramı, güdülenme kuramları, sınıf içi vakalarla çözümlü örnekler ve konu testi.

KONUYU VİDEODAN DİNLE

Anlatım: Hoca Kafası · MEB – AGS – Öğrenme Psikolojisi – Genel Tekrar – Ömer EKİCİ – 2026 (1:15:02)

SINAVDA NE ÇIKAR?
Davranışçı kuramlar (klasik, edimsel)genellikle 1–2 soru
Bilişsel kuramlar ve bilgi işlemegenellikle 1 soru
Sosyal öğrenme0–1 soru
Güdülenme ve yükleme0–1 soru
AGS yeni bir sınav olduğundan dağılım yaklaşıktır; her yıl değişebilir.

01Öğrenmenin Tanımı ve Etkileyen Etmenler

Öğrenme, yaşantı ya da tekrar sonucunda davranışta oluşan görece kalıcı değişmedir. Yorgunluk, ilaç, hastalık, olgunlaşma ve doğuştan gelen refleksler sonucunda görülen değişmeler öğrenme sayılmaz.

EtmenÖrnek
Öğrenene ilişkinhazırbulunuşluk, yaş, zekâ, güdü, kaygı düzeyi, ön bilgi
Yönteme ilişkintoplu ya da aralıklı çalışma, bütün ya da parça öğrenme, geri bildirim, aktif katılım
Materyale ilişkinanlamlılık, uzunluk, benzerlik (benzer konular ket vurmayı artırır)

Kaygı ile performans arasındaki ilişki ters U biçimindedir: orta düzey kaygı performansı artırır, çok düşük ya da çok yüksek kaygı düşürür.

Reklam

02Klasik Koşullanma ve Bitişiklik

Pavlov‘un kuramında, doğal tepki doğuran koşulsuz uyarıcı (KUU) ile nötr bir uyarıcı art arda eşleştirilir. Nötr uyarıcı zamanla koşullu uyarıcıya (KU) dönüşür ve tek başına koşullu tepkiyi (KT) doğurur. Klasik koşullanma daha çok istemsiz, duygusal tepkileri açıklar: okul fobisi, sınav kaygısı, bir öğretmene karşı sevgi gibi.

Öğretmenin bağırması (KUU) → korku (KUT)
↓
Matematik dersi + bağırma, tekrarlı eşleşme
↓
Matematik dersi (KU) → korku (KT)
Bir derse yönelik olumsuz duygunun koşullanması
KavramAnlamı
Uyarıcı genellemesiKU’ya benzeyen uyarıcılara da aynı tepkiyi verme (yalnız matematikten değil fen dersinden de korkma)
Ayırt etmeyalnızca KU’ya tepki verme, benzerlerine vermeme
SönmeKU, KUU olmadan tekrar tekrar verilince tepkinin zayıflaması
Kendiliğinden geri gelmesönmüş tepkinin bir süre sonra yeniden görülmesi
Üst düzey koşullanmakoşullu uyarıcının yeni bir nötr uyarıcıyla eşleşerek onu da koşullu uyarıcı yapması

Watson, klasik koşullanmayı insanda duygusal tepkilere uygulamıştır (küçük Albert deneyi). Guthrie ise tek denemede öğrenmeyi ve uyarıcı ile tepkinin bitişikliğini savunur. Guthrie’ye göre alışkanlık bırakmanın üç yolu vardır: eşik (uyarıcıyı tepki doğurmayacak düzeyden başlatıp yavaşça artırma), yorma (davranışı bıktırana dek yaptırma) ve bağdaşmayan tepki (istenmeyen davranışla aynı anda yapılamayacak bir davranış yaptırma).

03Edimsel Koşullanma: Pekiştirme ve Ceza

Skinner‘a göre davranış, ardından gelen sonuca göre güçlenir ya da zayıflar. Bu kuram istemli davranışları açıklar. Öncesinde Thorndike, deneme-yanılma yoluyla öğrenmeyi ve etki yasasını (hoşa giden sonuçla biten davranış güçlenir) ortaya koymuştur; ayrıca hazırbulunuşluk ve egzersiz (tekrar) yasalarını tanımlamıştır.

