6. Sınıf Türkçe 1. Dönem 1. Yazılı Ders Notları
6. Sınıf Türkçe 1. dönem 1. yazılıya hazırlık notları: konu özetleri, çözümlü örnekler, iki yazılı provası ve puanlamalı cevap anahtarı. Kapsam, MEB’in 2026-2027 konu soru dağılım tablolarına göre hazırlanmıştır.
6. Sınıf Türkçe
| Kelime anlamı tahmini | 0–1 soru |
| Yüzey anlamı | 1–2 soru |
| Anahtar kelime | 0–1 soru |
| Söz varlığı (okuma) | 1–2 soru |
| Yazıda içerik ve yapı | 0–1 soru |
| Söz varlığını kullanma | 0–1 soru |
| Yazım ve noktalama | 1 soru |
01Kelimenin Anlamını Tahmin Etme
Bağlam, kelimenin geçtiği cümle ve metindir. Bilinmeyen kelimenin anlamı bağlamdaki ipuçlarından tahmin edilir.
| İpucu türü | Örnek |
|---|---|
| Tanım | “Mâni, dört dizeden oluşan halk şiiridir.” |
| Örnek verme | “Baharat, yani nane, kekik, kimyon…” |
| Zıtlık | “Kardeşi sakin, kendisi ise hırçındı.” |
| Neden-sonuç | “Yağmurdan sırılsıklam olmuş, titriyordu.” |
“Dedem konuşmalarını öyle özlü sözlerle bitirirdi ki kısa cümlesi uzun bir nasihat kadar değerliydi.” “Özlü” ne demektir?
İpucu: kısa cümle, uzun nasihat kadar değerli.
Az sözle çok şey anlatmak kastedilmiştir.
Sonuç: Özlü: Kısa ve anlamlı.
- Cevabına metinden ipucunu da ekle; soru bunu isteyebilir.
- Tahminini cümlede yerine koyarak dene.
02Metnin Yüzey Anlamı
Yüzey anlamı metinde açıkça söylenen bilgidir. Metinle ilgili soru cevaplanırken cevap metinden gösterilebilir olmalıdır.
| Sorulan | Yöntem |
|---|---|
| Konu | “Metin ne hakkında?” |
| Ana fikir / ana duygu | yazarın vermek istediği mesaj |
| Yardımcı fikir | ana fikri destekleyen düşünceler |
| Başlık | içeriği kapsayan kısa ifade |
| Öznel-nesnel yargı | kişiye göre değişir mi? |
- kişisel görüş bildirir
- kanıtlanamaz
- “Bu şiir çok güzel.”
- kanıtlanabilir
- kişiye göre değişmez
- “Şiir dört dizeden oluşuyor.”
“Türkçemizde ‘kardeş’ kelimesi ‘karın’ ve ‘-daş’ ekinden gelir. Bir karında bulunan anlamındadır. Ne kadar içten bir sözcük!” metnindeki nesnel ve öznel yargıyı gösteriniz.
Kelimenin kökeni kaynakla doğrulanır: nesnel.
“Ne kadar içten” kişisel görüştür: öznel.
Sonuç: İlk iki cümle nesnel, son cümle özneldir.
03Bilgilendirici Metinde Anahtar Kelime
Bilgilendirici metin okura bilgi vermek için yazılır. Anahtar kelimeler metnin bilgisini taşıyan temel kavramlardır.
“Divanu Lügati’t-Türk, Kaşgarlı Mahmud’un yazdığı bir sözlüktür. Eserde Türk boylarının dilleri, atasözleri ve şiirleri yer alır.” metninin üç anahtar kelimesi nedir?
Konu: bir eserin tanıtımı.
Bilgiyi taşıyanlar: Divanu Lügati’t-Türk, Kaşgarlı Mahmud, sözlük.
Sonuç: Bu üç kavram anahtar kelimedir.
