KPSS Matematik Ders Notları: Kümeler, Fonksiyonlar, İşlem ve Modüler Aritmetik
KPSS Matematik kümeler, fonksiyonlar, işlem ve modüler aritmetik konu anlatımı ve ders notu: alt küme sayısı, Venn şeması problemleri, bileşke ve ters fonksiyon, tanımlı işlemler, birim-ters eleman ve gün-saat hesabı çözümlü örneklerle.
KPSS Matematik
KONUYU VİDEODAN DİNLE
Anlatım: Retro Yayıncılık · 46) İşlem – Modüler Aritmetik | Matematik | İlker KARABULUT – 2026 (37:30)
| Kümeler ve Venn şeması problemleri | genellikle 1 soru |
| Fonksiyonlar | genellikle 0–1 soru |
| İşlem | genellikle 0–1 soru |
| Modüler aritmetik | genellikle 0–1 soru |
01Kümelerde Temel Kavramlar
Küme, iyi tanımlanmış nesneler topluluğudur; “güzel şehirler” küme belirtmez, “Türkiye’nin 81 ili” belirtir. Kümeler liste yöntemiyle {1, 2, 3}, ortak özellik yöntemiyle {x | x < 4, x ∈ N⁺} ya da Venn şemasıyla gösterilir. A kümesinin eleman sayısı s(A) ile yazılır.
| Kavram | Açıklama / formül (s(A) = n) |
|---|---|
| Boş küme | ∅ veya { }; {∅} ise bir elemanlı kümedir, boş değildir. |
| Alt küme (B ⊂ A) | B’nin her elemanı A’da varsa. Boş küme her kümenin alt kümesidir. |
| Alt küme sayısı | 2ⁿ |
| Öz alt küme sayısı | 2ⁿ − 1 (kümenin kendisi hariç) |
| r elemanlı alt küme sayısı | C(n, r) |
| Belirli k eleman mutlaka bulunan alt küme | 2ⁿ⁻ᵏ |
| Eşit küme | Elemanları aynı olan kümeler; sıra ve tekrar önemsizdir. |
Örnek: A = {a, b, c, d} için alt küme sayısı 2⁴ = 16, öz alt küme sayısı 15’tir; “a” elemanını içeren alt küme sayısı 2³ = 8’dir.
02Küme İşlemleri ve Venn Problemleri
| İşlem | Anlamı |
|---|---|
| A ∪ B (birleşim) | A’da veya B’de olanlar |
| A ∩ B (kesişim) | Hem A’da hem B’de olanlar |
| A \ B (fark) | A’da olup B’de olmayanlar (yalnız A) |
| A′ (tümleyen) | Evrensel kümede olup A’da olmayanlar |
| s(A ∪ B) | s(A) + s(B) − s(A ∩ B) |
| Üç küme | s(A ∪ B ∪ C) = s(A) + s(B) + s(C) − s(A∩B) − s(A∩C) − s(B∩C) + s(A∩B∩C) |
| De Morgan | (A ∪ B)′ = A′ ∩ B′; (A ∩ B)′ = A′ ∪ B′ |
| Kartezyen çarpım | s(A × B) = s(A) · s(B) |
40 kişilik bir sınıfta 25 kişi İngilizce, 18 kişi Almanca bilmektedir. Bu iki dilden hiçbirini bilmeyen 7 kişi olduğuna göre bu dillerden yalnızca birini bilen kaç kişi vardır?
A) 18 B) 20 C) 21 D) 23 E) 25
En az bir dil bilen: 40 − 7 = 33 kişi.
İkisini de bilen: 25 + 18 − 33 = 10 kişi.
Yalnız İngilizce 25 − 10 = 15, yalnız Almanca 18 − 10 = 8; toplam 23.
Sonuç: Yalnızca bir dil bilen 23 kişidir. Doğru cevap D.
- “İngilizce bilenler” ile “yalnız İngilizce bilenler” farklı bölgelerdir; kesişim dahil mi, dikkatle oku.
- “En az birini bilen” birleşim, “hiçbirini bilmeyen” tümleyendir.
- s(A \ B) = s(A) − s(A ∩ B).
03Fonksiyonlar
A kümesinin her elemanını B kümesinin yalnız bir elemanıyla eşleyen kurala A’dan B’ye fonksiyon denir ve f: A → B ile gösterilir. A tanım kümesi, B değer kümesidir; eşlenen elemanların kümesi f(A) ise görüntü kümesidir.
