KPSS Türkçe Ders Notları: Cümlede Anlam
KPSS Türkçe Cümlede Anlam konu anlatımı ve ders notu: neden-sonuç, amaç-sonuç, koşul ve karşılaştırma ilişkileri, öznel ve nesnel yargı, örtülü anlam, anlatım türlerine göre cümleler ve sık sorulan kavramlar; çözümlü örnekler ve 6 soruluk konu testiyle.
KPSS Türkçe
KONUYU VİDEODAN DİNLE
Anlatım: Retro Yayıncılık · 57) Cümlede Anlam – 1 | Anlamlarına Göre Cümleler | Aker KARTAL – 2027 (22:17)
| Anlam ilişkileri (neden, amaç, koşul) | 0–1 soru |
| Öznel-nesnel, örtülü anlam | genellikle 1 soru |
| Anlatım türleri, kavramlar | 1–2 soru |
| Cümle yorumlama, tamamlama | 1–2 soru |
01Cümlede Anlam İlişkileri
Bir cümlede iki yargı arasında kurulan bağ, cümlenin anlam ilişkisini oluşturur. Sınavda en çok neden-sonuç ile amaç-sonuç karıştırılır.
| İlişki | İpucu | Özgün örnek |
|---|---|---|
| Neden-sonuç | -dığı için, -den, çünkü, -dığından, bu yüzden | Yollar buzlandığı için seferler iptal edildi. |
| Amaç-sonuç | -mek için, -mek üzere, diye, amacıyla | Sınava hazırlanmak için kütüphaneye gitti. |
| Koşul-sonuç | -se/-sa, -dıkça, şartıyla, takdirde | Düzenli tekrar yaparsan konuları unutmazsın. |
| Karşılaştırma | -den daha, kadar, en, göre | Bu yılki kitap fuarı, öncekinden daha kalabalıktı. |
| Benzetme | gibi, sanki, kadar, -ce | Göl, ayna gibi pırıl pırıldı. |
- eylem gerçekleşmiş bir olaya bağlı
- “Neden?” sorusuna cevap
- Yağmur yağdığı için maç ertelendi.
- eylem ulaşılmak istenen bir hedefe bağlı
- “Ne amaçla?” sorusuna cevap
- Maçı izlemek için erken çıktık.
- Pratik test: “için”den önce -mek/-mak varsa genellikle amaç, -dığı/-diği varsa neden vardır.
- “diye” bağlacı da amaç bildirebilir: Uyanmasın diye sessizce çıktı.
- Koşul cümlesinde temel yargının gerçekleşmesi bir şarta bağlıdır; şart gerçekleşmemiş olabilir.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde amaç-sonuç ilişkisi vardır?
A) Hava çok soğuk olduğu için okullar tatil edildi.
B) Gece boyunca yağan kardan yollar kapandı.
C) Sesini duyurabilmek için mikrofona yaklaştı.
D) Erken yola çıkarsak trafiğe yakalanmayız.
E) Bu yıl, geçen yıla göre daha çok kitap okudum.
A ve B’de gerçekleşmiş olaylar sonucu doğurmuştur: neden-sonuç.
D koşul-sonuç, E karşılaştırma cümlesidir.
C’de mikrofona yaklaşmanın hedefi sesini duyurabilmektir; “-mek için” yapısı amacı gösterir.
Cevap: C
02Öznel ve Nesnel Yargı
- kanıtlanabilir, ölçülebilir
- kişiden kişiye değişmez
- sayı, tarih, olgu bildirir
- “Roman üç bölümden oluşuyor.”
- kişisel görüş, beğeni, duygu
- kanıtlanamaz, tartışılabilir
- güzel, etkileyici, sıkıcı gibi değerlendirmeler
- “Romanın en sürükleyici bölümü sonuncusu.”
Bir yargının nesnel olup olmadığını anlamak için şu soruyu sor: “Bunu herkes aynı biçimde doğrulayabilir mi?” Doğrulanabiliyorsa nesneldir. Bir bilginin yanlış olması onu öznel yapmaz; yanlış ama kanıtlanabilir bir bilgi de nesnel bir yargıdır.
