KPSS Matematik Ders Notları: Yüzde, Kâr-Zarar, Karışım ve Hareket Problemleri
KPSS Matematik yüzde, kâr-zarar, karışım ve hareket problemleri konu anlatımı ve ders notu: ardışık yüzde değişimi, indirim ve kâr hesabı, basit faiz, tuz-şeker oranı, karşılaşma ve yetişme soruları çözümlü örneklerle.
KPSS Matematik
KONUYU VİDEODAN DİNLE
Anlatım: Yargı Plus · 49 – Yüzde – Kâr – Zarar Problemleri – 1 – İlyas Güneş | KPSS – MEB AGS (37:52)
| Yüzde ve kâr-zarar | genellikle 1–2 soru |
| Karışım | genellikle 0–1 soru |
| Hareket | genellikle 1 soru |
| Basit faiz | seyrek |
01Yüzde Problemleri
Yüzde, paydası 100 olan orandır: %25 = 25/100 = 1/4. Yüzde sorularında en hızlı yöntem, değişimi bir çarpan olarak yazmaktır.
| İfade | Karşılığı |
|---|---|
| a sayısının %b’si | a · b / 100 |
| x’in %20 fazlası | 1,2x |
| x’in %35 eksiği | 0,65x |
| Önce %20 artış, sonra %10 artış | x · 1,2 · 1,1 = 1,32x (%32 artış) |
| Değişim yüzdesi | (Yeni − Eski) ÷ Eski × 100 |
Değişim yüzdesinde payda her zaman ilk değerdir. 80’den 100’e çıkış %25 artıştır; 100’den 80’e iniş ise %20 azalıştır.
Bir ürünün fiyatına önce %20 zam, ardından yeni fiyat üzerinden %25 indirim yapılıyor. Ürünün son fiyatı ilk fiyatına göre nasıl değişmiştir?
A) %5 ucuzlamıştır B) %10 ucuzlamıştır C) %5 pahalanmıştır D) Değişmemiştir E) %10 pahalanmıştır
İlk fiyat 100 olsun. %20 zamla 120 olur.
120’nin %25’i 30; indirimle 120 − 30 = 90.
Çarpanlarla: 1,2 · 0,75 = 0,90. Fiyat ilk değerin %90’ına inmiştir.
Sonuç: Ürün %10 ucuzlamıştır. Doğru cevap B.
- %20 zam ile ardından gelen %20 indirim birbirini götürmez: 1,2 · 0,8 = 0,96, yani %4 ucuzlama olur.
- Ardışık yüzdeler toplanmaz, çarpılır.
- “Yüzde kaç arttı” sorusunda payda yeni değer değil, eski değerdir.
02Kâr-Zarar ve İndirim
Aksi belirtilmedikçe kâr ve zarar alış (maliyet) fiyatı üzerinden, indirim ise etiket fiyatı üzerinden hesaplanır.
- Satış = Alış ± Kâr/Zarar
- %k kâr: Satış = Alış · (100 + k)/100
- %z zarar: Satış = Alış · (100 − z)/100
- Kâr % = Kâr ÷ Alış × 100
- Etiket fiyatı üzerinden yapılır
- %i indirim: Satış = Etiket · (100 − i)/100
- Ardışık indirimler çarpılır
- İndirimli satış yine alışla karşılaştırılır
Bir esnaf bir malı %30 kârla 520 TL’ye satmaktadır. Aynı malı %10 zararla satsaydı kaç TL’ye satmış olurdu?
A) 340 B) 350 C) 360 D) 380 E) 400
Alış fiyatı x olsun: 1,3x = 520 → x = 400 TL.
%10 zararla satış: 400 · 0,9 = 360 TL.
Sonuç: Mal 360 TL’ye satılırdı. Doğru cevap C.
