KPSS Matematik Ders Notları: Yüzde, Kâr-Zarar, Karışım ve Hareket Problemleri

KPSS Matematik yüzde, kâr-zarar, karışım ve hareket problemleri konu anlatımı ve ders notu: ardışık yüzde değişimi, indirim ve kâr hesabı, basit faiz, tuz-şeker oranı, karşılaşma ve yetişme soruları çözümlü örneklerle.

KPSS Matematik

Yüzde, Kâr-Zarar, Karışım ve Hareket Problemleri
  1. 01Yüzde Problemleri
  2. 02Kâr-Zarar ve İndirim
  3. 03Basit Faiz
  4. 04Karışım Problemleri
  5. 05Hareket Problemleri

KONUYU VİDEODAN DİNLE

Anlatım: Yargı Plus · 49 – Yüzde – Kâr – Zarar Problemleri – 1 – İlyas Güneş | KPSS – MEB AGS (37:52)

SINAVDA NE ÇIKAR?
Yüzde ve kâr-zarargenellikle 1–2 soru
Karışımgenellikle 0–1 soru
Hareketgenellikle 1 soru
Basit faizseyrek
Dağılım son yılların sınavlarına göre yaklaşıktır; her yıl değişebilir.

01Yüzde Problemleri

Yüzde, paydası 100 olan orandır: %25 = 25/100 = 1/4. Yüzde sorularında en hızlı yöntem, değişimi bir çarpan olarak yazmaktır.

İfadeKarşılığı
a sayısının %b’sia · b / 100
x’in %20 fazlası1,2x
x’in %35 eksiği0,65x
Önce %20 artış, sonra %10 artışx · 1,2 · 1,1 = 1,32x (%32 artış)
Değişim yüzdesi(Yeni − Eski) ÷ Eski × 100

Değişim yüzdesinde payda her zaman ilk değerdir. 80’den 100’e çıkış %25 artıştır; 100’den 80’e iniş ise %20 azalıştır.

ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

Bir ürünün fiyatına önce %20 zam, ardından yeni fiyat üzerinden %25 indirim yapılıyor. Ürünün son fiyatı ilk fiyatına göre nasıl değişmiştir?

A) %5 ucuzlamıştır    B) %10 ucuzlamıştır    C) %5 pahalanmıştır    D) Değişmemiştir    E) %10 pahalanmıştır

İlk fiyat 100 olsun. %20 zamla 120 olur.

120’nin %25’i 30; indirimle 120 − 30 = 90.

Çarpanlarla: 1,2 · 0,75 = 0,90. Fiyat ilk değerin %90’ına inmiştir.

Sonuç: Ürün %10 ucuzlamıştır. Doğru cevap B.

!DİKKAT
  • %20 zam ile ardından gelen %20 indirim birbirini götürmez: 1,2 · 0,8 = 0,96, yani %4 ucuzlama olur.
  • Ardışık yüzdeler toplanmaz, çarpılır.
  • “Yüzde kaç arttı” sorusunda payda yeni değer değil, eski değerdir.
Reklam

02Kâr-Zarar ve İndirim

Aksi belirtilmedikçe kâr ve zarar alış (maliyet) fiyatı üzerinden, indirim ise etiket fiyatı üzerinden hesaplanır.

Kâr-zarar
  • Satış = Alış ± Kâr/Zarar
  • %k kâr: Satış = Alış · (100 + k)/100
  • %z zarar: Satış = Alış · (100 − z)/100
  • Kâr % = Kâr ÷ Alış × 100
İndirim
  • Etiket fiyatı üzerinden yapılır
  • %i indirim: Satış = Etiket · (100 − i)/100
  • Ardışık indirimler çarpılır
  • İndirimli satış yine alışla karşılaştırılır
Alış fiyatını 100 (ya da x) kabul et
↓
Etiket ve indirimle satış fiyatını yaz
↓
Satış − Alış = kâr (negatifse zarar)
↓
Kâr yüzdesi = Kâr ÷ Alış × 100
ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

Bir esnaf bir malı %30 kârla 520 TL’ye satmaktadır. Aynı malı %10 zararla satsaydı kaç TL’ye satmış olurdu?

A) 340    B) 350    C) 360    D) 380    E) 400

Alış fiyatı x olsun: 1,3x = 520 → x = 400 TL.

%10 zararla satış: 400 · 0,9 = 360 TL.

Sonuç: Mal 360 TL’ye satılırdı. Doğru cevap C.

