KPSS Matematik Ders Notları: Sayma, Permütasyon, Kombinasyon ve Olasılık
KPSS Matematik sayma, permütasyon, kombinasyon ve olasılık konu anlatımı ve ders notu: toplama-çarpma ilkesi, faktöriyel, sıralama ve seçme formülleri, dairesel ve tekrarlı permütasyon, zar-para-torba olasılık soruları çözümlü örneklerle.
KPSS Matematik
KONUYU VİDEODAN DİNLE
Anlatım: Matematiğin Güler Yüzü · Permütasyon Kombinasyon Olasılık (42:22)
| Sayma, permütasyon ve kombinasyon | genellikle 1 soru |
| Olasılık | genellikle 1 soru |
01Sayma İlkeleri ve Faktöriyel
- “ya … ya da …” durumları
- seçenekler ayrık, biri seçilir
- 3 roman veya 4 hikâye kitabından biri: 3 + 4 = 7
- “… ve …” art arda seçimler
- her aşamanın seçenek sayısı çarpılır
- A’dan B’ye 3, B’den C’ye 4 yol: 3 · 4 = 12
Rakam sorularında basamaklar en kısıtlı olandan başlanarak doldurulur. Örneğin çift sayı isteniyorsa önce birler basamağı, rakamlar farklı ve 0 varsa ayrıca yüzler basamağı düşünülür.
Faktöriyel
1’den n’ye kadar olan sayma sayılarının çarpımına n faktöriyel denir: n! = n · (n − 1) · … · 2 · 1. Tanım gereği 0! = 1 ve 1! = 1’dir.
| n | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| n! | 1 | 1 | 2 | 6 | 24 | 120 | 720 | 5040 |
Faktöriyelli bölmelerde büyük olan küçüğe kadar açılır: 8! ÷ 6! = 8 · 7 = 56.
0, 1, 2, 3, 4 rakamları kullanılarak rakamları birbirinden farklı üç basamaklı kaç tane çift sayı yazılabilir?
A) 24 B) 27 C) 30 D) 36 E) 48
Birler basamağı 0 olursa: yüzler için 4, onlar için 3 seçenek → 4 · 3 = 12.
Birler basamağı 2 veya 4 olursa (2 durum): yüzler 0 ve birler rakamı dışında 3 seçenek, onlar kalan 3 rakamdan biri → 2 · 3 · 3 = 18.
Durumlar ayrık olduğu için toplanır: 12 + 18 = 30.
Sonuç: 30 çift sayı yazılabilir. Doğru cevap C.
02Permütasyon (Sıralama)
n farklı elemanın r tanesinin sıralı dizilişlerine permütasyon denir. Sıranın önemli olduğu durumlarda kullanılır: başkan-yardımcı seçimi, yarış sıralaması, şifre.
| Durum | Formül | Örnek |
|---|---|---|
| n elemanın tamamının sıralanışı | n! | 5 kişi sıraya: 120 |
| n elemandan r’li sıralama | P(n, r) = n! ÷ (n − r)! | P(6, 2) = 30 |
| Tekrarlı elemanlar (a tane aynı, b tane aynı) | n! ÷ (a! · b!) | KAYAK: 5! ÷ (2! · 2!) = 30 |
| Dairesel (yuvarlak masa) | (n − 1)! | 5 kişi: 24 |
| Belirli kişiler yan yana | Blok tek kişi sayılır × blok içi sıralama | 5 kişide A, B yan yana: 4! · 2! = 48 |
| Belirli kişiler yan yana değil | Tümü − yan yana olanlar | 120 − 48 = 72 |
ANKARA kelimesinin harflerinin yerleri değiştirilerek anlamlı ya da anlamsız kaç farklı altı harfli kelime yazılabilir?
A) 120 B) 240 C) 360 D) 480 E) 720
Kelimede 6 harf var; A harfi 3 kez tekrar ediyor (N, K, R birer kez).
Tekrarlı permütasyon: 6! ÷ 3! = 720 ÷ 6 = 120.
Sonuç: 120 farklı kelime yazılabilir. Doğru cevap A.
- Yuvarlak masada dönmeler aynı sayılır; bu yüzden n! değil (n − 1)! kullanılır.
- “Yan yana olmasın” sorularında doğrudan saymak yerine tümünden yan yana olanları çıkar.
- Rakam sorularında 0 ilk basamağa gelemez; 0’lı ve 0’sız durumları ayrı say.
03Kombinasyon (Seçme)
n farklı elemandan sıra gözetmeksizin r tanesinin seçilmesine kombinasyon denir: C(n, r) = n! ÷ (r! · (n − r)!). Komisyon, takım ve grup oluşturma soruları kombinasyondur.
- başkan ve yardımcı seçimi
- yarışta ilk üç
- rakamlarla sayı yazma
- P(5, 2) = 20
- 2 kişilik temsilci seçimi
- takım, komisyon, grup
- noktalardan doğru veya üçgen
- C(5, 2) = 10
| Özellik / uygulama | Sonuç |
|---|---|
| C(n, 0) = C(n, n) | 1 |
| C(n, 1) | n |
| C(n, r) = C(n, n − r) | C(10, 8) = C(10, 2) = 45 |
| n noktadan geçen doğru (üçü doğrusal değilse) | C(n, 2) |
| n noktadan üçgen (üçü doğrusal değilse) | C(n, 3) |
| “En az bir …” içeren seçimler | Tüm seçimler − hiç içermeyenler |
5 kadın ve 4 erkek arasından en az bir erkeğin bulunduğu 3 kişilik kaç farklı ekip oluşturulabilir?
A) 60 B) 64 C) 70 D) 74 E) 84
Hiçbir kısıtlama olmadan: C(9, 3) = 9 · 8 · 7 ÷ 6 = 84.