03Basit Faiz
Basit faizde faiz yalnızca ana para üzerinden hesaplanır. A ana para, n yıllık faiz oranı (%) ve t süre olmak üzere:
Örnek: 10.000 TL yıllık %24 basit faizle 2 yılda 10.000 · 24 · 2 ÷ 100 = 4.800 TL faiz getirir; dönem sonunda toplam 14.800 TL olur. Bileşik faizde ise her dönemin faizi ana paraya eklenerek yeniden faiz işletilir; KPSS’de daha çok basit faiz sorulur.
04Karışım Problemleri
Bir karışımdaki maddenin oranı, madde miktarı ÷ karışımın toplam miktarı ile bulunur. Tuzlu su, şekerli su, alaşım ve meyve suyu soruları aynı mantıkla çözülür.
| Durum | Ne değişir? |
|---|---|
| Su eklemek | Madde sabit, karışım artar → oran azalır |
| Su buharlaştırmak | Madde sabit, karışım azalır → oran artar |
| Madde eklemek | Madde ve karışım aynı miktarda artar |
| İki karışımı birleştirmek | Oran = (m₁·y₁ + m₂·y₂) ÷ (m₁ + m₂) |
Örnek: %30 şekerli 200 g karışımda 60 g şeker vardır. Bu karışıma x g su eklenip oran %20 yapılmak istenirse 60 ÷ (200 + x) = 0,2 → x = 100 g.
Tuz oranı %20 olan 60 gram tuzlu su ile tuz oranı %40 olan 40 gram tuzlu su karıştırılıyor. Yeni karışımın tuz oranı yüzde kaçtır?
A) %20 B) %22 C) %24 D) %26 E) %28
Birinci karışımdaki tuz: 60 · 0,20 = 12 g. İkincideki tuz: 40 · 0,40 = 16 g.
Toplam tuz 28 g, toplam karışım 100 g.
Oran: 28 ÷ 100 = %28.
Sonuç: Yeni karışımın tuz oranı %28’dir. Doğru cevap E.
- İki karışımın oranlarının aritmetik ortalaması, yalnızca miktarlar eşitse sonucu verir.
- Karışımın oranı, karıştırılan oranların en küçüğü ile en büyüğü arasında kalmalıdır; bu kontrol yanlış seçenekleri eler.
- Su eklenince maddenin miktarı değişmez; yalnızca oranı değişir.
05Hareket Problemleri
Temel bağıntı Yol = Hız × Zaman (x = v · t) eşitliğidir. Birimlerin uyumlu olmasına dikkat edilir: km/sa ile m/sn arasında 1 m/sn = 3,6 km/sa’tir.
| Durum | Bağıntı |
|---|---|
| Karşılıklı hareket (karşılaşma) | x = (v₁ + v₂) · t |
| Aynı yönde hareket (yetişme) | x = (v₁ − v₂) · t; x aradaki mesafe |
| Ortalama hız | Toplam yol ÷ toplam zaman |
| Eşit yollar v₁ ve v₂ ile gidilirse | Ortalama hız = 2v₁v₂ ÷ (v₁ + v₂) |
| Akıntı hızı a, durgun su hızı v | Akıntı yönünde v + a, akıntıya karşı v − a |
| Tren köprüden geçerse | Alınan yol = köprü + tren uzunluğu |
Örnek: 200 m uzunluğundaki bir tren saatte 72 km (72 ÷ 3,6 = 20 m/sn) hızla 400 m’lik bir köprüyü (400 + 200) ÷ 20 = 30 saniyede tamamen geçer.
Aralarında 360 km bulunan A ve B kentlerinden saatteki hızları 70 km ve 50 km olan iki araç aynı anda birbirine doğru hareket ediyor. Hızı 70 km olan araç A’dan çıktığına göre araçlar karşılaştığında bu araç A’dan kaç km uzaktadır?
A) 150 B) 180 C) 200 D) 210 E) 240
Zıt yönde hızlar toplanır: 70 + 50 = 120 km/sa.
Karşılaşma süresi: 360 ÷ 120 = 3 saat.
Hızlı aracın aldığı yol: 70 · 3 = 210 km (diğeri 150 km; toplam 360).