Uyarıcı ekleme (olumlu)Uyarıcı çıkarma (olumsuz)
Davranış artsınOlumlu pekiştirme: ödevi bitirene yıldız vermeOlumsuz pekiştirme: ödevini yapanı ek ödevden muaf tutma
Davranış azalsınOlumlu ceza (I. tip): geç gelene ek görev vermeOlumsuz ceza (II. tip): kuralı çiğneyenin oyun süresini kısma
!DİKKAT
  • Olumsuz pekiştirme ceza değildir. Hoş olmayan bir uyarıcı ortadan kalktığı için davranış artar.
  • “Olumlu/olumsuz” iyi-kötü anlamında değil, uyarıcı eklenir mi çıkarılır mı anlamındadır.
  • Hoşa giden uyarıcıyı geri alma (tablet yasağı, teneffüsü kısaltma) II. tip cezadır.
  • Pekiştireç kişiye göredir: bir öğrenciye ödül olan, diğerine ceza olabilir.

Pekiştirme tarifeleri

TarifeÖlçüt ve örnek
Sürekliher doğru davranışta pekiştirme; yeni davranışın kazanılmasında en hızlı
Sabit oranlıbelirli sayıda davranıştan sonra: her 5 okunan kitaba bir rozet
Değişken oranlıortalama sayıda, ne zaman geleceği bilinmeyen davranış: şans oyunları; sönmeye en dirençli
Sabit aralıklıbelirli süre sonra: her cuma yapılan değerlendirme; süre yaklaşınca davranış artar
Değişken aralıklıne zaman yapılacağı bilinmeyen süreler: habersiz kısa sınav
  • Biçimlendirme (şekil verme): hedef davranışa yaklaşan her adımı pekiştirme.
  • Zincirleme: davranış basamaklarını sırayla birbirine bağlama.
  • Premack ilkesi: sık yapılan, sevilen etkinliği az yapılanın pekiştireci yapma: “Ödevini bitirirsen bahçeye çıkabilirsin.”
  • Sönme: pekiştirilmeyen davranışın azalması; dikkat çekmek için yapılan davranışı görmezden gelme.
ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

Öğretmen Hakan, sınıfına “Bu hafta ödevlerini eksiksiz teslim edenler cuma günkü tekrar ödevini yapmayacak.” diyor. Öğretmenin kullandığı yöntem hangisidir?
A) Olumlu pekiştirme B) Olumsuz pekiştirme C) Olumlu ceza D) Olumsuz ceza E) Sönme

Hedef: ödev teslimini artırmak, yani pekiştirme.

Öğrenciye bir şey verilmiyor; hoşa gitmeyen tekrar ödevi ortadan kaldırılıyor.

Cevap: B. İtici uyarıcının kaldırılmasıyla davranışın artırılması olumsuz pekiştirmedir.

04Bilişsel Kuramlar ve Bilgi İşleme

Bilişsel yaklaşım, gözlenebilir davranıştan çok zihinde olan süreçlere (algı, dikkat, bellek, düşünme) odaklanır. Öğrenen etkin bir bilgi işleyicidir.

  • Gestalt (Köhler): bütün parçaların toplamından fazladır; problem birden kavranır: içgörü (kavrama) ile öğrenme.
  • Tolman: pekiştirme olmadan da öğrenme olur ama gerekene dek davranışa yansımaz: gizil öğrenme; çevrenin zihinsel temsili: bilişsel harita.
  • Bruner: buluş yoluyla öğrenme, sarmal program; temsil biçimleri: eylemsel, imgesel, sembolik.
  • Ausubel: anlamlı sunuş yoluyla öğrenme ve ön örgütleyiciler.

Bilgi işleme modeli

Duyusal kayıt: çok kısa süre, büyük kapasite
↓ dikkat ve algı
Kısa süreli (çalışan) bellek: sınırlı kapasite, yaklaşık 7±2 birim
↓ tekrar, kodlama, anlamlandırma
Uzun süreli bellek: sınırsız kabul edilen kapasite
Bilgi, uzun süreli bellekten geri getirilerek yeniden çalışan belleğe alınır.
KavramAnlamı
Gruplama (öbekleme)birimleri anlamlı parçalara ayırıp kısa süreli belleğin kapasitesini artırma: 05321234567 → 0532 123 45 67
Ezber (yineleme) tekrarıbilgiyi kısa süreli bellekte tutmak için tekrarlama
Anlamlandırma (ayrıntılandırma)yeni bilgiyi eski bilgiyle ilişkilendirme; uzun süreli belleğe aktarır
Üst bilişkendi düşünme ve öğrenme sürecinin farkında olma, planlama ve izleme
İleriye ket vurmaönce öğrenilen, sonra öğrenileni hatırlamayı engeller
Geriye ket vurmasonra öğrenilen, önce öğrenileni hatırlamayı engeller
!DİKKAT
  • Almanca bilen öğrenci İngilizce kelime yazarken Almancasını yazıyorsa eski bilgi yeniyi engelliyordur: ileriye ket.
  • Yeni telefon numarasını öğrenince eskisini hatırlayamamak geriye ket.
  • Gizil öğrenme Tolman’ın, içgörü Köhler’in, ön örgütleyici Ausubel’in kavramıdır.
Reklam

