KPSS Matematik Ders Notları: Sayısal Mantık, Tablo ve Grafik Yorumlama
KPSS Matematik sayısal mantık, tablo ve grafik yorumlama konu anlatımı ve ders notu: sayı örüntüleri, aritmetik ve geometrik diziler, şekil örüntüleri, sıralama-yerleştirme soruları, sütun ve daire grafiği okuma çözümlü örneklerle.
KPSS Matematik
KONUYU VİDEODAN DİNLE
Anlatım: Yargı Plus · 67 – SAYISAL MANTIK – İLYAS GÜNEŞ l KPSS – MEB AGS (1:03:43)
| Sayısal mantık (örüntü, sıralama, kurala dayalı akıl yürütme) | genellikle 2–4 soru |
| Tablo ve grafik yorumlama | genellikle 2–4 soru |
01Sayısal Mantık Sorularına Yaklaşım
Sayısal mantık soruları formül ezberinden çok kuralı fark etme ve verilen koşulları düzenli işleme becerisini ölçer. Sorular genellikle uzun bir metinle başlar; önemli olan bilgileri bir tabloya ya da kısa notlara dökmektir.
- bütün olası durumlarda doğru olmalı
- tek bir karşı örnek seçeneği eler
- en az bir durumda doğru olması yeter
- hiçbir durumda olmayan seçenek elenir
02Sayı Örüntüleri ve Diziler
Bir sayı dizisinde kural aranırken önce ardışık terimlerin farkına, sonra oranına bakılır. Fark sabit değilse farkların farkı incelenir.
| Tür | Örnek | Kural |
|---|---|---|
| Aritmetik | 4, 9, 14, 19, … | Fark sabit (+5) |
| Geometrik | 3, 6, 12, 24, … | Oran sabit (×2) |
| İkinci fark sabit | 2, 6, 12, 20, 30, … | Farklar 4, 6, 8, 10; terim n(n + 1) |
| Kareler / küpler | 1, 4, 9, 16, … / 1, 8, 27, … | n², n³ |
| Karma işlem | 3, 7, 15, 31, … | ×2 + 1 |
| Kendinden önceki iki terim | 1, 1, 2, 3, 5, 8, … | Her terim önceki ikisinin toplamı |
| İç içe iki dizi | 1, 10, 3, 20, 5, 30, … | Tek sıradakiler +2, çift sıradakiler +10 |
Aritmetik dizi formülleri
Örnek: 7. terimi 25, 12. terimi 45 olan aritmetik dizide d = (45 − 25) ÷ 5 = 4 ve a₁ = 25 − 6 · 4 = 1’dir.
3, 7, 15, 31, 63, … biçiminde devam eden dizinin bir sonraki terimi kaçtır?
A) 95 B) 111 C) 125 D) 127 E) 131
Farklar: 4, 8, 16, 32; her fark bir öncekinin 2 katı.
Kural tek adımda da görülür: her terim, öncekinin 2 katının 1 fazlası (3 · 2 + 1 = 7, 7 · 2 + 1 = 15, …).
63 · 2 + 1 = 127 (fark yöntemiyle 63 + 64 = 127).
Sonuç: Sonraki terim 127’dir. Doğru cevap D.
İlk terimi 5, ortak farkı 4 olan aritmetik dizinin ilk 20 teriminin toplamı kaçtır?
A) 820 B) 840 C) 860 D) 880 E) 900
20. terim: a₂₀ = 5 + 19 · 4 = 81.
Toplam: S₂₀ = 20 · (5 + 81) ÷ 2 = 10 · 86 = 860.
Sonuç: İlk 20 terimin toplamı 860’tır. Doğru cevap C.
03Şekil Örüntüleri
Şekil örüntülerinde her adımdaki eleman sayısı (kibrit çöpü, nokta, kare) bir sayı dizisine çevrilir; sonra bu dizinin kuralı bulunur.
- Kare biçiminde büyüyen nokta dizilerinde terim sayısı genellikle n²’dir.
- Üçgen biçiminde dizilen noktalarda terim 1 + 2 + … + n = n(n + 1) ÷ 2’dir.