- “En”, “çok”, “güzel”, “başarılı”, “gereksiz” gibi değerlendirme bildiren sözcükler cümleyi çoğunlukla öznel yapar.
- “Şair, bu kitabında doğayı işlemiştir.” nesneldir; şiirler okunarak doğrulanabilir. “Şair, doğayı en iyi anlatan sanatçıdır.” özneldir.
- Bir kişinin görüşünü aktaran cümle (“Eleştirmen, romanı başarılı bulduğunu söyledi.”) aktarım olarak nesneldir; söyleyip söylemediği doğrulanabilir.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde nesnel bir yargı vardır?
A) Romanın ilk bölümü okuru hemen yakalıyor.
B) Yazarın betimlemeleri fazla uzun ve yorucu.
C) Bu öykü, yazarın en olgun eseridir.
D) Kitabın kapağı içeriği kadar güzel değil.
E) Şairin son kitabı kırk iki şiirden oluşuyor.
A, B, C ve D’de “yakalıyor, yorucu, en olgun, güzel değil” gibi kişisel değerlendirmeler var.
E’deki şiir sayısı kitaba bakılarak herkes tarafından doğrulanabilir.
Cevap: E
03Örtülü Anlam, Kesinlik ve Olasılık
Örtülü anlam (ön kabul)
Cümlede açıkça söylenmeyen ama cümleden kesinlikle çıkarılan anlamdır. Çoğunlukla de/da, bile, yine, artık, hâlâ, yalnızca, tekrar gibi sözcükler örtülü anlam oluşturur.
| Cümle | Örtülü anlam |
|---|---|
| Bu kez de toplantıya geç kaldın. | Daha önce de geç kalmıştın. |
| Kardeşim bile bu soruyu çözdü. | Soru, kardeşime göre zor görülüyordu. |
| Artık sabahları yürüyüş yapıyor. | Eskiden yapmıyordu. |
| Hâlâ aynı evde oturuyorlar. | Uzun zamandır o evdeler. |
Kesinlik, olasılık, varsayım
- Kesinlik: yargı kesin olarak bildirilir: Sergi pazartesi günü kapanacak.
- Olasılık (tahmin): yargı ihtimale dayanır; “-ebilir, belki, galiba, sanırım, herhâlde” ipucudur: Akşama doğru yağmur başlayabilir.
- Varsayım: gerçekleşmemiş bir durum gerçekmiş gibi kabul edilerek düşünce yürütülür; “diyelim ki, farz edelim, tut ki” ipucudur: Diyelim ki sınav ertelendi, o zaman ne yapacaksın?
- Örtülü anlam “olabilir” düzeyinde değil, kesinlikle çıkarılan anlamdır. Şıklarda yorum fazlası varsa ele.
- Olasılık ile varsayımı karıştırma: olasılıkta gelecekte olabilecek bir şey tahmin edilir; varsayımda bir durum kabul edilip sonucu düşünülür.
04Anlatım Türlerine Göre Cümleler
| Tür | Özgün örnek |
|---|---|
| Tanım | Deneme, yazarın bir konudaki kişisel düşüncelerini kesin yargılara bağlamadan anlattığı yazı türüdür. |
| Öneri | Okuduğun kitaplardan kısa notlar alırsan konuları daha kolay hatırlarsın. |
| Eleştiri | Film görsel açıdan güçlü olsa da senaryodaki boşluklar izleyiciyi yoruyor. |
| Yakınma (şikâyet) | Bu kalabalıkta kendi düşüncelerimi duyacak bir an bile bulamıyorum. |
| Pişmanlık | Keşke o yaz dil kursuna gitseydim. |
| Uyarı | Fırını açarken dikkatli ol, buhar elini yakabilir. |
| Abartma | Bu çantayla dünyayı yanında taşıyorsun. |
| Ön yargı | Bu yazarın kitapları sıkıcıdır, son kitabını okumama gerek yok. |
| Sitem | Bir telefon açıp hâlimi sormayı bile çok gördün. |
| Alay (ironi) | Saat on ikide kalktın, bu kadar erkenden nereye? |
- söz, söyleyenin ağzından değiştirilmeden aktarılır
- tırnak işareti kullanılır
- Öğretmen “Yarın sınav var.” dedi.