05Sosyal Öğrenme Kuramı

Bandura‘ya göre insanlar başkalarını gözleyerek, davranışın sonuçlarını doğrudan yaşamadan öğrenebilir. Kişi, davranış ve çevre birbirini karşılıklı etkiler: karşılıklı belirleyicilik.

Dikkat: modeli fark etme
↓
Hatırda tutma: davranışı zihinde saklama
↓
Davranışa dönüştürme (uygulama)
↓
Güdülenme: davranışı sergilemek için neden
Gözlem yoluyla öğrenmenin dört süreci
  • Dolaylı pekiştirme: modelin ödüllendirildiğini görüp davranışı yapma.
  • Dolaylı ceza: modelin cezalandırıldığını görüp davranıştan kaçınma.
  • Ketleme ve ketin çözülmesi: modelin cezalandırıldığını görmek davranışı baskılar; ceza almadığını görmek, önceden yapılmayan davranışı serbest bırakır.
  • Öz yeterlik: bir işi başarabileceğine ilişkin inanç; en güçlü kaynağı kişinin kendi başarı yaşantılarıdır.
  • Öz düzenleme: kendi davranışını hedef koyarak izleme ve değerlendirme.
ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

Öğretmen Nilay, sınıfında söz almadan konuşan Efe’yi uyarmadığı için ertesi gün başka öğrencilerin de söz almadan konuşmaya başladığını fark ediyor. Bu durum hangi kavramla açıklanır?
A) Ketin çözülmesi B) Uyarıcı genellemesi C) Kendiliğinden geri gelme D) Gizil öğrenme E) Biçimlendirme

Öğrenciler kuralı biliyor ve önceden uyuyordu.

Modelin ceza almadığını gözlediler; baskılanmış davranış serbest kaldı.

Cevap: A. Gözlem sonucu önceden ketlenmiş davranışın ortaya çıkması ketin çözülmesidir.

06Güdülenme

Güdülenme, davranışı başlatan, yönlendiren ve sürdüren içsel durumdur.

İçsel güdülenme
  • etkinliğin kendisinden haz
  • merak, ilgi, başarma isteği
  • kalıcı ve derin öğrenme
Dışsal güdülenme
  • ödül, not, övgü, cezadan kaçma
  • etkinlik bir araçtır
  • ödül kalkınca davranış azalabilir
KuramAna fikir
Maslowihtiyaçlar hiyerarşisi: fizyolojik, güvenlik, ait olma ve sevgi, saygı, kendini gerçekleştirme; alt basamak doyurulmadan üst basamak öne çıkmaz
Weiner (yükleme)başarı ya da başarısızlığın nedenine yüklenen anlam: denetim odağı (iç/dış), kalıcılık, kontrol edilebilirlik
Seligmanöğrenilmiş çaresizlik: sürekli başarısızlık sonucu çabanın işe yaramayacağına inanma
Deci ve Ryan (öz belirleme)özerklik, yeterlik ve ilişkili olma ihtiyaçları karşılanınca içsel güdü artar
Hedef yönelimiöğrenme (ustalık) hedefi: gelişmek; performans hedefi: başkalarından iyi görünmek
!DİKKAT
  • “Yeterince çalışmadım.” → iç, değişken, kontrol edilebilir yükleme; güdüyü korur.
  • “Ben matematik kafalı değilim.” → iç, kalıcı, kontrol edilemez yükleme; öğrenilmiş çaresizliğe zemin hazırlar.
  • “Şanssızdım.” → dış, değişken, kontrol edilemez yükleme.
SON TEKRAR
  • Öğrenme yaşantı ürünü, görece kalıcı değişmedir; olgunlaşma ve yorgunluk öğrenme değildir.
  • Klasik koşullanma istemsiz, duygusal tepkileri; edimsel koşullanma istemli davranışları açıklar.
  • Genelleme benzerine tepki, ayırt etme yalnız KU’ya tepki, sönme eşleşmenin kesilmesi.
  • Pekiştirme davranışı artırır, ceza azaltır; olumsuz pekiştirme ceza değildir.
  • Değişken oranlı tarife sönmeye en dirençlidir.
  • Premack: sevilen etkinlik, sevilmeyenin pekiştirecidir.
  • Bilgi işleme: duyusal kayıt → kısa süreli bellek → uzun süreli bellek.
  • İleriye ket: eski yeniyi; geriye ket: yeni eskiyi engeller.
  • Bandura: dikkat, hatırda tutma, uygulama, güdülenme; öz yeterlik.
  • Weiner: denetim odağı, kalıcılık, kontrol edilebilirlik.
Reklam
Konu TestiAGS Eğitim Bilimleri · 6 soru
1.