- Şekil içinde sayı sorularında (köşelerdeki sayılar ve ortadaki sayı gibi) dört işlem kombinasyonları denenir; kural tüm şekillerde aynı olmalıdır.
04Sıralama ve Yerleştirme
Kişilerin, nesnelerin ya da günlerin belirli koşullara göre sıralandığı sorulardır. Bir tablo ya da numaralı kutular çizip kesin bilgileri yerleştirmek çözümü hızlandırır.
| İfade | Anlamı |
|---|---|
| A, B’nin hemen solunda | A ve B yan yana; sıra A-B |
| A, B’nin solunda | A daha solda; aralarında başkaları olabilir |
| A ile B arasında iki kişi var | Konum farkı 3 |
| A, B’nin bir üst katında | A’nın kat numarası B’ninkinden 1 fazla |
Ali, Banu, Cem, Deniz ve Ece soldan sağa 1’den 5’e kadar numaralanmış yan yana beş sandalyeye birer kişi olacak biçimde oturmuştur. Deniz en sağdaki sandalyede, Cem tam ortada oturmaktadır. Banu, Ece’nin hemen solundadır. Buna göre Ali kaç numaralı sandalyede oturmaktadır?
A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 E) 5
Kesin bilgiler: Deniz 5’te, Cem 3’te. Boş sandalyeler 1, 2, 4.
Banu-Ece yan yana olmalı. Boşlardan yan yana olan tek çift 1-2’dir (4’ün yanındaki 3 ve 5 dolu). Banu 1’de, Ece 2’de.
Geriye kalan 4 numaralı sandalye Ali’nindir.
Sonuç: Ali 4 numaralı sandalyede oturur. Doğru cevap D.
- “Hemen solunda” bitişik demektir; “solunda” ise yalnızca yönü belirtir.
- Sol-sağ yönü soruda kimin bakış açısına göre verildiyse ona göre çiz; aksi belirtilmedikçe okuyucunun bakışı esas alınır.
- Birden çok yerleşim mümkünse bütün durumları yaz; “kesinlikle” sorusu ancak böyle güvenle çözülür.
05Tablo Yorumlama
Tablo sorularında satır ve sütun başlıkları ile birimler önce okunmalıdır. Sık istenen hesaplar: toplam, fark, oran, ortalama ve değişim yüzdesidir.
| Ay | Telefon (adet) | Tablet (adet) | Toplam |
|---|---|---|---|
| Ocak | 120 | 80 | 200 |
| Şubat | 150 | 70 | 220 |
| Mart | 90 | 110 | 200 |
| Nisan | 140 | 100 | 240 |
Yukarıdaki tabloya göre toplam satışın en fazla olduğu ay ile tablet satışının o ayın toplam satışı içindeki payının en büyük olduğu ay, sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir?
A) Şubat – Mart B) Nisan – Mart C) Nisan – Ocak D) Şubat – Nisan E) Mart – Mart
Toplamlar: 200, 220, 200, 240. En fazla Nisan.
Tablet payları: Ocak 80/200 = 0,40; Şubat 70/220 ≈ 0,32; Mart 110/200 = 0,55; Nisan 100/240 ≈ 0,42.
En büyük pay Mart’tadır; dikkat: en çok tablet satılan ay da Mart, ama pay sorusunda oran hesaplanmalıdır.
Sonuç: Nisan – Mart. Doğru cevap B.
06Grafik Yorumlama
- değerler eksenden okunur
- sütun: karşılaştırma
- çizgi: zaman içindeki değişim
- eğimin dik olduğu aralıkta değişim büyüktür
- bütünün parçalara dağılımı
- tüm daire 360° = %100
- %1 = 3,6°
- pay = açı ÷ 360 × toplam
Bir ailenin aylık gelirinin harcama kalemlerine dağılımı daire grafiğinde gösterilmiştir: kira 126°, mutfak 90°, ulaşım 36°, eğitim 54°, diğer 54°. Ailenin aylık geliri 40.000 TL olduğuna göre kira harcaması ulaşım harcamasından kaç TL fazladır?