- A’da açıkta eleman kalmaz
- her elemandan tek ok çıkar
- B’de açıkta eleman kalabilir
- B’deki bir elemana birden çok ok gelebilir
- A’da eşlenmeyen eleman varsa
- A’daki bir eleman iki farklı elemanla eşlenirse
- tanım kümesinde paydayı 0 yapan değer varsa
| Fonksiyon türü | Özellik |
|---|---|
| Birebir | Farklı elemanların görüntüleri farklıdır. |
| Örten | Görüntü kümesi değer kümesine eşittir; B’de açıkta eleman kalmaz. |
| Birim | f(x) = x |
| Sabit | f(x) = c; her elemanın görüntüsü aynıdır. |
| Doğrusal | f(x) = ax + b |
s(A) = m ve s(B) = n ise A’dan B’ye tanımlanabilecek fonksiyon sayısı nᵐ’dir. Değer bulma sorularında parantezin içi istenen değere eşitlenir: f(2x − 1) verilip f(3) soruluyorsa 2x − 1 = 3 yazılır.
f(2x − 1) = 6x + 5 olduğuna göre f(3) kaçtır?
A) 11 B) 14 C) 17 D) 19 E) 23
Parantezin içini 3’e eşitle: 2x − 1 = 3 → x = 2.
x = 2’yi sağ tarafta yerine yaz: 6 · 2 + 5 = 17.
Sonuç: f(3) = 17. Doğru cevap C.
04Bileşke ve Ters Fonksiyon
Bileşke: (f ∘ g)(x) = f(g(x)). İşlem sağdan sola yapılır: önce g, sonra f uygulanır. Bileşke işleminin değişme özelliği genellikle yoktur; f ∘ g ile g ∘ f farklı olabilir.
Ters fonksiyon: Birebir ve örten bir f fonksiyonu için f(a) = b ise f⁻¹(b) = a’dır. Tersini bulmak için y = f(x) yazılır, x yalnız bırakılır, sonra x ile y’nin yeri değiştirilir.
| f(x) | f⁻¹(x) |
|---|---|
| ax + b | (x − b) / a |
| (ax + b) / (cx + d) | (−dx + b) / (cx − a) |
| x³ | ∛x |
- (f ∘ f⁻¹)(x) = (f⁻¹ ∘ f)(x) = x.
- f⁻¹(k) sorulduğunda tersi bulmak şart değildir; f(x) = k denklemi çözülür.
- (f ∘ g)⁻¹ = g⁻¹ ∘ f⁻¹ (sıra ters döner).
f(x) = 3x − 2 ve g(x) = x + 4 olduğuna göre (g ∘ f)(2) + f⁻¹(7) toplamı kaçtır?
A) 11 B) 12 C) 13 D) 14 E) 15
Önce içteki fonksiyon: f(2) = 3 · 2 − 2 = 4. Sonra g(4) = 4 + 4 = 8.
f⁻¹(7) için f(x) = 7 çöz: 3x − 2 = 7 → x = 3.
Toplam: 8 + 3 = 11.
Sonuç: İstenen toplam 11’dir. Doğru cevap A.
05İşlem
Soruda yeni bir sembolle (∗, ∆, ∘, ⊕) tanımlanan kurala işlem denir. Örneğin a ∗ b = a + b − 2 tanımında 5 ∗ 3 = 5 + 3 − 2 = 6’dır. Sorular genellikle değer hesaplama ya da işlemin özellikleri üzerinedir.
| Özellik | Koşul |
|---|---|
| Kapalılık | Kümenin iki elemanının işlem sonucu yine kümededir. |
| Değişme | a ∗ b = b ∗ a. Tablo verilmişse köşegene göre simetri aranır. |
| Birleşme | (a ∗ b) ∗ c = a ∗ (b ∗ c) |
| Birim eleman (e) | a ∗ e = e ∗ a = a |
| Ters eleman (a⁻¹) | a ∗ a⁻¹ = a⁻¹ ∗ a = e |
Gerçek sayılar kümesinde a ∗ b = a + b − 2 işlemi tanımlanıyor. Bu işleme göre 5’in tersi kaçtır?
A) −3 B) −1 C) 0 D) 1 E) 3
Birim eleman: a + e − 2 = a → e = 2.
5’in tersi x olsun: 5 ∗ x = 2 → 5 + x − 2 = 2 → x = −1.
Kontrol: 5 ∗ (−1) = 5 − 1 − 2 = 2 = e.
Sonuç: 5’in tersi −1’dir. Doğru cevap B.