03Basit Faiz

Basit faizde faiz yalnızca ana para üzerinden hesaplanır. A ana para, n yıllık faiz oranı (%) ve t süre olmak üzere:

t yıl ise F = A · n · t ÷ 100t ay ise F = A · n · t ÷ 1200Toplam = A + F

Örnek: 10.000 TL yıllık %24 basit faizle 2 yılda 10.000 · 24 · 2 ÷ 100 = 4.800 TL faiz getirir; dönem sonunda toplam 14.800 TL olur. Bileşik faizde ise her dönemin faizi ana paraya eklenerek yeniden faiz işletilir; KPSS’de daha çok basit faiz sorulur.

Reklam

04Karışım Problemleri

Bir karışımdaki maddenin oranı, madde miktarı ÷ karışımın toplam miktarı ile bulunur. Tuzlu su, şekerli su, alaşım ve meyve suyu soruları aynı mantıkla çözülür.

DurumNe değişir?
Su eklemekMadde sabit, karışım artar → oran azalır
Su buharlaştırmakMadde sabit, karışım azalır → oran artar
Madde eklemekMadde ve karışım aynı miktarda artar
İki karışımı birleştirmekOran = (m₁·y₁ + m₂·y₂) ÷ (m₁ + m₂)

Örnek: %30 şekerli 200 g karışımda 60 g şeker vardır. Bu karışıma x g su eklenip oran %20 yapılmak istenirse 60 ÷ (200 + x) = 0,2 → x = 100 g.

ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

Tuz oranı %20 olan 60 gram tuzlu su ile tuz oranı %40 olan 40 gram tuzlu su karıştırılıyor. Yeni karışımın tuz oranı yüzde kaçtır?

A) %20    B) %22    C) %24    D) %26    E) %28

Birinci karışımdaki tuz: 60 · 0,20 = 12 g. İkincideki tuz: 40 · 0,40 = 16 g.

Toplam tuz 28 g, toplam karışım 100 g.

Oran: 28 ÷ 100 = %28.

Sonuç: Yeni karışımın tuz oranı %28’dir. Doğru cevap E.

!DİKKAT
  • İki karışımın oranlarının aritmetik ortalaması, yalnızca miktarlar eşitse sonucu verir.
  • Karışımın oranı, karıştırılan oranların en küçüğü ile en büyüğü arasında kalmalıdır; bu kontrol yanlış seçenekleri eler.
  • Su eklenince maddenin miktarı değişmez; yalnızca oranı değişir.

05Hareket Problemleri

Temel bağıntı Yol = Hız × Zaman (x = v · t) eşitliğidir. Birimlerin uyumlu olmasına dikkat edilir: km/sa ile m/sn arasında 1 m/sn = 3,6 km/sa’tir.

ABv₁v₂Karşılaşma: t = x ÷ (v₁ + v₂)Aynı yönde yetişme: t = x ÷ (v₁ − v₂)
Zıt yönde hızlar toplanır, aynı yönde hızlar çıkarılır.
DurumBağıntı
Karşılıklı hareket (karşılaşma)x = (v₁ + v₂) · t
Aynı yönde hareket (yetişme)x = (v₁ − v₂) · t; x aradaki mesafe
Ortalama hızToplam yol ÷ toplam zaman
Eşit yollar v₁ ve v₂ ile gidilirseOrtalama hız = 2v₁v₂ ÷ (v₁ + v₂)
Akıntı hızı a, durgun su hızı vAkıntı yönünde v + a, akıntıya karşı v − a
Tren köprüden geçerseAlınan yol = köprü + tren uzunluğu

Örnek: 200 m uzunluğundaki bir tren saatte 72 km (72 ÷ 3,6 = 20 m/sn) hızla 400 m’lik bir köprüyü (400 + 200) ÷ 20 = 30 saniyede tamamen geçer.

ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

Aralarında 360 km bulunan A ve B kentlerinden saatteki hızları 70 km ve 50 km olan iki araç aynı anda birbirine doğru hareket ediyor. Hızı 70 km olan araç A’dan çıktığına göre araçlar karşılaştığında bu araç A’dan kaç km uzaktadır?

A) 150    B) 180    C) 200    D) 210    E) 240

Zıt yönde hızlar toplanır: 70 + 50 = 120 km/sa.

Karşılaşma süresi: 360 ÷ 120 = 3 saat.

Hızlı aracın aldığı yol: 70 · 3 = 210 km (diğeri 150 km; toplam 360).

Sonuç: Araç A’dan 210 km uzaktadır. Doğru cevap D.

ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

Bir araç A’dan B’ye saatte 60 km hızla gidip aynı yoldan saatte 40 km hızla geri dönüyor. Aracın tüm yolculuktaki ortalama hızı saatte kaç km’dir?

A) 45    B) 48    C) 50    D) 52    E) 55

Yol 120 km olsun (60 ve 40’ın EKOK’u). Gidiş 120 ÷ 60 = 2 saat, dönüş 120 ÷ 40 = 3 saat.

Toplam yol 240 km, toplam süre 5 saat; ortalama hız 240 ÷ 5 = 48.