Öğretmen Burak, derste sürekli konuşan öğrencisine teneffüste bahçeye çıkmasına izin vermeyeceğini söylüyor. Bu uygulama aşağıdakilerden hangisidir?

  1. Olumlu pekiştirme
  2. Olumsuz pekiştirme
  3. Olumlu ceza
  4. Sönme
  5. Olumsuz ceza
2.

İlk yıl fen öğretmeninden korkan bir öğrencinin sonraki yıl tanımadığı bütün fen öğretmenlerinden de korkması hangi kavramla açıklanır?

  1. Ayırt etme
  2. Uyarıcı genellemesi
  3. Sönme
  4. Kendiliğinden geri gelme
  5. Biçimlendirme
3.

Öğretmen Derya, öğrencilerine “Matematik ödevini bitiren, sevdiği resim etkinliğine geçebilir.” diyor. Öğretmenin yararlandığı ilke hangisidir?

  1. Premack ilkesi
  2. Etki yasası
  3. Bitişiklik
  4. Ketin çözülmesi
  5. Gizil öğrenme
4.

Yeni öğrendiği İspanyolca kelimeler nedeniyle daha önce öğrendiği İtalyanca kelimeleri hatırlamakta zorlanan bir öğrencinin yaşadığı durum aşağıdakilerden hangisidir?

  1. İleriye ket vurma
  2. Bozulma
  3. Geriye ket vurma
  4. Bastırma
  5. Gruplama
5.

Öğretmen Can, sınıfında matematikten düşük alan öğrencisinin “Ne kadar çalışsam da olmuyor, benim kafam basmıyor.” dediğini duyuyor. Öğrencinin bu tutumu en çok hangi kavramla ilgilidir?

  1. İçsel güdülenme
  2. Öz düzenleme
  3. Ketin çözülmesi
  4. Öğrenilmiş çaresizlik
  5. Üst biliş
6.

Bandura’ya göre gözlem yoluyla öğrenmede, öğrencinin izlediği davranışı zihninde sözel ya da görsel olarak saklaması hangi süreçtir?

  1. Dikkat
  2. Güdülenme
  3. Davranışa dönüştürme
  4. Dolaylı pekiştirme
  5. Hatırda tutma
Konu testi cevap anahtarını göster

Konu Testi · Cevap Anahtarı

1.
Cevap: E Hoşa giden uyarıcının (teneffüs) geri alınması olumsuz cezadır (II. tip).
2.
Cevap: B Koşullu uyarıcıya benzeyen uyarıcılara da aynı tepkiyi vermek genellemedir.
3.
Cevap: A Sevilen etkinlik az yapılanın pekiştireci olarak kullanılmıştır.
4.
Cevap: C Sonra öğrenilen bilgi önce öğrenileni engelliyor: geriye ket vurma.
5.
Cevap: D Çabanın sonucu değiştirmeyeceğine inanma öğrenilmiş çaresizliktir.
6.
Cevap: E Gözlenen davranışın zihinde kodlanıp saklanması hatırda tutma sürecidir.
KONU TESTİ

Bu konuyu 15 soruluk etkileşimli testle pekiştir: şıkkını işaretle, bitince puanını ve her sorunun çözümünü gör.

Öğrenme Psikolojisi testini çöz →

Taze Mühendis
Bu konuda takıldığın bir yer mi var?Taze Mühendis adım adım anlatsın · Yapay zeka · Ücretsiz

← AGS Eğitim Bilimleri Ders Notları · AGS Ders Notları

Notlar Yazılı Deposu tarafından hazırlanmıştır, resmî kaynak değildir. Bir hata gördüyseniz bize bildirin.

#Sınıf, Konu ya da Başlık Ara...