11. Sınıf Fizik Ders Kitabı Cevapları Sayfa 399
11. sınıf Fizik ders kitabı (MEB Yayınları) sayfa 399 3. Ünite Ölçme ve Değerlendirme 17 ve 18. soru cevapları aşağıdadır. Önce kendiniz çözmeye çalışıp sonra kontrol etmenizi öneririz.
17. Soru
a) Işınların yolları
- Şekil I – yakınsak mercek: Asal eksene paralel gelen ışınlar kırılarak asal eksene yaklaşır ve merceğin arkasında tek bir noktada (odakta) toplanır.
- Şekil I – tabanları eksene bakan iki prizma: Prizmalar ışığı tabanlarına doğru kırar; üstteki prizma ışınları aşağı, alttaki yukarı saptırır. Işınlar eksene yönelir ama aynı prizmadan geçen ışınlar eşit açıyla saptığı için birbirine paralel kalır; tek bir noktada toplanmaz, ekseni farklı noktalarda keserler.
- Şekil II – ıraksak mercek: Paralel ışınlar kırılarak asal eksenden uzaklaşır; uzantıları merceğin önündeki tek bir odak noktasından çıkıyormuş gibi dağılır.
- Şekil II – tepeleri eksene bakan iki prizma: Işınlar yine tabanlara doğru, yani eksenden uzağa sapar; her prizmadan çıkan ışınlar kendi aralarında paralel kalır, ortak bir noktadan dağılıyormuş gibi görünmez.
b) Merceklerin küresel olmasının nedeni
Prizmanın yüzeyleri düz olduğu için içinden geçen bütün paralel ışınları aynı açıyla saptırır; ışınlar bir noktada toplanmaz. Küresel yüzeyde ise yüzeyin eğimi eksenden uzaklaştıkça artar; mercek, tepe açısı kenarlara doğru büyüyen çok sayıda küçük prizmanın yan yana dizilmesi gibidir. Eksenden uzak ışınlar daha çok, eksene yakın ışınlar daha az kırılır. Böylece bütün paralel ışınlar aynı noktada toplanır (veya aynı noktadan dağılır) ve net bir görüntü oluşur. Bu yüzden mercekler küresel yüzeylerle yapılır.
18. Soru
a) Merceklerin türü
| X merceği | Y merceği |
|---|---|
| Yakınsak (ince kenarlı): Uğur böceğini düz ve büyük gösterir; bu, cisim odak ile mercek arasındayken yakınsak mercekte oluşan sanal görüntüdür (büyüteç). | Iraksak (kalın kenarlı): Cismi düz ve küçük gösterir; ıraksak mercek gerçek cisimlerin her zaman düz, küçük ve sanal görüntüsünü verir. |
b) Y merceğindeki görüntüyü büyütmek için
- Uğur böceği Y merceğine yaklaştırılmalıdır; ıraksak mercekte cisim yaklaştıkça görüntü büyür (en fazla cisim boyuna yaklaşır).
- Odak uzaklığı daha büyük bir ıraksak mercek, yani yüzeylerinin eğrilik yarıçapı daha büyük (daha az kavisli) bir mercek kullanılabilir.
- Kırıcılık indisi daha küçük bir maddeden yapılmış mercek kullanılarak merceğin dağıtma gücü azaltılabilir.
Ancak ıraksak mercekte görüntü hiçbir zaman cisimden büyük olamaz.
← Sayfa 398 Cevapları | Tüm Sayfalar | Sayfa 400 Cevapları →
Hata mı buldunuz? Bu sayfadaki bir cevapta hata fark ettiyseniz bize bildirin, hemen düzeltelim.
Bu sayfadaki çözümler Yazılı Deposu tarafından öğrencilere yardımcı olmak amacıyla bağımsız olarak hazırlanmıştır. Ders kitaplarının metin, soru ve görselleri sitemizde yayımlanmaz; tüm hakları sahiplerine aittir. Sitemiz Millî Eğitim Bakanlığı veya herhangi bir yayınevi ile bağlantılı değildir. Bir içerikle ilgili talebiniz için İletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.