Sonuç: Araç A’dan 210 km uzaktadır. Doğru cevap D.
Bir araç A’dan B’ye saatte 60 km hızla gidip aynı yoldan saatte 40 km hızla geri dönüyor. Aracın tüm yolculuktaki ortalama hızı saatte kaç km’dir?
A) 45 B) 48 C) 50 D) 52 E) 55
Yol 120 km olsun (60 ve 40’ın EKOK’u). Gidiş 120 ÷ 60 = 2 saat, dönüş 120 ÷ 40 = 3 saat.
Toplam yol 240 km, toplam süre 5 saat; ortalama hız 240 ÷ 5 = 48.
Formülle kontrol: 2 · 60 · 40 ÷ (60 + 40) = 4800 ÷ 100 = 48.
Sonuç: Ortalama hız 48 km/sa’tir. Doğru cevap B.
- Ortalama hız, hızların aritmetik ortalaması değildir: 60 ve 40 için 50 değil 48’dir.
- Araçlar farklı saatlerde yola çıkıyorsa önce çıkanın aldığı yol, aradaki mesafeye eklenir.
- Dakika verilen sorularda süreyi saate çevir: 45 dakika = 3/4 saat.
- %20 fazlası 1,2x; %35 eksiği 0,65x.
- Ardışık yüzdeler çarpılır: 1,2 · 0,8 = 0,96.
- Değişim yüzdesinde payda eski değerdir.
- Kâr-zarar alış, indirim etiket fiyatı üzerinden hesaplanır.
- %k kârlı satış: Alış · (100 + k)/100.
- Basit faiz: A · n · t ÷ 100 (yıl), ÷ 1200 (ay).
- Oran = madde ÷ karışım; su eklemede madde değişmez.
- Karışım oranı iki oranın arasında kalır.
- x = v · t; karşılaşmada hızlar toplanır, yetişmede çıkarılır.
- Eşit yollarda ortalama hız 2v₁v₂ ÷ (v₁ + v₂).
- Tren köprüde: yol = köprü + tren; 1 m/sn = 3,6 km/sa.
80’in %15’i ile 60’ın %30’unun toplamı kaçtır?
- 24
- 27
- 30
- 32
- 36
Fiyatı önce %40 artırılan bir ürünün yeni fiyatı üzerinden %40 indirim yapılıyor. Ürünün son fiyatı ilk fiyatına göre nasıl değişmiştir?
- Değişmemiştir
- %4 ucuzlamıştır
- %8 ucuzlamıştır
- %16 ucuzlamıştır
- %16 pahalanmıştır
Etiket fiyatı 800 TL olan bir ürün %25 indirimle satıldığında satıcı %20 kâr etmektedir. Ürünün alış fiyatı kaç TL’dir?
- 500
- 520
- 540
- 560
- 600
Tuz oranı %10 olan 120 gram tuzlu sudan kaç gram su buharlaştırılırsa tuz oranı %15 olur?
- 20
- 25
- 30
- 35
- 40
Saatteki hızı 60 km olan bir araç A kentinden yola çıkıyor. 2 saat sonra aynı yerden, aynı yönde saatteki hızı 90 km olan ikinci bir araç hareket ediyor. İkinci araç birinci araca kaç saatte yetişir?
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
20.000 TL, yıllık %30 basit faizle 9 aylığına bankaya yatırılıyor. Dönem sonunda kaç TL faiz alınır?
- 4000
- 4500
- 5000
- 5400
- 6000
Konu testi cevap anahtarını göster
Konu Testi · Cevap Anahtarı
Bu konuyu 15 soruluk etkileşimli testle pekiştir: şıkkını işaretle, bitince puanını ve her sorunun çözümünü gör.
Yüzde, Kâr-Zarar, Karışım ve Hareket Problemleri testini çöz →
← KPSS Matematik Ders Notları · KPSS Ders Notları
Notlar Yazılı Deposu tarafından hazırlanmıştır, resmî kaynak değildir. Bir hata gördüyseniz bize bildirin.