Hiç erkek olmayan (yalnız kadınlardan) ekipler: C(5, 3) = 10.
En az bir erkek bulunan: 84 − 10 = 74. Kontrol: 1 erkek C(4,1)·C(5,2) = 40, 2 erkek C(4,2)·C(5,1) = 30, 3 erkek C(4,3) = 4; toplam 74.
Sonuç: 74 farklı ekip oluşturulabilir. Doğru cevap D.
04Olasılığa Giriş
Bir deneyin bütün olası sonuçlarının kümesine örnek uzay (E), örnek uzayın alt kümelerine olay denir. Sonuçlar eşit şanslıysa:
| Deney | Örnek uzayın eleman sayısı |
|---|---|
| Bir zar | 6 |
| İki zar | 36 |
| Bir madeni para n kez | 2ⁿ |
| Torbadan aynı anda r top (toplam n) | C(n, r) |
İki zarın toplamı
| Toplam | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Durum | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 5 | 4 | 3 | 2 | 1 |
İki zar birlikte atılıyor. Üst yüze gelen sayıların toplamının en az 10 olma olasılığı kaçtır?
A) 1/18 B) 1/12 C) 1/9 D) 5/36 E) 1/6
Örnek uzay 6 · 6 = 36 elemanlıdır.
Toplam 10: (4,6), (5,5), (6,4); toplam 11: (5,6), (6,5); toplam 12: (6,6). Toplam 6 durum.
P = 6 ÷ 36 = 1/6.
Sonuç: Olasılık 1/6’dır. Doğru cevap E.
05Bileşik Olaylarda Olasılık
| Durum | Kural |
|---|---|
| Ayrık olaylar (aynı anda olamaz) | P(A ∪ B) = P(A) + P(B) |
| Ayrık olmayan olaylar | P(A ∪ B) = P(A) + P(B) − P(A ∩ B) |
| Bağımsız olaylar | P(A ∩ B) = P(A) · P(B); para ve zar atışları bağımsızdır. |
| Geri koymadan çekiliş | Her çekilişte toplam ve istenen sayı bir azalır; olasılıklar çarpılır. |
| “En az bir” olasılığı | 1 − P(hiç olmaması) |
Bir torbada 4 kırmızı ve 6 beyaz top vardır. Torbadan geri konmamak koşuluyla art arda iki top çekiliyor. İki topun da kırmızı olma olasılığı kaçtır?
A) 1/15 B) 2/15 C) 4/25 D) 1/5 E) 4/15
Birinci topun kırmızı olma olasılığı 4/10.
Top geri konmadığı için ikinci çekilişte 3 kırmızı, 9 top kalır: 3/9.
4/10 · 3/9 = 12/90 = 2/15. Kombinasyonla kontrol: C(4,2) ÷ C(10,2) = 6 ÷ 45 = 2/15.
Sonuç: Olasılık 2/15’tir. Doğru cevap B.
- Geri koyarak çekilişte olasılıklar değişmez (4/10 · 4/10 = 4/25); geri koymadan çekilişte değişir.
- Olasılıkları sıfırdan büyük ayrık olaylar bağımsız değildir; biri olunca diğeri olamaz.
- Olasılık 1’den büyük ya da negatif çıkarsa işlemde hata vardır.
- “Ya … ya” → topla; “ve, art arda” → çarp.
- 0! = 1; 5! = 120; 6! = 720.
- P(n, r) = n! ÷ (n − r)!: sıra önemli.
- C(n, r) = n! ÷ (r!(n − r)!): sıra önemsiz.
- Tekrarlı permütasyon: n! ÷ (a! · b! · …).
- Yuvarlak masa: (n − 1)!.
- Yan yana: blok × iç sıralama; yan yana değil: tümü − yan yana.
- “En az bir”: tümü − hiç.
- P(A) = istenen ÷ tüm; P(A′) = 1 − P(A).
- Bağımsız olaylarda çarp; ayrık olaylarda topla.
- İki zarda örnek uzay 36; en olası toplam 7.
4 farklı gömleği, 3 farklı pantolonu ve 2 farklı ayakkabısı olan biri bir gömlek, bir pantolon ve bir ayakkabıyı kaç farklı biçimde seçebilir?
- 9
- 12
- 18
- 24
- 36
6 kişilik bir kulüpten bir başkan ve bir başkan yardımcısı kaç farklı biçimde seçilebilir?
- 12
- 15
- 30
- 36
- 60
8 kişilik bir gruptan 3 kişilik bir komisyon kaç farklı biçimde oluşturulabilir?
- 56
- 64
- 112
- 168
- 336
Anne, baba ve üç çocuktan oluşan bir aile yuvarlak bir masanın etrafına anne ile baba yan yana olmak koşuluyla kaç farklı biçimde oturabilir?
- 6
- 12
- 24
- 48
- 120
Bir zar atıldığında üst yüze asal sayı ya da 4 gelme olasılığı kaçtır?
- 1/6
- 1/3
- 1/2
- 2/3
- 5/6
Bir madeni para 3 kez atılıyor. En az bir kez tura gelme olasılığı kaçtır?
- 3/8
- 1/2
- 5/8
- 3/4
- 7/8
Konu testi cevap anahtarını göster
Konu Testi · Cevap Anahtarı
Bu konuyu 15 soruluk etkileşimli testle pekiştir: şıkkını işaretle, bitince puanını ve her sorunun çözümünü gör.
← KPSS Matematik Ders Notları · KPSS Ders Notları
Notlar Yazılı Deposu tarafından hazırlanmıştır, resmî kaynak değildir. Bir hata gördüyseniz bize bildirin.