KPSS Matematik Ders Notları: Sayma, Permütasyon, Kombinasyon ve Olasılık

KPSS Matematik sayma, permütasyon, kombinasyon ve olasılık konu anlatımı ve ders notu: toplama-çarpma ilkesi, faktöriyel, sıralama ve seçme formülleri, dairesel ve tekrarlı permütasyon, zar-para-torba olasılık soruları çözümlü örneklerle.

KONUYU VİDEODAN DİNLE

Anlatım: Matematiğin Güler Yüzü · Permütasyon Kombinasyon Olasılık (42:22)

SINAVDA NE ÇIKAR?
Sayma, permütasyon ve kombinasyongenellikle 1 soru
Olasılıkgenellikle 1 soru
Dağılım son yılların sınavlarına göre yaklaşıktır; her yıl değişebilir.

01Sayma İlkeleri ve Faktöriyel

Toplama yoluyla sayma
  • “ya … ya da …” durumları
  • seçenekler ayrık, biri seçilir
  • 3 roman veya 4 hikâye kitabından biri: 3 + 4 = 7
Çarpma yoluyla sayma
  • “… ve …” art arda seçimler
  • her aşamanın seçenek sayısı çarpılır
  • A’dan B’ye 3, B’den C’ye 4 yol: 3 · 4 = 12

Rakam sorularında basamaklar en kısıtlı olandan başlanarak doldurulur. Örneğin çift sayı isteniyorsa önce birler basamağı, rakamlar farklı ve 0 varsa ayrıca yüzler basamağı düşünülür.

Faktöriyel

1’den n’ye kadar olan sayma sayılarının çarpımına n faktöriyel denir: n! = n · (n − 1) · … · 2 · 1. Tanım gereği 0! = 1 ve 1! = 1’dir.

n01234567
n!1126241207205040

Faktöriyelli bölmelerde büyük olan küçüğe kadar açılır: 8! ÷ 6! = 8 · 7 = 56.

ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

0, 1, 2, 3, 4 rakamları kullanılarak rakamları birbirinden farklı üç basamaklı kaç tane çift sayı yazılabilir?

A) 24    B) 27    C) 30    D) 36    E) 48

Birler basamağı 0 olursa: yüzler için 4, onlar için 3 seçenek → 4 · 3 = 12.

Birler basamağı 2 veya 4 olursa (2 durum): yüzler 0 ve birler rakamı dışında 3 seçenek, onlar kalan 3 rakamdan biri → 2 · 3 · 3 = 18.

Durumlar ayrık olduğu için toplanır: 12 + 18 = 30.

Sonuç: 30 çift sayı yazılabilir. Doğru cevap C.

Reklam

02Permütasyon (Sıralama)

n farklı elemanın r tanesinin sıralı dizilişlerine permütasyon denir. Sıranın önemli olduğu durumlarda kullanılır: başkan-yardımcı seçimi, yarış sıralaması, şifre.

DurumFormülÖrnek
n elemanın tamamının sıralanışın!5 kişi sıraya: 120
n elemandan r’li sıralamaP(n, r) = n! ÷ (n − r)!P(6, 2) = 30
Tekrarlı elemanlar (a tane aynı, b tane aynı)n! ÷ (a! · b!)KAYAK: 5! ÷ (2! · 2!) = 30
Dairesel (yuvarlak masa)(n − 1)!5 kişi: 24
Belirli kişiler yan yanaBlok tek kişi sayılır × blok içi sıralama5 kişide A, B yan yana: 4! · 2! = 48
Belirli kişiler yan yana değilTümü − yan yana olanlar120 − 48 = 72
ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

ANKARA kelimesinin harflerinin yerleri değiştirilerek anlamlı ya da anlamsız kaç farklı altı harfli kelime yazılabilir?

A) 120    B) 240    C) 360    D) 480    E) 720

Kelimede 6 harf var; A harfi 3 kez tekrar ediyor (N, K, R birer kez).

Tekrarlı permütasyon: 6! ÷ 3! = 720 ÷ 6 = 120.

Sonuç: 120 farklı kelime yazılabilir. Doğru cevap A.

!DİKKAT
  • Yuvarlak masada dönmeler aynı sayılır; bu yüzden n! değil (n − 1)! kullanılır.
  • “Yan yana olmasın” sorularında doğrudan saymak yerine tümünden yan yana olanları çıkar.
  • Rakam sorularında 0 ilk basamağa gelemez; 0’lı ve 0’sız durumları ayrı say.