- söz, aktaranın cümlesine dönüştürülür
- tırnak kullanılmaz
- Öğretmen yarın sınav olduğunu söyledi.
05Cümlede Sık Sorulan Kavramlar
KPSS’de “Aşağıdakilerin hangisinde … ile ilgili bir yargı vardır?” biçimindeki sorular çok yaygındır. Kavramların ne anlattığını iyi bilmek gerekir.
| Kavram | Ne anlatır? |
|---|---|
| Üslup (biçem) | Yazarın dili kullanma biçimi, sözcük seçimi, cümle yapısı; “nasıl anlattığı” |
| İçerik (öz) | Eserde ne anlatıldığı, işlenen konu ve düşünceler |
| Özgünlük | Başkalarına benzememek, yeni bir şey ortaya koymak |
| Evrensellik | Her toplumu ve her dönemi ilgilendiren insani konuları işlemek |
| Yerellik | Belli bir bölgeye ait yaşam, gelenek ve dil özelliklerini yansıtmak |
| Yalınlık | Süsten, gösterişten uzak, sade anlatım |
| Duruluk | Gereksiz sözcük ve tekrar bulunmaması |
| Açıklık | Anlatılmak istenenin herkesçe kolayca anlaşılması |
| Akıcılık | Metnin takılmadan, rahatça okunması |
| Nesnellik | Kişisel duygu ve yorum katmadan, olduğu gibi anlatmak |
- “Kısa cümleler, yerinde sözcükler, sade dil” ifadeleri üsluba; “aşk, yalnızlık, göç konuları” ifadeleri içeriğe işaret eder.
- Duruluk ile yalınlık farklıdır: duruluk gereksiz sözün yokluğu, yalınlık süsün yokluğudur.
- Bir eserin çok okunması evrensel olduğunu göstermez; evrensellik, işlenen konunun bütün insanlığı ilgilendirmesidir.
06Cümle Yorumlama ve Tamamlama
Bu soru tipinde verilen cümleden çıkarılabilecek ya da cümleyle aynı anlamı taşıyan yargı istenir. Cümleyi önce kendi sözlerinle özetle, sonra şıklara geç.
- Cümle tamamlama: Boşluktan önceki ve sonraki sözcüklerin anlamsal yönüne bak. “ama, oysa, rağmen” karşıtlık; “çünkü” neden; “bu yüzden” sonuç bildirir.
- Aynı anlam: Şıkta yer alan yargının kapsamı cümleyle aynı olmalıdır. “Bazı” ile “bütün”, “genellikle” ile “her zaman” aynı anlamı vermez.
- Anlamca en yakın: Eş anlamlı yapıları tanı; “gözden kaçmak” ile “fark edilmemek” gibi.
“İyi bir okur, kitabın son sayfasını çevirdiğinde okumayı bitirmiş sayılmaz; asıl okuma, kitabı kapattıktan sonra zihninde süren sorgulamayla başlar.” cümlesinden aşağıdakilerin hangisi çıkarılabilir?
A) Kitapları hızlı okuyanlar iyi okur değildir.
B) Okuma, metnin üzerinde düşünmeyi de kapsayan bir süreçtir.
C) Kalın kitaplar okuru daha çok düşündürür.
D) Okurlar kitapları birden fazla kez okumalıdır.
E) Kitapların son bölümleri en önemli bölümleridir.
Cümlenin özü: Okuma, kitabın bitmesiyle sona ermez; düşünme ve sorgulamayla sürer.
A’da hız, C’de kitap kalınlığı, D’de tekrar okuma, E’de son bölümün önemi cümlede yok.