04Söz Varlığı
| Kavram | Tanım | Örnek |
|---|---|---|
| Gerçek anlam | kelimenin ilk anlamı | “Kafamı duvara çarptım.” |
| Mecaz anlam | ilk anlamından uzaklaşmış anlam | “Sert sözler söyledi.” |
| Yan anlam | ilk anlama benzerlikle oluşan yeni anlam | “Masanın ayağı kırıldı.” |
| Eş anlam | aynı anlam | hediye – armağan |
| Zıt anlam | karşıt anlam | dar – geniş |
- Yan anlamda benzerlik ilgisi vardır: “masanın ayağı”, “dağın eteği”.
- Mecazda somut bir kelime soyut anlam kazanır: “kırıcı söz”, “tatlı dil”.
05Atasözü, Deyim ve Halk Ürünleri
- öğüt verir
- kalıplaşmıştır
- “Damlaya damlaya göl olur.”
- durumu anlatır
- genelde mecaz
- “Gözden düşmek”
| Tür | Özelliği |
|---|---|
| Türkü | ezgiyle söylenen, duygu aktaran halk şiiri |
| Mâni | dört dizeli, yedi heceli halk şiiri |
| Ninni | bebek uyutulurken söylenir |
| Tekerleme | söylenmesi zor, ritimli söz |
| Bilmece | bir varlığı gizleyerek soru sorma |
“Kılıç yarası geçer, dil yarası geçmez.” sözü hangi tür söz varlığına örnektir?
Kalıplaşmıştır.
Genel bir öğüt taşır.
Sonuç: Atasözü; söze dikkat edilmesi gerektiğini anlatır.
06Yazıda İçerik ve Yapı
- Başlık metnin konusunu göstermelidir.
- Her paragraf tek ana düşünceyi işlemelidir.
- Gereksiz tekrardan kaçınılır, eş anlamlı kelimeler seçilir.
07de, ki, mi’nin Yazımı
| Yapı | Yazım | Örnek |
|---|---|---|
| de/da (bağlaç) | ayrı | Ben de geldim. |
| -de/-da (bulunma hâli eki) | bitişik | Evde kaldım. |
| -te/-ta (ek) | bitişik | Sınıfta kaldı. |
| ki (bağlaç) | ayrı | Duydum ki gelmişsin. |
| -ki (ilgi eki) | bitişik | Evdeki kitap, seninki |
| mı/mi (soru eki) | ayrı | Geldin mi? |
- Bağlaç testi: “de” cümleden çıkarılınca anlam bozulmaz, sadece vurgu azalır.
- -de eki: “nerede?” sorusuna cevap verir; çıkarılırsa cümle bozulur.
- ki testi: “ki” çıkarılınca cümle bozulmuyorsa bağlaçtır.
- Bağlaç olan “de” te olmaz: “Ben de” doğru, “Ben te” yanlış.
- “Belki, sanki, oysaki, hâlbuki, çünkü, mademki” bitişik yazılır.
- Soru ekinden sonra gelen ekler soru ekine bitişir: “Geliyor musun?”
“Bahçedeki çocuklarda bizimle gelecek mi?” cümlesindeki yazım yanlışını düzeltiniz.
“Çocuklarda” kelimesindeki “da” çıkarılınca anlam korunuyor.
Demek ki bağlaçtır, ayrı yazılmalıdır.
Sonuç: Doğrusu: “Bahçedeki çocuklar da bizimle gelecek mi?”
08Noktalama İşaretleri
| Virgülün kullanımı | Örnek |
|---|---|
| Özne olan “bu, şu, o”dan sonra | “Bu, dilimizin en eski eseridir.” |
| Sıralı cümleleri ayırmada | “Kapıyı açtı, içeri girdi, oturdu.” |
| Tırnak içinde olmayan alıntıdan sonra | “Geç kalma, dedi annem.” |
| Konuşma çizgisinden sonra gelen alıntı | “— Hoş geldin, dedi öğretmen.” |
| Konuşmadan önceki ifadeden sonra | “Öğretmen dönüp baktı, ‘Haydi başlayalım!’ dedi.” |
| Ret, kabul, teşvik sözlerinden sonra | “Evet, geliyorum.” “Hayır, gitmem.” “Haydi, başla.” |
- Özne olan “bu, şu, o”dan sonraki virgül anlamı korur: “Bu, güzel bir kitap.” cümlesinde “bu” sıfat sanılmaz.