03Kombinasyon (Seçme)

n farklı elemandan sıra gözetmeksizin r tanesinin seçilmesine kombinasyon denir: C(n, r) = n! ÷ (r! · (n − r)!). Komisyon, takım ve grup oluşturma soruları kombinasyondur.

Permütasyon: sıra önemli
  • başkan ve yardımcı seçimi
  • yarışta ilk üç
  • rakamlarla sayı yazma
  • P(5, 2) = 20
Kombinasyon: sıra önemsiz
  • 2 kişilik temsilci seçimi
  • takım, komisyon, grup
  • noktalardan doğru veya üçgen
  • C(5, 2) = 10
Özellik / uygulamaSonuç
C(n, 0) = C(n, n)1
C(n, 1)n
C(n, r) = C(n, n − r)C(10, 8) = C(10, 2) = 45
n noktadan geçen doğru (üçü doğrusal değilse)C(n, 2)
n noktadan üçgen (üçü doğrusal değilse)C(n, 3)
“En az bir …” içeren seçimlerTüm seçimler − hiç içermeyenler
ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

5 kadın ve 4 erkek arasından en az bir erkeğin bulunduğu 3 kişilik kaç farklı ekip oluşturulabilir?

A) 60    B) 64    C) 70    D) 74    E) 84

Hiçbir kısıtlama olmadan: C(9, 3) = 9 · 8 · 7 ÷ 6 = 84.

Hiç erkek olmayan (yalnız kadınlardan) ekipler: C(5, 3) = 10.

En az bir erkek bulunan: 84 − 10 = 74. Kontrol: 1 erkek C(4,1)·C(5,2) = 40, 2 erkek C(4,2)·C(5,1) = 30, 3 erkek C(4,3) = 4; toplam 74.

Sonuç: 74 farklı ekip oluşturulabilir. Doğru cevap D.

Reklam

04Olasılığa Giriş

Bir deneyin bütün olası sonuçlarının kümesine örnek uzay (E), örnek uzayın alt kümelerine olay denir. Sonuçlar eşit şanslıysa:

P(A) = s(A) ÷ s(E)0 ≤ P(A) ≤ 1P(A′) = 1 − P(A)P(E) = 1, P(∅) = 0
DeneyÖrnek uzayın eleman sayısı
Bir zar6
İki zar36
Bir madeni para n kez2ⁿ
Torbadan aynı anda r top (toplam n)C(n, r)

İki zarın toplamı

Toplam23456789101112
Durum12345654321
En olası toplam 7’dir (6/36 = 1/6). Toplamların durum sayıları 7’ye göre simetriktir.
ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

İki zar birlikte atılıyor. Üst yüze gelen sayıların toplamının en az 10 olma olasılığı kaçtır?

A) 1/18    B) 1/12    C) 1/9    D) 5/36    E) 1/6

Örnek uzay 6 · 6 = 36 elemanlıdır.

Toplam 10: (4,6), (5,5), (6,4); toplam 11: (5,6), (6,5); toplam 12: (6,6). Toplam 6 durum.

P = 6 ÷ 36 = 1/6.

Sonuç: Olasılık 1/6’dır. Doğru cevap E.

05Bileşik Olaylarda Olasılık

DurumKural
Ayrık olaylar (aynı anda olamaz)P(A ∪ B) = P(A) + P(B)
Ayrık olmayan olaylarP(A ∪ B) = P(A) + P(B) − P(A ∩ B)
Bağımsız olaylarP(A ∩ B) = P(A) · P(B); para ve zar atışları bağımsızdır.
Geri koymadan çekilişHer çekilişte toplam ve istenen sayı bir azalır; olasılıklar çarpılır.
“En az bir” olasılığı1 − P(hiç olmaması)
Örnek uzayı belirle
↓
“ve” → çarp, “veya” → topla (kesişimi çıkar)
↓
“En az bir” görürsen tümleyeni kullan
↓
Sonucun 0 ile 1 arasında olduğunu kontrol et
ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

Bir torbada 4 kırmızı ve 6 beyaz top vardır. Torbadan geri konmamak koşuluyla art arda iki top çekiliyor. İki topun da kırmızı olma olasılığı kaçtır?

A) 1/15    B) 2/15    C) 4/25    D) 1/5    E) 4/15

Birinci topun kırmızı olma olasılığı 4/10.