Cevap: B
- “-mek için” amaç, “-dığı için” neden bildirir.
- Koşul cümlesinde yargı bir şarta bağlıdır: -se/-sa, -dıkça.
- Nesnel yargı herkesçe doğrulanabilir; öznel yargı kişisel değerlendirmedir.
- Yanlış ama kanıtlanabilir bilgi de nesneldir.
- Örtülü anlamı de/da, bile, artık, hâlâ, yine sözcükleri kurar.
- Olasılıkta tahmin, varsayımda “diyelim ki” kabulü vardır.
- Pişmanlık “keşke, -seydim”; öneri “-meli, -sa iyi olur” ile kurulur.
- Üslup “nasıl”, içerik “ne” anlatıldığıdır.
- Duruluk gereksiz söz yokluğu, yalınlık süs yokluğudur.
- Yorum sorularında kapsamı genişleten şıkları (her zaman, bütün) ele.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde neden-sonuç ilişkisi vardır?
- Kardeşini sevindirmek için ona bir kitap aldı.
- Fırtına nedeniyle limandaki gemiler denize açılamadı.
- İyi bir dereceye girmek amacıyla her gün çalışıyor.
- Ödevini bitirirsen sinemaya gidebiliriz.
- Bu dağ, köyün arkasındaki tepeden çok daha yüksek.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde öznel bir yargı vardır?
- Kitabın ilk baskısı geçen yıl yapıldı.
- Yazar, romanında bir köy öğretmeninin hayatını anlatıyor.
- Eser, yazarın üçüncü romanıdır.
- Romanın sonu, okuru derinden sarsan bir duyguyla bitiyor.
- Kitapta on iki bölüm bulunuyor.
“Bu kez de sözünü tutmadın.” cümlesinden aşağıdakilerin hangisi kesinlikle çıkarılır?
- Daha önce de sözünü tutmadığı olmuştur.
- Bir daha ona güvenilmeyecektir.
- Sözünü tutmayan kişi bundan pişmandır.
- Konuşan kişi çok öfkelidir.
- Verilen söz önemli bir konuyla ilgilidir.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde üslupla ilgili bir yargı vardır?
- Yazar bu kitabında göç ve yalnızlık konularını ele alıyor.
- Öykülerin çoğu bir kıyı kasabasında geçiyor.
- Kitap, okurlardan büyük ilgi gördü.
- Romanın kahramanı, çocukluğunu geçirdiği eve döner.
- Kısa, yalın cümleleri ve günlük konuşma diline yakın söyleyişiyle dikkat çekiyor.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde pişmanlık anlamı vardır?
- Keşke o gün arkadaşımın uyarısını dinleseydim.
- Yarın erkenden yola çıksak iyi olur.
- Bu kalabalıkta kimseyle konuşamıyorum.
- Diyelim ki otobüsü kaçırdın, ne yaparsın?
- Akşama doğru hava serinleyebilir.
“Usta bir anlatıcı, okura her şeyi söylemez; bazı boşlukları okurun hayal gücüne bırakır.” cümlesiyle anlamca en yakın cümle aşağıdakilerden hangisidir?
- İyi anlatıcılar okurun bilgisini sınar.
- Okurlar, kısa metinleri uzun metinlere tercih eder.
- Başarılı bir anlatım, okurun da metni tamamlamasına fırsat tanır.
- Hayal gücü güçlü olmayan okurlar edebiyattan zevk almaz.
- Anlatıcı, metindeki olayları sırasıyla vermelidir.
Konu testi cevap anahtarını göster
Konu Testi · Cevap Anahtarı
Bu konuyu 15 soruluk etkileşimli testle pekiştir: şıkkını işaretle, bitince puanını ve her sorunun çözümünü gör.
← KPSS Türkçe Ders Notları · KPSS Ders Notları
Notlar Yazılı Deposu tarafından hazırlanmıştır, resmî kaynak değildir. Bir hata gördüyseniz bize bildirin.