- Bir önceki sınıf kurallarını da (nokta, soru işareti) tekrar et.
- Yan anlam: benzerlik.
- Mecaz: somut kelimeyle soyut anlam.
- Atasözü öğüt, deyim durum anlatır.
- de bağlaç: ayrı, -de eki: bitişik.
- ki bağlaç: ayrı; -ki eki: bitişik.
- Evet, hayır, haydi sözlerinden sonra virgül.
Türküler halkın duygularını anlatan şiirlerdir. Bir türkü sevinci, özlemi ya da bir kahramanlığı anlatabilir. Söyleyeni çoğu kez bilinmez; halk onu kuşaktan kuşağa aktarır. Bence türküler dilimizin en içten sesidir.
a) Metne göre türkülerin aktarım yolu nedir?
b) Metindeki öznel bir yargıyı yazınız. (20 puan)
Yukarıdaki metnin üç anahtar kelimesini yazınız ve bir başlık öneriniz. (14 puan)
“Bu yanık sesli ozan, sazıyla dağları aşan bir ün kazandı. Sesi öylesine dokunaklıydı ki dinleyenler gözyaşlarını tutamazdı.”
“Dokunaklı” kelimesinin anlamını metindeki ipucuyla tahmin ediniz. (14 puan)
“Kırmak” kelimesini gerçek ve mecaz anlamıyla birer cümlede kullanınız. (14 puan)
“Bir elin nesi var, iki elin sesi var.” atasözünün anlamını yazınız. Bu atasözünün kullanılabileceği kısa bir paragraf oluşturunuz. (20 puan)
Sende bize gelirmisin? Yarın ki gezide bizimle ol.
Yukarıdaki yazım yanlışlarını bularak düzeltiniz. (18 puan)
1. Yazılı Provası cevap anahtarını göster
1. Yazılı Provası · Cevap Anahtarı
Kurtuluş Savaşı günlerinde Anadolu kadınları cepheye mermi taşıdı. Karlı dağlarda kağnılarını sürdüler. Şerife Bacı, bu kahraman kadınlardan biridir. Onların fedakârlığı bağımsızlığın kazanılmasını sağlamıştır.
a) Metne göre Anadolu kadınlarının görevi nedir?
b) Metnin ana fikrini yazınız. (20 puan)
Kağnıların gıcırtısı karanlık gecede uzaklardan duyuluyordu.
“Gıcırtı” kelimesinin anlamını tahmin ediniz ve bu kelimenin metne kattığı duyguyu yazınız. (12 puan)
a) Masanın ayağını onardı. b) Bana tatlı bir söz söyledi. c) Ali elmayı yedi.
Yukarıdaki cümlelerde “ayak, tatlı, elma” kelimelerinin gerçek, mecaz ya da yan anlamlı olduğunu yazınız. (15 puan)
“Göz atmak” ve “kulak vermek” deyimlerinin anlamını yazıp bir cümlede kullanınız. (15 puan)
“Dilimizi korumalıyız.” düşüncesini anlatan dört cümlelik bir paragraf yazınız. Bir atasözü ya da deyim kullanınız. (20 puan)
Bu dilimizin en eski eseridir Evet bunu ben de biliyorum Haydi kitabı açalım
Yukarıdaki cümlelere uygun noktalama işaretlerini koyarak yeniden yazınız. (18 puan)
2. Yazılı Provası cevap anahtarını göster
2. Yazılı Provası · Cevap Anahtarı
← 6. Sınıf Türkçe Ders Notları · 6. Sınıf Ders Notları
Provalar örnek çalışmadır, resmî sınav sorusu değildir. Bir hata gördüyseniz bize bildirin.