06Modüler Aritmetik
a ve b’nin m’ye bölümünden kalanlar eşitse a ile b, m modülüne göre denktir: a ≡ b (mod m). Örneğin 23 ≡ 2 (mod 7), çünkü 23 = 7 · 3 + 2. Modüler aritmetik; gün, saat, ay ve tekrar eden örüntü sorularının temelidir.
| Uygulama | Modül | Örnek |
|---|---|---|
| Haftanın günleri | 7 | Pazartesiden 10 gün sonra: 10 ≡ 3 → perşembe |
| Saat (24’lük) | 24 | Saat 20.00’den 30 saat sonra: 50 ≡ 2 → 02.00 |
| Aylar | 12 | Martın 15 ay sonrası: 15 ≡ 3 → haziran |
| Tekrarlayan dizi | Döngü uzunluğu | 4’lü döngüde 2026. terim: 2026 ≡ 2 → 2. terim |
İşlem kuralları ve üslü ifadeler
- Toplama, çıkarma ve çarpmada sayılar kalanlarıyla değiştirilebilir: (17 · 23) mod 5 = (2 · 3) mod 5 = 1.
- Üslü ifadede kalanı 1 yapan kuvvet aranır: 2³ = 8 ≡ 1 (mod 7) olduğundan 2¹⁰⁰ = (2³)³³ · 2 ≡ 2 (mod 7).
- 7⁴⁵’in 5’e bölümünden kalan: 7 ≡ 2; 2’nin kuvvetleri 2, 4, 3, 1 diye 4’lü döngü yapar; 45 = 4 · 11 + 1 → kalan 2.
Bugün günlerden çarşamba olduğuna göre 250 gün sonra hangi gündür?
A) Pazartesi B) Salı C) Perşembe D) Cuma E) Cumartesi
Hafta 7 günde tekrar eder: 250 = 7 · 35 + 5, yani 250 ≡ 5 (mod 7).
Çarşambadan 5 gün ileri say: perşembe (1), cuma (2), cumartesi (3), pazar (4), pazartesi (5).
Sonuç: 250 gün sonra pazartesidir. Doğru cevap A.
- “n gün sonra” sorusunda bugün sayılmaz; saymaya ertesi günden başlanır.
- Kalan 0 çıkarsa döngünün son elemanı alınır (ör. 4’lü döngüde 2024. terim 4. terimdir).
- Negatif sayının kalanı pozitif yazılır: −3 ≡ 4 (mod 7).
- n elemanlı kümenin 2ⁿ alt kümesi, 2ⁿ − 1 öz alt kümesi vardır.
- {∅} boş küme değildir; ∅ her kümenin alt kümesidir.
- s(A ∪ B) = s(A) + s(B) − s(A ∩ B).
- Venn şemasını kesişimden başlayarak doldur.
- Fonksiyonda tanım kümesinde açıkta eleman kalmaz, her elemandan tek ok çıkar.
- f(x) = ax + b → f⁻¹(x) = (x − b)/a.
- f⁻¹(k) için f(x) = k çöz.
- (f ∘ g)(x) = f(g(x)): önce g.
- Birim eleman a ∗ e = a; ters eleman a ∗ a⁻¹ = e.
- Günler mod 7, saat mod 24, aylar mod 12.
- Kalan 0 ise döngünün son elemanı alınır.
4 elemanlı bir kümenin öz alt küme sayısı kaçtır?
- 8
- 12
- 15
- 16
- 31
s(A) = 12, s(B) = 9 ve s(A ∪ B) = 16 olduğuna göre s(A \ B) kaçtır?
- 3
- 4
- 5
- 7
- 9
f(x) = 2x + 3 olduğuna göre f⁻¹(11) kaçtır?
- 3
- 4
- 5
- 7
- 25
f(x) = x² − 1 ve g(x) = 2x + 1 olduğuna göre (f ∘ g)(1) kaçtır?
- 3
- 4
- 5
- 7
- 8
a ∘ b = 2a − b + a · b işlemine göre 3 ∘ 2 kaçtır?
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
Saat şu an 09.00’dur. 100 saat sonra saat kaçı gösterir?
- 11.00
- 12.00
- 13.00
- 14.00
- 15.00
Konu testi cevap anahtarını göster
Konu Testi · Cevap Anahtarı
Bu konuyu 15 soruluk etkileşimli testle pekiştir: şıkkını işaretle, bitince puanını ve her sorunun çözümünü gör.
Kümeler, Fonksiyonlar, İşlem ve Modüler Aritmetik testini çöz →
← KPSS Matematik Ders Notları · KPSS Ders Notları
Notlar Yazılı Deposu tarafından hazırlanmıştır, resmî kaynak değildir. Bir hata gördüyseniz bize bildirin.