Top geri konmadığı için ikinci çekilişte 3 kırmızı, 9 top kalır: 3/9.

4/10 · 3/9 = 12/90 = 2/15. Kombinasyonla kontrol: C(4,2) ÷ C(10,2) = 6 ÷ 45 = 2/15.

Sonuç: Olasılık 2/15’tir. Doğru cevap B.

!DİKKAT
  • Geri koyarak çekilişte olasılıklar değişmez (4/10 · 4/10 = 4/25); geri koymadan çekilişte değişir.
  • Olasılıkları sıfırdan büyük ayrık olaylar bağımsız değildir; biri olunca diğeri olamaz.
  • Olasılık 1’den büyük ya da negatif çıkarsa işlemde hata vardır.
SON TEKRAR
  • “Ya … ya” → topla; “ve, art arda” → çarp.
  • 0! = 1; 5! = 120; 6! = 720.
  • P(n, r) = n! ÷ (n − r)!: sıra önemli.
  • C(n, r) = n! ÷ (r!(n − r)!): sıra önemsiz.
  • Tekrarlı permütasyon: n! ÷ (a! · b! · …).
  • Yuvarlak masa: (n − 1)!.
  • Yan yana: blok × iç sıralama; yan yana değil: tümü − yan yana.
  • “En az bir”: tümü − hiç.
  • P(A) = istenen ÷ tüm; P(A′) = 1 − P(A).
  • Bağımsız olaylarda çarp; ayrık olaylarda topla.
  • İki zarda örnek uzay 36; en olası toplam 7.
Reklam
Konu TestiKPSS Matematik · 6 soru
1.

4 farklı gömleği, 3 farklı pantolonu ve 2 farklı ayakkabısı olan biri bir gömlek, bir pantolon ve bir ayakkabıyı kaç farklı biçimde seçebilir?

  1. 9
  2. 12
  3. 18
  4. 24
  5. 36
2.

6 kişilik bir kulüpten bir başkan ve bir başkan yardımcısı kaç farklı biçimde seçilebilir?

  1. 12
  2. 15
  3. 30
  4. 36
  5. 60
3.

8 kişilik bir gruptan 3 kişilik bir komisyon kaç farklı biçimde oluşturulabilir?

  1. 56
  2. 64
  3. 112
  4. 168
  5. 336
4.

Anne, baba ve üç çocuktan oluşan bir aile yuvarlak bir masanın etrafına anne ile baba yan yana olmak koşuluyla kaç farklı biçimde oturabilir?

  1. 6
  2. 12
  3. 24
  4. 48
  5. 120
5.

Bir zar atıldığında üst yüze asal sayı ya da 4 gelme olasılığı kaçtır?

  1. 1/6
  2. 1/3
  3. 1/2
  4. 2/3
  5. 5/6
6.

Bir madeni para 3 kez atılıyor. En az bir kez tura gelme olasılığı kaçtır?

  1. 3/8
  2. 1/2
  3. 5/8
  4. 3/4
  5. 7/8
Konu testi cevap anahtarını göster

Konu Testi · Cevap Anahtarı

1.
Cevap: D Çarpma ilkesi: 4 · 3 · 2 = 24.
2.
Cevap: C Sıra önemli: P(6, 2) = 6 · 5 = 30.
3.
Cevap: A C(8, 3) = 8 · 7 · 6 ÷ 6 = 56.
4.
Cevap: B Anne-baba tek blok: 4 birim yuvarlak masada (4 − 1)! = 6; blok içi 2! = 2. Toplam 12.
5.
Cevap: D İstenen sonuçlar 2, 3, 5 ve 4: 4 durum. 4/6 = 2/3.
6.
Cevap: E Hiç tura gelmemesi (YYY) 1/8. 1 − 1/8 = 7/8.
KONU TESTİ

Bu konuyu 15 soruluk etkileşimli testle pekiştir: şıkkını işaretle, bitince puanını ve her sorunun çözümünü gör.

Sayma, Permütasyon, Kombinasyon ve Olasılık testini çöz →

Taze Mühendis
Bu konuda takıldığın bir yer mi var?Taze Mühendis adım adım anlatsın · Yapay zeka · Ücretsiz

← KPSS Matematik Ders Notları · KPSS Ders Notları

Notlar Yazılı Deposu tarafından hazırlanmıştır, resmî kaynak değildir. Bir hata gördüyseniz bize bildirin.

#Sınıf, Konu ya da Başlık Ara...