A) 6.000 B) 7.500 C) 8.000 D) 9.000 E) 10.000
Açıların toplamı 126 + 90 + 36 + 54 + 54 = 360°; grafik eksiksizdir.
Kira ile ulaşım arasındaki açı farkı: 126° − 36° = 90°, yani dairenin 1/4’ü.
40.000 ÷ 4 = 10.000 TL (kira 14.000 TL, ulaşım 4.000 TL).
Sonuç: Fark 10.000 TL’dir. Doğru cevap E.
- Eksenin 0’dan başlayıp başlamadığına bak; kesik eksen farkları büyük gösterir.
- “Artış miktarı” ile “artış yüzdesi” farklıdır: 400’den 500’e artış 100 adet, %25’tir.
- Daire grafiğinde farkı bulmak için önce açıları çıkar, sonra tek bir çarpma yap.
- Birimlere dikkat: “bin kişi”, “milyon TL” gibi notlar sonucu değiştirir.
- Örüntüde önce fark, sonra oran, sonra farkların farkına bak.
- Aritmetik dizi: aₙ = a₁ + (n − 1)d; Sₙ = n(a₁ + aₙ) ÷ 2.
- Geometrik dizi: her terim bir öncekinin r katı.
- n(n + 1) dizisi: 2, 6, 12, 20, 30, …
- Yan yana kareler: n. adımda 3n + 1 çöp.
- “Kesinlikle” tüm durumlarda, “olabilir” en az bir durumda doğru.
- Sıralamada kesin bilgileri önce yerleştir.
- Tabloda başlık ve birimleri önce oku.
- Pay ve oran sorularında miktarı değil, oranı karşılaştır.
- Daire grafiği: 360° = %100; %1 = 3,6°.
- Artış yüzdesi = artış ÷ ilk değer × 100.
2, 6, 12, 20, 30, … biçiminde devam eden dizinin bir sonraki terimi kaçtır?
- 36
- 38
- 40
- 42
- 44
5, 8, 14, 26, 50, … biçiminde devam eden dizinin bir sonraki terimi kaçtır?
- 98
- 100
- 102
- 104
- 106
Bir aritmetik dizinin 7. terimi 25, 12. terimi 45’tir. Bu dizinin ilk terimi kaçtır?
- −1
- 1
- 3
- 5
- 7
120 öğrencinin en sevdiği sporun dağılımını gösteren daire grafiğinde futbol 150°, basketbol 90°, voleybol 72°, diğer sporlar 48° ile gösterilmiştir. Futbolu seçen öğrenci sayısı, basketbolu seçenlerden kaç fazladır?
- 10
- 15
- 20
- 25
- 30
I. vardiya: 400 ürün, 12 hatalı · II. vardiya: 500 ürün, 20 hatalı · III. vardiya: 300 ürün, 6 hatalı
Bir fabrikanın üç vardiyasındaki üretim yukarıda verilmiştir. Vardiyaların hatalı ürün oranlarına göre büyükten küçüğe sıralanışı aşağıdakilerden hangisidir?
- I, II, III
- I, III, II
- II, III, I
- III, I, II
- II, I, III
Dört katlı bir apartmanın her katında bir aile oturmaktadır. A ailesi B ailesinin bir üst katında oturuyor. C ailesi en üst katta oturmuyor; D ailesi de 1. katta oturmuyor. Buna göre aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?
- A ailesi 1. katta oturmaz.
- B ailesi 1. katta oturur.
- C ailesi 1. katta oturur.
- D ailesi 4. katta oturur.
- A ailesi 3. katta oturur.
Konu testi cevap anahtarını göster
Konu Testi · Cevap Anahtarı
Bu konuyu 15 soruluk etkileşimli testle pekiştir: şıkkını işaretle, bitince puanını ve her sorunun çözümünü gör.
← KPSS Matematik Ders Notları · KPSS Ders Notları
Notlar Yazılı Deposu tarafından hazırlanmıştır, resmî kaynak değildir. Bir hata gördüyseniz bize bildirin.