Formülle kontrol: 2 · 60 · 40 ÷ (60 + 40) = 4800 ÷ 100 = 48.

Sonuç: Ortalama hız 48 km/sa’tir. Doğru cevap B.

!DİKKAT
  • Ortalama hız, hızların aritmetik ortalaması değildir: 60 ve 40 için 50 değil 48’dir.
  • Araçlar farklı saatlerde yola çıkıyorsa önce çıkanın aldığı yol, aradaki mesafeye eklenir.
  • Dakika verilen sorularda süreyi saate çevir: 45 dakika = 3/4 saat.
SON TEKRAR
  • %20 fazlası 1,2x; %35 eksiği 0,65x.
  • Ardışık yüzdeler çarpılır: 1,2 · 0,8 = 0,96.
  • Değişim yüzdesinde payda eski değerdir.
  • Kâr-zarar alış, indirim etiket fiyatı üzerinden hesaplanır.
  • %k kârlı satış: Alış · (100 + k)/100.
  • Basit faiz: A · n · t ÷ 100 (yıl), ÷ 1200 (ay).
  • Oran = madde ÷ karışım; su eklemede madde değişmez.
  • Karışım oranı iki oranın arasında kalır.
  • x = v · t; karşılaşmada hızlar toplanır, yetişmede çıkarılır.
  • Eşit yollarda ortalama hız 2v₁v₂ ÷ (v₁ + v₂).
  • Tren köprüde: yol = köprü + tren; 1 m/sn = 3,6 km/sa.
Reklam
Konu TestiKPSS Matematik · 6 soru
1.

80’in %15’i ile 60’ın %30’unun toplamı kaçtır?

  1. 24
  2. 27
  3. 30
  4. 32
  5. 36
2.

Fiyatı önce %40 artırılan bir ürünün yeni fiyatı üzerinden %40 indirim yapılıyor. Ürünün son fiyatı ilk fiyatına göre nasıl değişmiştir?

  1. Değişmemiştir
  2. %4 ucuzlamıştır
  3. %8 ucuzlamıştır
  4. %16 ucuzlamıştır
  5. %16 pahalanmıştır
3.

Etiket fiyatı 800 TL olan bir ürün %25 indirimle satıldığında satıcı %20 kâr etmektedir. Ürünün alış fiyatı kaç TL’dir?

  1. 500
  2. 520
  3. 540
  4. 560
  5. 600
4.

Tuz oranı %10 olan 120 gram tuzlu sudan kaç gram su buharlaştırılırsa tuz oranı %15 olur?

  1. 20
  2. 25
  3. 30
  4. 35
  5. 40
5.

Saatteki hızı 60 km olan bir araç A kentinden yola çıkıyor. 2 saat sonra aynı yerden, aynı yönde saatteki hızı 90 km olan ikinci bir araç hareket ediyor. İkinci araç birinci araca kaç saatte yetişir?

  1. 2
  2. 3
  3. 4
  4. 5
  5. 6
6.

20.000 TL, yıllık %30 basit faizle 9 aylığına bankaya yatırılıyor. Dönem sonunda kaç TL faiz alınır?

  1. 4000
  2. 4500
  3. 5000
  4. 5400
  5. 6000
Konu testi cevap anahtarını göster

Konu Testi · Cevap Anahtarı

1.
Cevap: C 80 · 0,15 = 12; 60 · 0,30 = 18; toplam 30.
2.
Cevap: D 1,4 · 0,6 = 0,84; fiyat ilk değerin %84’üdür, %16 ucuzlamıştır.
3.
Cevap: A Satış 800 · 0,75 = 600 TL. 1,2 · alış = 600 → alış 500 TL.
4.
Cevap: E Tuz 12 g sabit. 12 ÷ (120 − x) = 0,15 → 120 − x = 80 → x = 40 g.
5.
Cevap: C İlk araç 2 saatte 120 km öndedir. Hız farkı 30 km/sa; 120 ÷ 30 = 4 saat.
6.
Cevap: B 20.000 · 30 · 9 ÷ 1200 = 4500 TL.
KONU TESTİ

Bu konuyu 15 soruluk etkileşimli testle pekiştir: şıkkını işaretle, bitince puanını ve her sorunun çözümünü gör.

Yüzde, Kâr-Zarar, Karışım ve Hareket Problemleri testini çöz →

Taze Mühendis
Bu konuda takıldığın bir yer mi var?Taze Mühendis adım adım anlatsın · Yapay zeka · Ücretsiz

← KPSS Matematik Ders Notları · KPSS Ders Notları

Notlar Yazılı Deposu tarafından hazırlanmıştır, resmî kaynak değildir. Bir hata gördüyseniz bize bildirin.

#Sınıf, Konu ya da Başlık Ara...